تویسرکان از نخستین زعفران زارهای جهان
کتابی جامع و سودمند به نام «زعفران از دیرباز تا امروز» چند روز پیش به دستم رسید و توجهم را جلب کرد با مطالعه این کتاب نکات سودمندی را یادداشت کردم که برای مردم استان همدان ممکن است قابل توجه باشد.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی دانا به نقل از نافع، ٫ 1مبدا گیاه زعفران دامنههای زاگرس به ویژه الوند در ایالت ماد قدیم است، نخستین زعفران زارهای جهان نیز در همین نواحی ایجاد شده است.
, شبکه اطلاع رسانی دانا, نافع,۲٫ مناطق زعفران خیز عهدباستان و بعد از اسلام تا قرن هفتم، سپاهان، بروجرد، رودآور (تویسرکان)، نهاوند، کرمانشاه، ری و قم بوده است.
,۳٫ رویشگاه طبیعی و اولیه زعفران دامنههای نواحی کرمانشاه، همدان، تویسرکان، بروجرد و نهاوند بوده است.
,۴٫ احتمالاً کهن ترین مواضع جهان که نام زعفرانیه داشته در ناحیه زعفران خیز همدان بوده که در منابع کهن ایرانی و اسلامی در فاصله بین اسدآباد و همدان بوده است در فاصله بین زعفرانیه تا همدان (دهعسل) قرار داشته که به احتمال قریب به یقین باید همین روستای کهنوش (که=کوه+نوش= عسل) باشد.
,۵٫ از منطقه زعفرانیه همدان دو شخصیت به نامهای ابی العلاء زعفرانی همدانی و ابواحمد زعفرانی برخاستهاند.
,۶٫ رودراور، روداور، روداورد یا روذراور، به لحاظ جلوه های طبیعی، از زیباترین و مطبوعترین نواحی امپراتوری ساسانی بشمار میرفت و صادرات زعفران آن مشهور بود، نویسندگان و شاعران ایرانی و عرب در قرن اول تا قرن چهارم هجری در نگارشها و سرودههای عربی خود، روداور را چونان بهشت برشمرده و از زعفران بسیار مرغوب آن ستایش کردهاند مثل ابن فقیه همدانی و اصطخری که گوید: در آنجا زعفران بیشتر از تمامت شهرهای مرتفع برداشت می شود و از زعفران آنجا در تمامیت عراق و نواحی آن حمل افتد از بسیاری و نیکویی آن.
,ابن حوقل نیز از فراوانی و مرغوبیت زعفزان روداور تمجید کرده است. جیهانی نوشته است: روداور جایی است با نعمت فراوان و فراخی تمام و بدانجا زعفران باشد که در جمله ولایت جبال عشرآن نتواند بود.
,خاقانی شروانی شاعر قرن ششم میگوید:
,کار همدان چه دسـت بالاست که اروند قــــرارگاه عنقاســــت
,شهری بینــی بهشـت مــرزش دهقان فلک به کشــت و ورزش
,آبش به لطــافت انگبیـــن وار بادش ز نشاط زعفــــران بـــــار
,گر برزگرش در منــه کـــارد خاکش همــه زعفران بـــــرآرد
,ز آن ست که مـــــرز روداور نعمت کده ای است شادی آور
,هر روز ز چرخ رهـــــروانش آینــــد هـــــزار کـاروانــــش
,خود کل عراق مهد جانهاست اما همـدان بهـــار آنهــــــاست
,و قمر اصفهانی (نظامی قمری، متوفی۶۱۴ هـ)تعبیراتی از زعفران رودآورد و صحرای رودآور دارد.
,در غمت ای انس جان کار من است از جهان بـــر رخ چــون زعفـران از مـژه رودآوری
,***
,تــارایــت نیکویـــی بــــرافـــراشتـــه ای کــارم همگــی زیـــر و زبــــر داشتــه ای
,صحرای رخـم که دیـده رودآور اوسـت روداور بــــه زعفـــــران کــــاشــــــته ای
,۸٫ از قرن هشتم به بعد رودآور آن اعتبار پیشین را به تدریج از دست داده اما شهرت و آوازه زعفران آن بر جای بوده است.
,حمدا... مستوفی میگوید: رودآور قصبه ای است که از قصبات سرکان و توی . . . هوایش معتدل است و آبش از کوه الوند جاری است. . . و در آنجا زعفران بسیار باشد و بدین سبب آن زمین را زعفرانی خوانند.
,۹٫به نظر میرسد که از حدود قرن نهم، زعفران کاری در این ناحیه رو به افول گذاشته و احتمالا به انقراض کامل رسیده است.
,۱۰٫ مهمترین عامل انقراض کشت زعفران همانا از دست رفتن مواد و عناصر خاک مورد نیاز گیاه زعفران در خاک زمین های این نواحی بوده است.
,۱۱٫ استان همدان (سال ۱۳۸۱)، ۸/۱۲ هکتار سطح زیرکشت و ۷۶ کیلوگرم محصول زعفران داشته است در حالی که استان خراسان با ۵۱ هزار و ۴۱۶ هکتار سطح زیرکشت و ۱۷۸ هزار و ۵۶۰ کیلوگرم رتبه اول تولید را دارد و تویسرکان با ۲/۰ هکتار سطح زیر کشت ۵/۰ کیلوگرم تولید داشته است.
,سوال: آیا میتوان آن عظمت و نام آوری شهرستان های استان همدان را در کاشت و برداشت و صادرات زعفران دوباره احیا کرد؟
,منبع: ابریشمی، محمدحسن،۱۳۸۳، زعفران از دیرباز تا امروز، تهران، امیرکبیر.
,انتهای پیام/
]
ارسال دیدگاه