رئیس اداره مهندسی ومطالعات منابع طبیعی و آبخیزداری خراسان شمالی:
رودخانه اترک شریان حیاتی خراسان شمالی است
آب منشاء حیات و الفبای عمران و آبادانی است و همواره درطول تاریخ تمدن های بزرگ بشری درکنار منابع آب و بویژه رودخانه های بزرگ ظهور یافته و شکوفا شده اند. دانشمندان و متخصصین امرعقیده دارند که با توجه به افزایش جمعیت جهان و نیاز روز افزون به منابع آب ، در آینده ای نه چندان دورتأمین آب مهم ترین چالش و موضوع اساسی بسیاری از جوامع وکشورها خواهد بود .[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا به نقل از پایگاه خبری تحلیلی شیروان، متوسط بارندگی سالیانه در استان خراسان شمالی حدود 290 میلی متر است که اندکی بیشتر از متوسط بارندگی سالیانه ایران و حدود یک سوم بارندگی جهانی می باشد.
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, پایگاه خبری تحلیلی شیروان,میانگین حجم بارش سالیانه نیز در سطح استان حدود 8.3 میلیارد مترمکعب است که پس از کسر میزان تبخیر و تعرق، میانگین حجم کل آب تولیدی حدود 2.5 میلیارد متر مکعب در سال خواهد بود که از این مقدار، میانگین حجم آبهای سطحی از منابع آب تجدید شونده حدود 1.7 میلیارد متر مکعب در سال و سهم آبهای زیرزمینی حدود 8/0 میلیارد متر مکعب در سال می باشد و لذا سرانه تولیدآب درخراسان شمالی اندکی بیش از 2500 متر مکعب است . و لذا با این سرانه تولید به مرز تنش آبی که برابر با 1700 متر مکعب در سال می باشد ، نزدیک شده ایم.
,خراسان شمالی 28400 کیلومترمربع وسعت داردکه حدود 53 درصد از آن درحوزه آبخیز رودخانه اترک واقع است. اما چون میانگین بارش سالیانه دراین حوزه به مراتب بیشتر ازدو حوزه دیگراستان یعنی کال شور وگرگان رود می باشد، لذا می توان اظهار داشت که حدود 70درصد از آبهای تجدید پذیراستان به حوزه آبخیز اترک مربوط می شود.
,رود اترک ازرشته کوههای هزارمسجد(هزار مچیت) سرچشمه می گیرد و با عبور از استان خراسان شمالی و شمال مازندران و پس از پیوستن شعبات دیگر درترکمنستان نهایتاً به دریای خزرمی ریزد. رودخانه اصلی اترک به طول حدود 580 کیلومتر درخاک کشورمان واقع است وبالغ بر 211 کیلومتر آن درمحدوده استان خراسان شمالی جریان دارد.
,همچنین این حوزه از نظر زمین شناختی عمدتاً در زون کپه داغ قراردارد و مرفولوژی آن توسط دو رشته کوه هزار مسجد - کپه داغ در شمال و شاه جهان(شایجان یا شاهیجان) - آلاداغ (ادامه بینالود یا البرز شرقی )درجنوب شکل گرفته است.
,رودخانه اصلی اترک در محدوده استان خراسان شمالی از به هم پیوستن دهها رود فرعی دیگرمانند شاخه های چری، خسرویه، اوغاز، قلجق، گلیان، باباامان، بش قارداش، شیرین دره، دربند و... تشکیل می شود و این رود در طی حیات خود با وقوع طغیان ها وسیلابهای متعدد و با نفوذ تدریجی به داخل رسوبات آبرفتی بستر و کرانه های خود، نقش مهمی درتغذیه و تقویت سفره های زیرزمینی دشت های مجاور نظیردشت های شیروان و فاروج ، مانه ، سملقان و غلامان ایفاء نموده است.
,ازسوی دیگرجهت مهار و ذخیره آبهای سطحی تاکنون تعدادی سد مخزنی شامل سد های بارزو، چری و شیرین دره و تعدادی سد یا بند خاکی کوچک در حوزه رودخانه اترک احداث شده اند.
,لذا می توان گفت که بخش مهمی از آب مورد نیاز استان در بخش های کشاورزی، صنعت، شرب و بهداشت به رودخانه اترک وابسته است.
,مطلب مهم دیگر آنکه چشمه سارها، سدها وآبگیرهای کوچک، نیزارها، بیشه های طبیعی و اولنگ زارهای حاشیه رودخانه اترک زیستگاههای مناسبی را جهت انواع پرندگان بومی و مهاجر و حیات وحش فراهم آورده است.
,همچنین این رودخانه بعنوان یک اکوسیستم خاص طبیعی اثرات مثبتی را برتعادل آب وهوا و اقلیم منطقه برجای گذاشته و ازدیدگاه اکولوژیکی و زیست محیطی نیز نقش مهمی را ایفا می نماید و توامان درطی میلیون ها سال حیات خود با وقوع سیلاب های مکرر وتغییردر سطح اساس ، باعث رسوبگذاری درکرانه ها وتشکیل آبرفتهای پلکانی که در زمین شناسی به پادگانه ها یا تراس های آبرفتی موسومند، شده است.
,بعلاوه رود اترک با سیلاب ها و جابجایی های افقی بستر و انشعابات خود درطی سالیان متمادی، رسوبات حاصلخیز آبرفتی را دراراضی ودشت های سیلابی مجاور برروی هم انباشته و مرغوب ترین اراضی کشاورزی استان را به وجود آورده است . با این وصف چنانچه رود اترک را شاهرگ حیات و رکن اصلی توسعه و آبادانی استان خراسان شمالی و شمال شرق ایران بنامیم ، سخنی به گزاف نگفته ایم.
,از سوی دیگر برابراعلام سازمان جهانی گردشگری حدود نیمی ازصنعت گردشگری جهان مربوط به طبیعت گردی یا اکوتوریسم می باشد و در این راستا رودخانه اترک با داشتن مئاندرها و پیچ وخم های زیبا، چشمه سارها وچشم اندازهای دل انگیز، وجود سدهایی با آب نیلگون و مناظرجذاب طبیعی ، توانایی در جذب انواع پرندگان و وحوش و تلطیف هوا و ایجاد طبیعتی پاکتر و زیباتر، می تواند یکی از منابع مهم توسعه صنعت طبیعت گرد ی یا همان اکوتوریسم باشد و لذاجهت بهره برداری بهینه از رودخانه اترک ودرآمد و سود سرشارحاصل از اکوتوریسم، می توانیم با ایجاد زیرساخت های گردشگری مانند احداث اماکن تفریحی، فرهنگی واقامتی و تجهیزتفرجگاههای طبیعی حوزه اترک،گام بزرگی درجهت جذب طبیعت گرد و معرفی فرهنگ بومی و به تبع آن ایجاد اشتغال وافزایش درآمد ساکنین منطقه برداریم.
,جهت حصول اهداف مزبور می بایست متولیان امراجرای طرح های مختلف شامل حفاظت، احیاء واصلاح وبهره برداری صحیح از مراتع وجنگل ها، اجرای طرح های آبخیزداری و آبخوانداری درسرشاخه ها، اجرای پروژه های نوین انتقال آب وآبیاری اراضی و افزایش راندمان آبیاری و تعیین حریم و ساماندهی رود اترک را سرعت بخشند.
,بدیهی است اجرای این طرح ها از یک سو موجب خواهد شدتا ضمن کاهش خسارات ناشی از سیلاب ها، زمینه ی بهره برداری بهینه از منابع آب سطحی وزیرزمینی حوزه اترک فراهم گردد و از سوی دیگرباعث حفاظت از حریم و محیط زیست این رودخانه شده و در نتیجه بهره برداری مطلوب ازاراضی و عوارض زیبای طبیعی حوزه اترک عملی خواهد شد.
,بعبارت دیگربهره برداری بهینه وتوسعه پایدارحوزه اترک در گرو اجرای یک برنامه جامع وکامل تحت عنوان مدیریت جامع حوزه آبخیز با مشارکت آبخیزنشینان و همکاری وهماهنگی متولیان مربوطه می باشد.
,چرا که رود اترک را نمی توان از سایرپدیده ها وعوارض طبیعی منطقه جدا نمود وبعنوان یک سیستم مجزا به آن نگریست.
,بعبارت دیگر چنانچه کنترل و مهار سیلاب ها ازطریق طرح های منابع طبیعی و آبخیزداری و حفاظت وتقویت پوشش گیاهی درمناطق بالادست عملی نشود، در نقاط پایین دست هرنوع برنامه ای درخصوص ساماندهی رود اترک واراضی مجاور آن با شکست مواجه خواهد شد.
,دراین راستا همکاری اقشار مختلف مردم و بویژه کشاورزان، دامداران و عشایر استان بسیار مهم وضروری است.
,ازآن جمله می توان به همکاری آنها در زمینه حفاظت از جنگل ها، مراتع وبیشه زارها در راستای حفظ آب و خاک و تغذیه سفره های زیر زمینی و ممانعت ازجاری شدن سیلاب های ویرانگر، اشاره نمود. ازدیگر مسائل مهم نظارت بیشتر و بهره برداری صحیح از منابع آب و ممانعت از افت سفره های زیر زمینی و بکارگیری روشهای نوین انتقال آب و سیستم های مکانیزه آبیاری در بخش کشاورزی می باشد.
,لازم به ذکر است با توجه به آمار فائو ، میزان راندمان آبیاری در ایران معادل 32 درصد یعنی حتی کمتر از برخی ازکشورهای آفریقایی و یاکشورهای فقیر و درحال توسعه است. نکته دیگرخودداری از مصرف بی رویه سموم وکود های شیمیایی توسط کشاورزان و نیز ممانعت از ورود فاضلاب های صنعتی است که درجلوگیری از آلودگی آب و بهبود وضعیت زیست محیطی این رودخانه و سفره های زیر زمینی مجاور آن بسیار مفید وارزنده خواهد بود.
,
همچنین حفاظت از حریم رودخانه اترک و ممانعت از تغییر کاربری اراضی امری کاملاً ضروری است و ضمن کاهش خسارات ناشی از سیلابها ، موجب حفظ شرایط و مسیرطبیعی رودخانه اترک این شریان حیاتی شمال شرق ایران خواهد شد.
تصویر ماهواره ای مئاندر (پیچانرود) های اترک در بخش مانه خراسان شمالی
,
,
, ,
,
مهندس بهمن هوشمند
( کارشناس رسمی دادگستری در رشته مهندسی آب - رئیس اداره مهندسی ومطالعات و دبیرکمیته فنی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری خراسان شمالی )
,
انتهای پیام/رض
]
ارسال دیدگاه