کنکاشی بر وضعیت مدیریتی چای قبل و بعد از انقلاب در لاهیجان
هم اکنون در حدود ۳۲ هزار هکتار از اراضی شمال کشور به کشت چای رواج دارد و ایران حدود چهار و نیم درصد از مصرف کل چای را به خود اختصاص داده است و در گروه مصرف کنندگان عمده چای در جهان قرار دارد.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از سرویس کشاورزی «لاهیجان»، سید عبدالله میرحسینی مقدم در مقاله ای با عنوان «چالش های موجود در صنعت چای کشور در ۶۵ سال اخیر و چاره اندیشی برای حل آن» نوشت: چای ایرانی محصولی هویت داراست ودر تاریخ معاصر ایران محمل اتفاق های مهمی بوده واز حمایت مصدق تا چالش های موجود بعد از انقلاب را در کارنامه عمرش تجربه کرده است.
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, «لاهیجان»,نخستین جایی که چای ایرانی در آن کشت شد زمینی در محله چای خانسر لاهیجان بود. این اتفاق در سال ۱۲۸۰ هجری شمسی و به وسیله کاشف السلطنه(پدر چای ایران) به وقوع پیوست.
,بعدها شخصی به نام بصیر التجار به دلیل مشغله های کاشف السلطنه در پایتخت و در سال های مشروطه، باغ چای او را در لاهیجان نگهداری کرد و با توجه به اینکه لاهیجان محل مناسبی برای پرورش این محصول بود نهال آن در منطقه تکثیر داد.
,به گفته برخی از افراد محلی این چای فرآوری شده چنان مطبوع وخوش طعم بود که در میان جوامع شهری و روستایی آن دوره برای خود برندی شده بود و برای ترویج مصرف، نیازی به تبلیغ نداشت. به همین دلیل به وسیله بصیر التجار و سرمایه گذاران دیگر این محصول در برخی شهرهای شمالی از جمله تنکابن و فومنات تکثیر و باغ های زیادی احداث شد.
,بعد از چند سال آن قدر این محصول مورد توجه دولت قرار گرفت که دولتمردان ترجیح دادند در همه محل ها برای کشت چای باغ های دولتی احداث کنند تا دولت از سود آن منتفع شود.
,با افزایش تعداد باغ های چای و نیاز به فرآوری آن در حجم گسترده دولت کارخانه های متعددی را نیز برای این کار تاسیس کرد. با رواج هر چه بیشتر چایکاری در لاهیجان حتی مردم عادی نیز در حیاط منزل خود نهال چای پرورش دادند با این توصیف اقتصاد منطقه تحت تاثیر چایکاری قرار گرفت.
,سال های متوالی به همین منوال گذشت و مردم با امنیتی مالی و رفاهی که با تکیه به شغل چای کاری کسب کرده بودند وضعیت معیشتی مناسبی در منطقه همه گیر شد تا اینکه در شهریور سال ۱۳۲۰با شروع جنگ جهانی دوم هول و هراس در دل مردم به وجود آمد، بطوری که انگیزه کشاورزان برای برداشت محصول به حداقل رسید و باغات چای رها شد.
,تا سال ۱۳۳۰که دکتر محمد مصدق بر روی کار آمد این وضعیت ادامه داشت و سرانجام با روی کارآمدن وی، برخی از کشاورزان و چایکاران از وی در این باره کمک و حمایت خواستند.
,اعتراض چایکاران به مصدق از کسانی بود که با واردات گسترده چای بازار کشور اشباع کرده بودند و همچنین از کسانی که با مصادره زمین های کشاورزان برای آنان محدودیت و رنج ایجاد کرده بودند؛ گفتنی است که مصدق بعد از شنیدن گلایه های مردم از تاجران واردکننده چای و برخی دیگر از عوامل دخیل در قدرت که سعی در نابودی این محصول داشتند دعوت کرد تا در مهمانی خانه او شرکت کنند. نخست وزیر وقت ایران؛ برای پذیرایی از مهمانان تدارک ویژه ای اندیشیده بود.
,مصدق از محصول چای چایکاران شمالی کشور برای پذیرایی مهمانان استفاده کرد عطر، طعم و رنگ ویژه و مطلوب این چای موجب تعریف و تمجید مهمانان از پذیرایی دکتر مصدق شد و همین بهانه کافی بود تا مصدق موضوع اساسی و محوری مهمانی اش را مطرح کند، حمایت از چایکاران ایرانی و کاهش واردات چای به کشور. از آن پس مصدق دستور داد که باید از چای ایرانی حمایت شود و به جای اینکه سرمایه را به دست خارجیان بسپارند. بیشتر حامی کشاورزان داخلی باشند و به تولید ملی خود بها دهند تا چای در داخل توسعه یابد.
,بعدها همان سازمان چای فعلی به وجود آمد و برای حمایت از تولید کنندگان بخشنامه ای ابلاغ کرد که براساس آن هر تاجری که در تجارت چای فعال بود به ازای خرید یک کیلوگرم چای ایرانی می توانست حواله واردات یک کیلو و۲۰۰ گرم چای از وزارت خانه دریافت کند.
,با این تدبیر تا مدت ها حتی یک کیلوگرم چای در کارخانه ها باقی نمی ماند وهمه چای کشاورزان به فروش می رفت.
,دولت در این دوره برای حمایت از چایکاران مساعده پرداخت می کرد. این مساعده ها بهره بانکی نداشت، بازپرداخت این کمک های مالی نیز براساس روشی انجام شد که کشاورز را در مضیقه قرا ندهد هر ۱۵روز یک بار و درست در زمان چیدن و فروش محصول چای باغات دولت همزمان با خرید محصول بخشی از مساعده را از حساب چایکاران کم می کرد.
,,کنکاشی بر وضعیت مدیریتی چای قبل و بعد از انقلاب
کنکاشی بر وضعیت مدیریتی چای قبل و بعد از انقلاب
,– تولید چای در کشور با عنایت به دیم بودن مساحت زیادی از باغات چای، تابع شرایط اقلیمی است. بطور میانگین میزان تولیدی چای در کشور درشرایط حاضر، حدود ۲۰-۱۵ هزار تن چای خشک میباشد. ایران با جمعیتی حدود یک درصد جمعیت جهان با مصرف سالیانه حدود ۱۲۰ هزارتن چای خشک شش و نیم درصد از مصرف کل چای جهان را به خود اختصاص داده است. این در حالی است که ایران در گروه کشورهای مصرف کننده عمده چای سیاه در جهان قرار دارد و مصرف سرانه آن حدود چهار برابر بیشتر از میزان جهانی است.
,چای ایران از نوع هیبرید چینی آسامی بوده که در مناطق معتدله بعمل می آید وجزء چای های با کیفیت از نظر عطر و طعم در دنیا است، ولی از نظر رنگ دهی شصت تا شصت و پنج درصد چای های مناطق گرمسیری را دارا می باشد. همچنین چای ایران بدلیل عدم استفاده از هر گونه سموم دفع آفات نباتی در مراحل تولیدی برگ سبز، از خالص ترین وسالمترین چای های دنیا میباشد .
,,وضعیت مدیریت و تولید چای قبل از انقلاب
وضعیت مدیریت و تولید چای قبل از انقلاب
,الف–قبل از انقلاب
,تا سال ۱۳۳۷ دولت با نام شرکت چای وزارت دارایی وشرکت چای سازمان برنامه نوعی مباشرت در کار چای داشت. درسال ۱۳۳۷ به منظور حمایت بیشر از چایکاران، تولید کنندگان ومصرف کنندگان، سازمان چای در وزارت گمرکات وانحصارات آن زمان تاسیس گردید. هر چند این سازمان در طول فعالیت ۴۵ ساله خود بارها تغییر و تحول یافت ولی نظام تولید و بهره برداری چای کشور تحت نظارت مستقیم این سازمان قرارداشت. تا قبل از انقلاب دولت تعدادی از کارخانجات بخش دولتی وخصوصی را (بصورت اجاره) دراختیار داشت و چای های کیفی مرغوب را به قیمت مناسب خریداری می نمود و چای های غیرقابل قبول این کارخانجات را کارخانه ها خصوصی به قیمت پایین تر خریداری می کردند ولی کیفیت چای تولید شده در کارخانجات تحت اختیار دولت بمراتب بالاتر از کارخانجات خصوصی بود.
,دولت قبل از انقلاب چای داخلی را بصورت خالص یا اختلاط با چای خارجی، بدون واسطه یا از طریق تجار به بازار داخلی عرضه می کرد همچنین سفارش صادرات نیز در بسته های چوبی و با وزن های متفاوت برای بازارهای خارجی ارسال می شد بطوریکه هیچگونه مشکلی برای تولیدی کننده و مصرف کننده وجود نداشت و حتی از محل درآمدهای حاصل، به بودجه عمومی دولت کمک نیز می شد.
,ب : بعد از انقلاب
,ب- : وضعیت تولید ومدیریت چای پس از انقلاب تا سال ۱۳۷۹
,( قبل از اجرای طرح اصلاح ساختار چای )
,بعد از انقلاب بعلت شرایط خاص و در راستای همدلی با چایکاران، تولید و توزیع چای در انحصار کامل دولت قرار گرفت. در طی این سالها دولت با اجاره کلیه کارخانجات چایسازی بخش خصوصی بهمراه کارخانجات دولتی، انحصار خرید برگ سبز چای خشک را بعهده گرفت. سازمان چای تا سال ۱۳۷۰ در اختیار وزارت بازرگانی بود و با سیاست اختلاط چای خارجی و داخلی، هیچگونه مشکلی در تولید و عرضه چای وجود نداشت. از سال ۱۳۷۰ با شعار سیاست خودکفائی در بخش چای، سازمان چای از وزارت بازرگانی منتزع و به وزارت کشاورزی وقت ملحق شد.( اشتباه بزرگ مدیریتی در صنعت چای) سیاست های متخذه این وزارتخانه منجر به ارتقاء کمی چای بدون توجه به کیفیت آن شده واین عامل سبب گردید چای بی کیفیت داخلی به تنهایی قابلیت فروش نداشته و روز به روز درصد اختلاط چای خارجی به آن بیشتر گردیده تا جائیکه چای داخلی و خارجی بصورت جداگانه به فروش رسید و از طرفی ذائقه مصرف کنندگان نیز به مصرف چای خارجی گرایش پیدا نمود.
,این عوامل و همچنین عدم افزایش بهای برگ سبز نسبت به سایر محصولات کشاورزی و افزایش تورم، سبب روی آوردن کشاورزان به تولید کمی بمنظور کاهش جبران درآمد حاصله شد و در نتیجه باعث افت شدید کیفیت چای داخلی گردید. با عنایت به عوامل مذکور و نیز غیر رقابتی بودن نظام تولید و بهره برداری چای کشور و عدم استفاده از فن آوری نوین در کارخانجات چایسازی سبب انباشت تدریجی حدود ۸۰ هزار تن چای سنواتی در انبارها شد. لذا دولت ناچار شد طرح اصلاح ساختار تشکیلاتی چای کشور را در اسفند ۱۳۷۸ تصویب واز اوایل ۱۳۷۹ همزمان با شروع دوره بهره برداری جهت اجراء ابلاغ نماید.
,ب – ۲: وضعیت مدیریت چای در دوره پنج ساله اجرای طرح اصلاح ساختار چای (تا سال ۱۳۸۴)
,با شروع اجرای طرح در اوایل سال ۱۳۷۹، موفقیت نسبی در افزایش کیفیت برگ سبز و چای خشک تولیدی حاصل گردید ولی در ادامه همان سال، بعلت مشکلات طرح در اجرا عدم ایجاد زمینه های فرهنگی و اجرای یکباره آن و عدم اجرای بعضی از بندهای اساسی آن (از قبیل بند ۶ مبنی بر خرید چای خشک کیفی نافروش مانده کارخانجات به قیمت کارشناسی حداکثر تا سه ماه ) و عدم استقبال تجار داخلی از خرید چای خشک تولیدی با کیفیت، عدم توجه به اصل مهم بهزراعی باغات و تزلزل مدیریت متولی چای، از ابتدا این طرح با شکست مواجه گردید.
,همچنین چایکاران بعلت عدم حمایت و نظارت دولت متضرر گردیده و مدیران کارخانجات چای نیز بعلت عدم توفیق در فروش چای تولیدی خود موفقیتی کسب ننموده که حاصل آن، ورود سالیانه دهها هزار تن چای خارجی بصورت قاچاق وانباشت بیش از ۱۲۰ هزار تن چای خشک کارخانجات در انبارها و مقروض شدن مدیران کارخانجات بالغ بر یکصد میلیارد تومان به سیستم بانکی گردید. درسال ۱۳۸۳ دولت جهت جلوگیری از بحران های سیاسی وبه بهانه احیاء و بهسازی باغات چای شمال، پرداخت کمک بلاعوض به چایکاران را بمدت پنج سال تصویب واجرا نمود. ولی حاصل اجرای یکساله این طرح با پرداخت هفتصد هزار تومان در هر هکتار در سال اول اجرای طرح رهاسازی، تخریب و تغییر کاربری باغات و بسته شدن کارخانجات چای و بحران های منطقه ای بود. لذا دولت درصدد تهیه طرحی برای جلوگیری از این بحران در نیمه دوم سال ۱۳۸۳ برآمد اما در نهایت وقتی مجلس از ارائه برنامه دولت ناامید گردید در اواخر اسفند سال ۱۳۸۳ ، دولت را براساس بند « ب » تبصره «۷» قانون برنامه مکلف به خرید تضمینی برگ سبز وچای خشک نمود.
,وضعیت تولید چای طی سالهای ۸۸- ۸۴
,( واگذاری خرید تضمینی به سازمان تعاون روستایی کشور )
,شورای محترم اقتصاد پس از رایزنی های گوناگون و طولانی مدت در اردیبهشت ماه سال ۱۳۸۴ و همزمان با شروع دوره بهره برداری، مباشرت خرید برگ سبز و چای خشک را به سازمان تعاون روستایی کشور واگذار نمود. سازمان تعاون روستایی علی رغم عدم آمادگی در انجام امر فوق (بدلیل نداشتن امکانات، نیروی انسانی ماهر و نداشتن هیچگونه تجربه در این زمینه)، با توجه به حساسیت زمانی و نزدیکی انتخابات ریاست جمهوری، با تمام توان در کمترین زمان ممکن وارد عمل شد و از همان ابتدای کار با دو مشکل اساسی مواجه بود :
,الف ) عدم همکاری کارکنان اداره کل چای شمال که پس از انحلال سازمان چای، نیروهای آن در آستانه بازخریدی بوده و هیچگونه امنیت شغلی نداشتند ولاجرم باید از وجود آنها استفاده می شد.
,ب ) عدم رغبت کارخانجات به عقد قرارداد با سازمان تعاون روستایی: ولی باتوجه به تصمیمات جلسات کمیته بند «۸» مصوبه شورای اقتصاد و رفع پاره ای از موانع ومشکلات، تدریجاً کار خرید ادامه یافت.
,در گیلان تعدادی از کارخانجات بصورت کارمزدی(تیپ ۱) و بالغ بر یکصد و سی کارخانه بصورت خرید برگ سبز(تیپ ۲) با سازمان تعاون روستایی عقد قرارداد نموده و این روش تا سال ۱۳۸۸ تشکیل مجدد سازمان چای کشور ادامه یافت.
,طی ۵ سال خرید تضمینی توسط تعاون روستایی(۸۸-۸۴) حدود ۱۴۸ هزارتن چای خشک تولید گردیده که پنجاه درصد آن به فروش نرسید و در انبارهای سازمان تعاون روستائی دپو گردید.
,وضعیت تولید چای از سال ۸۸ (زمان تشکیل مجدد سازمان چای)تاکنون :
,پس از تشکیل مجدد سازمان چای کشور درسال ۱۳۸۸ که نیاز مبرم و اساسی این محصول استراتژیک شمال کشور بود مجدداً خرید تضمینی برگ سبز چای از طریق سازمان چای کشور انجام شد. تولید چای خشک طی سال های ۹۴-۸۹ جمعاً حدود صد و ده هزار تن چای خشک تولید شد و خوشبختانه بالغ بر هفتاددرصد آن به فروش رسید. درسال ۹۳ تحول اساسی در چای صورت گرفت یکی پرداخت وام به زراعی به چایکاران و آن هم بدون بهره و بازپرداخت دراز مدت یعنی دو سال اول استراحت و بازپرداخت ازسال ۹۶ بمدت ۳ سال میباشد که جمعاً حدود ۱۵ میلیارد تومان بین بیست و سه هزار ۲۶۹ نفر چایکار پرداخت گردید.
,تحول دیگری که در چای صورت گرفته تشکیل صندوق حمایت از توسعه صنعت چای کشور با سرمایه بالغ بر ۳۴ میلیارد تومان که چهل و نه درصد آن دولتی و پنجاه یک درصد آن خصوصی(چایکاران،کارخانه داران و تجار) میباشد که خوشبختانه دولت محترم کل قدر سهم چایکاران را تقبل کرده وحدود ۴۱ هزار نفر چایکارو ۲۹ کارخانه دار تاکنون عضو صندوق چای میباشند و صندوق درخصوص پرداخت تسهیلات کم بهره به اعضاء (کارخانه دار، باغدار) قدم های خوبی را در نیمه دوم سال ۹۴ تاکنون برداشته است . واین امر کماکان ادامه دارد. اما بایستی به بهزراعی باغ های چای اهمیت ویژه ای قائل شد چون شصت درصد از باغات موجود قدرت باروری خود را از دست داده اند.
,بایستی طی برنامه های کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت در قدم اول باغات چای را نجات دهیم چون اگر مواد خام قابل اطمینان در دسترس نداشته باشیم صنعت چای کشور تدریجاً رو به نابودی می رود این امر در سالی که مزین به اقتصاد مقاومتی، اقدام و عمل می باشد بایستی هر چه سریعتر طی یک برنامه جامع حداقل ۱۰ ساله برای این محصول چاره اندیشی گردد.
,پایان پیام/رض
]
ارسال دیدگاه