خشکسالی، روستاها را به ورطه نابودی کشاند
یکی از مهمترین مسائل در بحث مهاجرت روستاییان، همانا تاثیرات خشکسالی های اخیر است به طوری که عنوان می شود وجود خشکسالی در 3 حوزه آبخیز همدان به ویژه بخش قهاوند موجب مهاجرت گسترده در 30 روستا شده است.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا به نقل از نافع؛ استان همدان از لحاظ جمعیت چهاردهمین و از لحاظ مساحت بیست و سومین استان کشور بوده و مساحت آن 19493کیلومتر مربع است.
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, نافع,این استان از 9 شهرستان، 18 بخش، 29 شهر، 73 دهستان و 1045روستا تشکیل شده است. جمع بندی آمار و اطلاعات روستایی استان همدان طبق سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال 1390 نشان می دهد که استان همدان دارای 1211 روستا بوده که از این تعداد 136 روستا خالی از سکنه و 1075 روستا دارای سکنه هستند.
,بررسی و تدقیق در آمارها نشان می دهد که 189 روستای استان همدان جمعیت شان از 100 نفر کمتر است، همچنین از کل روستاهای استان همدان، 857 روستا جمعیت شان کمتر از 1000 نفر، 141 روستا (بین 1000-1999)، 71 روستا (2000-4999) و 6 روستا (بیش از 5000 نفر) جمعیت دارند.
,دقت در آمارهای سال 1390 نشان میدهد که استان همدان یکی از استانهایی است که تراکم جمعیت بر حسب نفر در هرکیلومتر مربع در آن بالاست. به طوریکه میانگین کشور 46 نفر در هرکیلومتر مربع بوده و بعد از استانهای تهران(890)، البرز(471)، گیلان(177)، قم(100)، مازندران(129)، همدان (91) نفر است. به عبارت دیگر همدان رتبه 6 در تراکم جمعیتی در سطح کشور دارد.
,آمارهای سال 1390 نشان می دهد که دراستان همدان تعداد 883436 مرد و 874832 زن و کل جمعیت استان 1758268 نفر و کل خانوارهای استان 506536 مورد بوده که میانگین تعداد اعضای خانوار 3.47 نفر بوده است. با مقایسه آمارهای جدول شماره یک، بعد خانوار یا تعداد اعضای یک خانواده در استان همدان کمتر از میانگین کشور است که این نشان از خروج جمعیت جوان از بدنه خانواده و کاهش تعداد اعضای آن و نیز عدم تمایل خانواده به افزایش تعداد اعضای خود دارد.
,آمارهای سال 1390 نشان می دهد که در شهرستان رزن تعداد مردها 58157 نفر و تعداد زنان 58280 نفر و تعداد خانوارها 31625 خانواده و کل جمعیت شهرستان 116437 نفر و میانگین اعضای خانواده 3.68 نفر به ازای هر خانواده است.
,این درحالیست که میانگین بُعد خانوار در کل کشور 3.55 در مناطق شهری 3.48 و درمناطق روستایی 3.73 نفر در سال 1390 بوده است.
,,
, ,
متاسفانه کاهش جمعیت، بالا بودن نرخ مهاجرت در شهرستان رزن یکی از معضلات جدی است که جمعیت روستاهای شهرستان همواره درحال کاهش بوده و جمعیت تحصیلکرده، ماهر و جوان اقدام به مهاجرت گسترده به استانهای همجوار همانند استان مرکزی (ساوه)، قزوین، تهران و البرز می نمایند.
,در طول یکصد سال گذشته روستاهایی همانند شریف آباد، ینگجه کرفس، گلتپه، دمیرچی، پیله کان، زهتران، همت آباد، طووا (طاوه- قادرخلج)، امامزاده قاسم و ... در شهرستان رزن خالی از سکنه شده اند و تعداد جمعیت در روستاهایی چون سنقرآباد، گوورسون(جاورسجین)، لکین (ناکین)، شوند، وسمق، چنگیر(شنجور)، پشتگون (پشتجین) و ... روند صعودی نداشته و احتمال کاهش بیشتر جمعیت و خالی از سکنه شدن تعداد زیادی از روستاها درچندین سال آینده وجود دارد.
,در بحث مهاجرت از روستاها به شهرها، یکی از مهمترین مسائلی که عنوان می شود همانا تاثیرات خشکسالی های اخیر است. به طوری که عنوان می شود وجود خشکسالی در 3 حوزه آبخیز همدان به ویژه بخش قهاوند موجب مهاجرت گسترده در 30 روستا شده است.
,هرچند این نظر را نمی توان اشتباه دانست ولی باید یادآوری کرد اگر در استان همدان، خشکسالی توانسته است باعث مهاجرت گسترده شود، چرا در استان پرآبی مانند گیلان نیز شاهد روند بالای مهاجرت از روستاها به شهرها هستیم؟
,در استان پرآب کشور یعنی گیلان در 20 سال گذشته از 1294 روستا، 91 روستا خالی از سکنه شده اند. مطالعات حسن پور لسکوکلایه (1389) در شرق استان گیلان نشان داد که از 1479 روستا که 1073 روستای مورد مطالعه قرارگرفته اند، 86 درصد از کل نقاط روستایی دارای نرخ رشد منفی جمعیت بوده اند.
,مهاجرت از روستاها به شهرها نه تنها سبب می شود که روستاها خالی از سکنه شوند بلکه یکی از عوارض این مهاجرت و رفتن مردها از روستاها باعث عدم تعادل جنسیتی در روستاها میشود و این مساله جدی و مهمی است که کمتر به آن پرداخته شده است. نتیجه این مهاجرتها سبب شده است که مردها از روستاها به سمت شهرهای بزرگ به ویژه تهران سرازیر شده به طوریکه در تهران نسبت مردها 52 و زنها 48 درصد شده است به طوریکه به ازای 120 مرد 100 زن در تهران وجود دارد. درحالیکه در روستاها کم کم شاهد کمبود مرد در ازای هر زن بوده و این سبب کاهش ازدواج، رشد منفی جمعیت و افزایش تعداد دختران سن بالا و بالارفتن سن ازدواج را شاهد خواهیم بود.
,از عوارض دیگر مهاجرت از روستاها به شهرها افزایش حاشیه نشینی در شهرهای بزرگ و بالا رفتن تعداد کارتن خوابها می شود. به طوریکه از بیست هزار نفر کارتن خوابی که در تهران وجود دارند 60 درصد آنها را روستائیان تشکیل میدهند.
,هرچند گفته می شود که افزایش میزان خدمات اجتماعی و بهداشتی سبب خواهد شد که از میزان مهاجرت روستائیان به شهرها جلوگیری کند ولی واقعیتهای جامعه حاکی از چیز دیگری است.
,به عنوان نمونه از سال 1300 که شعبه های نفت در روستاها راه اندازی شد و همراه هر شعبه نفت یک بقالی یا تعاونی مصرف شکل گرفت تا مایحتاج روستاییان را تامین کند و این بقالی ها کارشان یک طرفه شد و تنها محصولات شهری را به روستا آورده و می فروختند و رابطه معکوس هیچوقت ایجاد نشد.
,واقعیت های کشور نشان دهنده چیز دیگری است وقتی ما در شعر و کتابهایمان می نویسم "خوشا به حالت ای روستایی" و در عمل تنها 4 درصد از بودجه کشور را به روستاها اختصاص می دهیم یعنی شعار با عمل متفاوت است. ما در تعریف خود روستا را جایی می دانیم که بین 100 تا 3500 نفر جمعیت داشته باشد و با این تعریف نمی شود انتظار تولید و حمایت از تولید کننده را داشته باشیم.
,وقتی که در مدت 37 سال تنها یک سوم روستاهای کشور بهینه سازی شده اند سخن گفتن از توسعه واقعی روستاها و عملی شدن آن به رویا بیشتر شبیه می ماند.
,طرح هادی از سال 1384 به منظور جلوگیری از روند مهاجرت روستاییان به شهرها شروع شده ولی در عمل موفق نبوده است.
,یکی از حقوق روستائیان و از قدمهای نخست برای توسعه هر منطقه ای داشتن جاده آسفالته مناسب است. مثلا ارتباط سه روستای عین آباد- لکین- کرفس تنها نیاز به 4 کیلومتر جاده آسفالته دارد. ارتباط روستای آغچه خرابه با بخش قیدار و نیز روستای منصورآباد با بخش آوج هرکدام تنها به 3 کیلومتر جاده آسفالته نیاز دارد یا ارتباط روستای قلعه- گوزل دره - قارلوق تا کمال لو در بخش نوبران تنها نیاز به 5 کیلومتر بازسازی و روکشی آسفالت نیاز دارد.
,جالب اینکه همه جاده های روستایی شهرستان رزن از داشتن کوچکترین خط کشی و علائم راهنمایی و رانندگی و دید در شب محروم است چگونه میتوان گفت که روستاها مورد توجه بوده اند؟
,از روستاهای همدان تا سال 1390 تنها 921 روستا دارای جاده آسفالته بوده اند و 84 روستا دارای جاده شوسه و 69 روستا دارای جاده خاکی بوده اند.
,درحال حاضر 32 هزار روستای کشور دارای دهیار است. یکی از وظایف این دهیارها ارائه ایده های خوب برای آبادانی روستاها و اقدام عملی در راستای وظایف 43 گانه مصّرح در قانونهای مصوب سال 77 و 80 است. درحالیکه عملا این مساله اتفاق نیفتاده است و تنها تعدادی کارمند به کارمندان دولت یا نهادهای عمومی کشور اضافه شده است. مگر میتوان کسی را بدون آموزش برای این مسئولیت گذاشت؟
,به نظر می رسد بایستی محققان کشور و مدیران ارشد اجرایی روی وظایف و تاثیرگذاری دهیارها بیشتر فوکوس نموده تا شاید روستاها از این گذر آسیب ندیده و پیشرفت روستاها یک نمود واقعی به خود بگیرد. طبق قوانین مصوب کشور، شورای اسلامی شهرها با اختیارات گسترده مشغول به فعالیت بوده ولی اختیارات یا استفاده درست از اختیارات در شورای روستا بسیار کمتر به چشم می خورد.
,هرچند راههای مختلفی برای توسعه و آبادانی روستاها در طول سالهای اخیر پیشنهاد و اجرایی شده است به نظر نگارنده لازم است که مجلس محترم شورای اسلامی در این زمینه ورود نموده و به ویژه از باب نظارتی بر امور روستاها و دهیاران بیشتر مداقه نماید.
,یکی از راههای کاهش مهاجرت به ویژه در شرایط خشکسالی با استفاده از آبخیزداری و آبخوان داری است که این مساله با کمک دولت، اهالی و حتی با کمک خیّرین میتواند انجام گیرد.
,هر هکتار برای آبخوان داری نیاز به 600 هزارتومان هزینه دارد و استان همدان نیاز به 200 میلیارد هزینه در این زمینه دارد.
,یکی از کارهای جدید دولت ، تشکیل شرکتهای تعاونی روستایی با 60 – 80 درصد وام تا سقف 3 میلیارد تومان با نرخ 3 درصد است که نرخ سود آن کمتر از کارمزد صندوقهای قرض الحسنه (4 درصد) است. همچنین وجود 2 سال تنفس برای ابتدای کار و نیز معاف از پرداخت کارمزد در روستاهای مرزی از نکات مهم این طرح است.
,معافیت مالیاتی برای روستاها، ارائه خدمات اجتماعی، مستقر کردن تولیدی های کوچک در روستاها، توسعه اینترنت و خدمات در روستاها و توسعه اکوتوریسم روستایی، بسته بندی میوه و سبزیحات و ارسال آن برای میادین میوه و تره بار مصرف، تبدیل مدارس در تابستان به هتلهای گردشگری در تابستانها، جلب نظر مردم برای بازسازی و بهینه سازی ابنیه و مکانهای تاریخی، برگزاری جشنهای خرمن، زعفران ، انار، توت فرنگی و .... در روستاها و طرحهای دیگر می تواند در کاهش روند مهاجرت از روستاها به شهرها و به ویژه شهرهای بزرگ موثر باشد.
,,
احمد صلاحی
, احمد صلاحی, احمد صلاحی, احمد صلاحی,کارشناس مسائل اقتصادی
, کارشناس مسائل اقتصادی, کارشناس مسائل اقتصادی, کارشناس مسائل اقتصادی,پایان پیام/
]
ارسال دیدگاه