قضاوت شریفترین شغلها و قاضی باید شایستهترین انسان باشد
عدالت قضایی یکی از محوریترین پایههای عدالت اجتماعی در اسلام است؛ که به فرموده مقام معظم رهبری «فوریترین هدف تشکیل نظام اسلامی، استقرار عدالت اجتماعی و قسط اسلامی است».[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا به نقل از تنکابن 24، لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَیِّنَاتِ وَأَنزَلْنَا مَعَهُمُ الْکِتَابَ وَالْمِیزَانَ لِیَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ (سوره حدید- آیه ۲۴)
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, تنکابن 24,شهید مظلوم آیتالله دکتر بهشتی اولین مسئول دستگاه قضایی جمهوری اسلامی که در هفتم تیرماه 1360 براثر انفجار بمب در محل دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی به شهادت رسید،
جهت ارج نهادن به مقام والای قضاوت و تکریم مقام شامخ شهید بنا به پیشنهاد قوه قضائیه، مبنی بر نامگذاری هفته اوّل تیرماه بهعنوان هفته قوه قضائیه، این پیشنهاد در تاریخ 1373/4/27 در شورای فرهنگی عمومی مطرح شد و به تصویب رسید.
هرساله یکم تا هفتم تیرماه به علت سالروز شهادت آیتالله بهشتی و یاران وی هفته قوه قضایی نامگذاری شده است تا فراموش نکنیم که بهشتی و یاران ایشان با نثار خون پاک خود در مسیر بسط و گسترش حلاوت عدالت همواره با احقاق حق مظلومان و جلوگیری از جولان ظالمان در مسیر خدمت به مردم و کسب رضایت خداوند وقت خود را مصروف داشتهاند؛ و به یکی از اهداف ارسال پیامبران الهی ونیز مهمترین مسئولیت ایشان، که ایجاد و اقامه قسط و عدالت در جامعه است، لبیک گفته و جان باارزش خویش را در این راه تقدیم کردهاند.
کلمه قضا از واژگانی است که در لغت عرب معانی متعددی مانند حکم، امر و فعل را دربر میگیرد؛ اما بهطورمعمول به معنای حکم بهکاربرده میشود. مبنا و منشأ انتخاب قاضی معالواسطه از جانب خداوند است، چون خداوند بهترین عادل است، لذا مجریان عدالت نیز باید منصوب او باشند. اینگونه است که منصب قضا، ظریفترین، حساسترین، مهمترین و درعینحال یکی از خطیرترین مناصب اجتماعی از دیدگاه اسلام به شمار میرود.
قضاوت یک منصب و مقام شرعی و یکی از شئون فقیه جامعالشرایط و در کنار ولایت است. قضا، یکی از مهمترین ارکان حکومت اسلامی است. در شکلگیری یک جامعه و دوام و بقای آن و نیز برقراری امنیت و سلامت اجتماعی، وجود قاضی، انجام قضاوت و پذیرش آن، از پایههای بنیادین و اساسی به شمار میآید. تا جایی که صاحبنظران مسائل اجتماعی و حقوقی، اساسیترین وظیفه هر حکومت را فصل خصومت و رفع ماده نزاع بین شهروندان و تحقق عدالت در عرصههای گوناگون اجتماعی بیان کردهاند.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران و استقرار نظام جمهوری اسلامی با توجه به دستورات اسلام، امام خود به ابعاد مهم حقوق ملت و مراقبت از آن اشاره فرمودند و از تندرویهای بیجا و تخلف از قوانین و اقدامات خودسرانه و خارج از معیارهای قانونی و شرعی با شدت انتقاد فرمودند و دستورات اکیدی را در این رابطه به مسئولین امر دادند تا نظام قضائی عدالتخواه و عدالتگستر بر جامعه حاکم باشد.
قوه قضائیه بهعنوان یکی از قوای سهگانه حاکم در جمهوری اسلامی ایران که برای اعمال وظایف و اختیارات خود از ساختار خاصی برخوردار بوده و مسئولیتهای مختلفی را نیز بر عهده دارد. دستگاه متولی امر و موظف و مأمور به گسترش عدالت و مراقب حقوق ملت بهصورت تخصصی و نظاممند است. این قوه در کشور جمهوری اسلامی ایران یکی از نهادهای حکومتی است که در عرض دو قوه مجریه و مقننه و مستقل از آنها است. هدف از این نهاد تضمین حقوق فردی و اجتماعی، تحقق صلح، عدالت و امنیت است.
عدالت مفهومی است که همواره جوامع بشری در کنه فطرت خویش آن را جست جو کرده است، و به ارزش و تعالی آن ایمان داشته و همواره به دنبال راهکارهایی برای اجرای آن بوده است. در نظام حقوقی اسلام نیز عدالت بهعنوان یک اصل مهم و اساسی مطرح بوده، اینچنین است که حضرت امام (ره)، عدالت را غایت برپایی حکومت اسلامی میدانست و شأن قضا را، تحققگر عدالت و رکن رکین آن میدانست. «بدیهى است تصدى حکومت به دست آوردن یک وسیله است نه اینکه یک مقام معنوى باشد، زیرا اگر مقام معنوى بود، کسى نمىتوانست آن را غصب کند یا رها سازد».
مفهوم عدالت هرچند معانی متفاوتی را به ذهن متبادر میکند، اما در جوامع بشری معنى آن به نظر عرف آشکار، عدالت اجتماعی است که عبارت است از اینکه حق هر صاحب حقی را به او بدهند و هر کس بهحق خودش که لایق و شایسته آن است برسد، نه ظلمی به او شود و نه او به کسی ظلم کند (طباطبایی ۱۴۱۷ ج ۱: ۳۷۹). عدالت اجتماعی خود به عدالت سیاسی، اقتصادی، کیفری، اداری و قضایی تقسیم میشود.
به بهانه هفته قوه قضائیه در این مرقومه به بررسی اجمالی شاخصههایی از عدالت قضایی میپردازم:
عدالت قضایی یکی از محوریترین پایههای عدالت اجتماعی در اسلام است؛ که به فرموده مقام معظم رهبری «فوریترین هدف تشکیل نظام اسلامی، استقرار عدالت اجتماعی و قسط اسلامی است». ازآنجاکه خداوند سبحان اجرای عدالت قضایی را از اهم وظایف قضات در دستگاه قضایی میداند، سیره امیرالمؤمنین (ع) مملو از عدالتهای قضایی است. روایاتی که از آن حضرت در فقه قضا و اصول قضاوت نقلشده، از یکسو و وقایع و مرافعاتی از مردم که بر ایشان عرضهشده و او میان آنان قضاوت کرده یا مراجعات خود ایشان به قضات جهت استیفای حقوق خود همگی شواهد مستندی بر اهمیت عدالت قضایی نزد حضرت است.
قضاوت شریفترین شغلهاست و قاضی باید پاکترین و شایستهترین انسانها باشد و در مقام و مسند قضاوت جز به خدا و حق و وظیفه و تکلیف به چیز دیگر نیندیشد. در راستای دستیابی به عدالت قضایی همه حقدارند از یک دادگاه منصفانه برخوردار و بهرهمند باشند. دستگاه قضایی و آئین دادرسی و قاضی کاملاً باید بیطرف، عادلانه و منصفانه باشد و متهم بهطور کامل بتواند از خود دفاع کند و حقوق متهم در آن رعایت شود، ازآنجاکه شخصیت و کرامت انسانی موردنظر و توجه اسلام و قانونگذار بوده است، باید محیط دادگاه محیط عدل و انصاف باشد نه محیط وحشت و ارعاب و مقدمات نیز کارشناسانه و عادلانه و بهدوراز حبّ و بغضهای شخصی و جناحی و سیاسی و سلیقهای باشد.
امیرالمؤمنین عدالت را برای احقاق حق لازم میشمردند و تأکید ایشان برای اعطای حق به صاحب آن را میتوان دلیل عمده ایشان به اهمیت عدالت قضایی در اسلام در نظر گرفت.
قاضی در مقام قضاوت نباید تحت تأثیر هیچ عاملی جز وظیفه، حق و تکلیف، عدالت و انصاف قرارگرفته باشد؛ و روابط سیاسی، اقتصادی و خویشاوندی و خانوادگی، رفاهی و مادی یا تمایلات عاطفی و یا سیاسی نباید در کار قاضی و در کار قضاوت کوچکترین تأثیری داشته باشد.
عدالت بهقدری مورد اهمیت است که امام بزرگوار ما، آن را یکی از اساسیترین مسائل جمهوری اسلامی دانسته و میفرمودند. «ما که میگوییم حکومت اسلامى، میگوییم حکومت عدالت.» (صحیفه امام، ج 3: ص 509) زین سبب همواره در توصیههای خود اعلام میداشتند که قاضی در مقام قضاوت نباید تحت تأثیر هیچ عاملی جز وظیفه، حق و تکلیف، عدالت و انصاف قرارگرفته باشد.
مبنای قضاوت و حکم، استقلال قضایی، علنی بودن محاکمه، سرعت عمل در دادرسی، اصل فردی کردن مجازاتها، اصل مساوات و حق دفاع و وکیل گرفتن برای متهم تنها بعضی از مصادیق عدالت قضایی است که با اندکی جستار در منابع فقهی و نظرات حضرت امام خمینی به آن خواهیم رسید و بهوضوح موردنظر واقعشده و مصادیق فراوانی در ابن خصوص وجود دارد. سیستم قضائی باید بکوشد تا در مراحل مختلف امر قضائی اعم از حقوقی و کیفری و یا خانوادگی در استقرار شاخصههای عدالت قضایی در دستگاه قضائی و آئین دادرسی و اجرای قانون عدل و انصاف، احقاق حقوق مظلومان، ونیز در محیط دادگاه، قاضی، کارمندان دستگاه قضائی با ایفای وظیفه قانونی و شرعی و وجدانی و اخلاقی خود، رضایت خداوند را در کارها اصل قرار دهند و قواعد قضائی و اخلاقی و اصول و مبانی رسیدگی را بهطور دقیق رعایت کنند در کلیه امور و شئون مربوط پا را از صراط مستقیم ایمان و عدالت و انصاف و رضایت خداوند متعال فراتر نگذارد که خسارت دنیا و آخرت را در پی خواهد داشت.
هرگاه حکومت و فرماندهى وسیله اجراى احکام الهى و برقرارى نظام عادلانه اسلام شود، قدر و ارزش پیدا مىکند؛ و متصدى آن صاحب ارجمندى و معنویت بیشتر مىشود.» (ولایتفقیه حکومت اسلامى، صص: 54-55)
ساعتی عدالت بهتر از هفتادسال عبادت است که شبهایش به نماز و روزهایش به روزه بگذرد.
اللّهُمَّ اجْعَلْ عَواقِبَ امُورِنا خَیْراً
شهید مظلوم آیتالله دکتر بهشتی اولین مسئول دستگاه قضایی جمهوری اسلامی که در هفتم تیرماه 1360 براثر انفجار بمب در محل دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی به شهادت رسید،
جهت ارج نهادن به مقام والای قضاوت و تکریم مقام شامخ شهید بنا به پیشنهاد قوه قضائیه، مبنی بر نامگذاری هفته اوّل تیرماه بهعنوان هفته قوه قضائیه، این پیشنهاد در تاریخ 1373/4/27 در شورای فرهنگی عمومی مطرح شد و به تصویب رسید.
هرساله یکم تا هفتم تیرماه به علت سالروز شهادت آیتالله بهشتی و یاران وی هفته قوه قضایی نامگذاری شده است تا فراموش نکنیم که بهشتی و یاران ایشان با نثار خون پاک خود در مسیر بسط و گسترش حلاوت عدالت همواره با احقاق حق مظلومان و جلوگیری از جولان ظالمان در مسیر خدمت به مردم و کسب رضایت خداوند وقت خود را مصروف داشتهاند؛ و به یکی از اهداف ارسال پیامبران الهی ونیز مهمترین مسئولیت ایشان، که ایجاد و اقامه قسط و عدالت در جامعه است، لبیک گفته و جان باارزش خویش را در این راه تقدیم کردهاند.
کلمه قضا از واژگانی است که در لغت عرب معانی متعددی مانند حکم، امر و فعل را دربر میگیرد؛ اما بهطورمعمول به معنای حکم بهکاربرده میشود. مبنا و منشأ انتخاب قاضی معالواسطه از جانب خداوند است، چون خداوند بهترین عادل است، لذا مجریان عدالت نیز باید منصوب او باشند. اینگونه است که منصب قضا، ظریفترین، حساسترین، مهمترین و درعینحال یکی از خطیرترین مناصب اجتماعی از دیدگاه اسلام به شمار میرود.
قضاوت یک منصب و مقام شرعی و یکی از شئون فقیه جامعالشرایط و در کنار ولایت است. قضا، یکی از مهمترین ارکان حکومت اسلامی است. در شکلگیری یک جامعه و دوام و بقای آن و نیز برقراری امنیت و سلامت اجتماعی، وجود قاضی، انجام قضاوت و پذیرش آن، از پایههای بنیادین و اساسی به شمار میآید. تا جایی که صاحبنظران مسائل اجتماعی و حقوقی، اساسیترین وظیفه هر حکومت را فصل خصومت و رفع ماده نزاع بین شهروندان و تحقق عدالت در عرصههای گوناگون اجتماعی بیان کردهاند.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران و استقرار نظام جمهوری اسلامی با توجه به دستورات اسلام، امام خود به ابعاد مهم حقوق ملت و مراقبت از آن اشاره فرمودند و از تندرویهای بیجا و تخلف از قوانین و اقدامات خودسرانه و خارج از معیارهای قانونی و شرعی با شدت انتقاد فرمودند و دستورات اکیدی را در این رابطه به مسئولین امر دادند تا نظام قضائی عدالتخواه و عدالتگستر بر جامعه حاکم باشد.
قوه قضائیه بهعنوان یکی از قوای سهگانه حاکم در جمهوری اسلامی ایران که برای اعمال وظایف و اختیارات خود از ساختار خاصی برخوردار بوده و مسئولیتهای مختلفی را نیز بر عهده دارد. دستگاه متولی امر و موظف و مأمور به گسترش عدالت و مراقب حقوق ملت بهصورت تخصصی و نظاممند است. این قوه در کشور جمهوری اسلامی ایران یکی از نهادهای حکومتی است که در عرض دو قوه مجریه و مقننه و مستقل از آنها است. هدف از این نهاد تضمین حقوق فردی و اجتماعی، تحقق صلح، عدالت و امنیت است.
عدالت مفهومی است که همواره جوامع بشری در کنه فطرت خویش آن را جست جو کرده است، و به ارزش و تعالی آن ایمان داشته و همواره به دنبال راهکارهایی برای اجرای آن بوده است. در نظام حقوقی اسلام نیز عدالت بهعنوان یک اصل مهم و اساسی مطرح بوده، اینچنین است که حضرت امام (ره)، عدالت را غایت برپایی حکومت اسلامی میدانست و شأن قضا را، تحققگر عدالت و رکن رکین آن میدانست. «بدیهى است تصدى حکومت به دست آوردن یک وسیله است نه اینکه یک مقام معنوى باشد، زیرا اگر مقام معنوى بود، کسى نمىتوانست آن را غصب کند یا رها سازد».
مفهوم عدالت هرچند معانی متفاوتی را به ذهن متبادر میکند، اما در جوامع بشری معنى آن به نظر عرف آشکار، عدالت اجتماعی است که عبارت است از اینکه حق هر صاحب حقی را به او بدهند و هر کس بهحق خودش که لایق و شایسته آن است برسد، نه ظلمی به او شود و نه او به کسی ظلم کند (طباطبایی ۱۴۱۷ ج ۱: ۳۷۹). عدالت اجتماعی خود به عدالت سیاسی، اقتصادی، کیفری، اداری و قضایی تقسیم میشود.
به بهانه هفته قوه قضائیه در این مرقومه به بررسی اجمالی شاخصههایی از عدالت قضایی میپردازم:
عدالت قضایی یکی از محوریترین پایههای عدالت اجتماعی در اسلام است؛ که به فرموده مقام معظم رهبری «فوریترین هدف تشکیل نظام اسلامی، استقرار عدالت اجتماعی و قسط اسلامی است». ازآنجاکه خداوند سبحان اجرای عدالت قضایی را از اهم وظایف قضات در دستگاه قضایی میداند، سیره امیرالمؤمنین (ع) مملو از عدالتهای قضایی است. روایاتی که از آن حضرت در فقه قضا و اصول قضاوت نقلشده، از یکسو و وقایع و مرافعاتی از مردم که بر ایشان عرضهشده و او میان آنان قضاوت کرده یا مراجعات خود ایشان به قضات جهت استیفای حقوق خود همگی شواهد مستندی بر اهمیت عدالت قضایی نزد حضرت است.
قضاوت شریفترین شغلهاست و قاضی باید پاکترین و شایستهترین انسانها باشد و در مقام و مسند قضاوت جز به خدا و حق و وظیفه و تکلیف به چیز دیگر نیندیشد. در راستای دستیابی به عدالت قضایی همه حقدارند از یک دادگاه منصفانه برخوردار و بهرهمند باشند. دستگاه قضایی و آئین دادرسی و قاضی کاملاً باید بیطرف، عادلانه و منصفانه باشد و متهم بهطور کامل بتواند از خود دفاع کند و حقوق متهم در آن رعایت شود، ازآنجاکه شخصیت و کرامت انسانی موردنظر و توجه اسلام و قانونگذار بوده است، باید محیط دادگاه محیط عدل و انصاف باشد نه محیط وحشت و ارعاب و مقدمات نیز کارشناسانه و عادلانه و بهدوراز حبّ و بغضهای شخصی و جناحی و سیاسی و سلیقهای باشد.
امیرالمؤمنین عدالت را برای احقاق حق لازم میشمردند و تأکید ایشان برای اعطای حق به صاحب آن را میتوان دلیل عمده ایشان به اهمیت عدالت قضایی در اسلام در نظر گرفت.
قاضی در مقام قضاوت نباید تحت تأثیر هیچ عاملی جز وظیفه، حق و تکلیف، عدالت و انصاف قرارگرفته باشد؛ و روابط سیاسی، اقتصادی و خویشاوندی و خانوادگی، رفاهی و مادی یا تمایلات عاطفی و یا سیاسی نباید در کار قاضی و در کار قضاوت کوچکترین تأثیری داشته باشد.
عدالت بهقدری مورد اهمیت است که امام بزرگوار ما، آن را یکی از اساسیترین مسائل جمهوری اسلامی دانسته و میفرمودند. «ما که میگوییم حکومت اسلامى، میگوییم حکومت عدالت.» (صحیفه امام، ج 3: ص 509) زین سبب همواره در توصیههای خود اعلام میداشتند که قاضی در مقام قضاوت نباید تحت تأثیر هیچ عاملی جز وظیفه، حق و تکلیف، عدالت و انصاف قرارگرفته باشد.
مبنای قضاوت و حکم، استقلال قضایی، علنی بودن محاکمه، سرعت عمل در دادرسی، اصل فردی کردن مجازاتها، اصل مساوات و حق دفاع و وکیل گرفتن برای متهم تنها بعضی از مصادیق عدالت قضایی است که با اندکی جستار در منابع فقهی و نظرات حضرت امام خمینی به آن خواهیم رسید و بهوضوح موردنظر واقعشده و مصادیق فراوانی در ابن خصوص وجود دارد. سیستم قضائی باید بکوشد تا در مراحل مختلف امر قضائی اعم از حقوقی و کیفری و یا خانوادگی در استقرار شاخصههای عدالت قضایی در دستگاه قضائی و آئین دادرسی و اجرای قانون عدل و انصاف، احقاق حقوق مظلومان، ونیز در محیط دادگاه، قاضی، کارمندان دستگاه قضائی با ایفای وظیفه قانونی و شرعی و وجدانی و اخلاقی خود، رضایت خداوند را در کارها اصل قرار دهند و قواعد قضائی و اخلاقی و اصول و مبانی رسیدگی را بهطور دقیق رعایت کنند در کلیه امور و شئون مربوط پا را از صراط مستقیم ایمان و عدالت و انصاف و رضایت خداوند متعال فراتر نگذارد که خسارت دنیا و آخرت را در پی خواهد داشت.
هرگاه حکومت و فرماندهى وسیله اجراى احکام الهى و برقرارى نظام عادلانه اسلام شود، قدر و ارزش پیدا مىکند؛ و متصدى آن صاحب ارجمندى و معنویت بیشتر مىشود.» (ولایتفقیه حکومت اسلامى، صص: 54-55)
ساعتی عدالت بهتر از هفتادسال عبادت است که شبهایش به نماز و روزهایش به روزه بگذرد.
اللّهُمَّ اجْعَلْ عَواقِبَ امُورِنا خَیْراً
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
انتهای پیام/رض
]
ارسال دیدگاه