چاله سمبک شگفتی بزرگ کویر؛
برداشت محصول دیم در کویر بی باران آران و بیدگل
در حاشیه کویر ایران، در دل شنهای روان و در شهرستان آران و بیدگل، از حدود ۳۰۰ سال پیش، کشاورزان شیوهای جالب را برای کشاورزی و دستیابی به محصولات مختلف به کار میگیرند.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از خطب شکن: امروز نخستین جشنواره هندوانه دیم کویر سنبک در آران و بیدگل برگزار می شود که هدف از اجرای آن، توسعه گردشگری و معرفی شیوه خاص کشاورزی در این قسمت از کویر آران و بیدگل عنوان شده است.
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, خطب شکن,در این مقاله کوتاه به بهانه برگزاری این جشنواره یک روزه نگاهی به ویژگی کویر سنبک و شیوه کشاورزی خاص این منطقه که در چند دشت کشاورزی دیگر شهرستان نیز رواج دارد خواهیم داشت.
,در نـقطهای از این جهان پهناور و در گوشهای از این کشور پر چاذبه و در حاشیه کویر ایران، در دل شنهای روان (رملها) و در شهرستان آران و بیدگل، از حدود ۳۰۰ سال پیش، کشاورزان شیوهای جالب را برای کشاورزی و دستیابی به محصولات مختلف به کار میگیرند.
,در دشت موسوم بـه چاله سنبک یا سمبک مردمان سـختکوش، مؤمن و بـا صفای کویر، شکلی تازه و هوشمندانه از کشاورزی دیم را ابداع و این میراث کهن را نسل به نسل حفظ کردهاند. کشاورزان آران و بیدگل در منطقهای که بارش سالانه به ندرت به ۸۰ میلیمتر میرسد و آبهای در دسترس برای کشاورزی به شدت شور است بهترین نوع صیفیجات منطقه را برداشت میکنند.
,معمولا کشاورزان سمبک هر کدام زمینی را از اجدادشان به ارث بردهاند. این دشت به تدریج بر اثر توارث تقسیم شـده ولی سـنت و شـیوه کشاورزی همچنان با تعاون و مشارکت، ادامه دارد. البته قطعات زمینهای سمبک دارای قابلیت خرید و فروش هستند و اسناد مالکیت عادی و رسمی معتبر دارند. مساحت چالههای سمبک و چهارطاقی (که روش کشت در آن مشابه سمبک است) معمولا از یـک جـریب (هر جـریب ۵۲۶ متر مربع است) تا ۵۶ جریب متغیر است. کهنسالانی که گذشتهی این چالهها را به خاطر دارند، مدعی هستند قبلا حدود ۲۴۰ رقبه از قطعات وجود داشته که در طول زمان، به خاطر هجوم شنهای روان بیابانی، پر یا از انتفاع ساقط شده است. شمار چالههایی که هم اکنون باقی مانده است به ۱۰۳ رقبه میرسد. هر ساله حدود ۱۲ هکتار از سطح مزارع سمبک و چهار طاقی به کشت محصول هندوانه دیم اختصاص پیدا میکند و به طور متوسط ۲۵ تا ۳۰ تن هندوانه از هر هکتار برداشت میشود.
,
, , کشت دیم با کدام آب؟
, کشت دیم با کدام آب؟,در محل چالهها، با توجه به وضعیت خاص استقرار لایههای زمین، آب شور و شیرین از هم تفکیک شـده است. در واقع مـخزن آب چـالههای سمبک و چهارطاقی به شکل کاسهای است که موجب میشود آب شور اطراف آن به داخل مـخزن سـرایت نکند. باران اندکی که هر سال میبارد، درون این کاسه جمعآوری و ذخیره و لابهلای شنهای روان که مثل اسفنج آب را ذخیره میکنند، نـگهداری میشود. این کار از تـبخیر آب جلوگیری میکند و چون از کاسه راهی به بیرون ندارد آب آن همواره در تعادل و توازن است و در کف چاله، آرام گـرفته است.
,از کاشت تا برداشت
, از کاشت تا برداشت,هر ساله بعد از این که آخرین هندوانه و خربزه را در اواخر مرداد برداشت کردند تا پایان هـمان سال چالهها را رها میکنند و از اواسط اسفندماه تا پانزده فروردین کشاورزان دوباره به چالهها بـرمیگردند. در این هنگام کشاورزان کود لازم برای کشت محصول را به مزرعه میآورند، خار و خاشاک و پسمانده بوتههای صیفی سـال گذشته را جـمعآوری (کِر) و شنهایی را که در طول ماههای رها شدن چاله به داخل آن نفوذ پیدا کرده، از آن خارج میکنند. در این مرحله معمولا هر کدام از کشاورزان دیـگری را برای کار در چالهی خود فرا میخواند و به اصطلاح محلی، او را «عمله» میگیرد.
,پس از آن چالههای محل کاشت تخم هندوانه و خربزه را شخم میزنند و خاک حـاصل از این کار را با کود مرغی مخلوط و چاله را با آن مجددا پر میکنند. کود مرغی زمین را مثل کود حیوانی سفت نمیکند، در نتیجه ریشه بهتر میتواند آب را بکشد. تخم هندوانه در چالههای کوچکی به فاصله تقریبی ۳۰ تا۴۰ سانتی متر در زمین کاشته میشود. از ۱۵ فروردین تا اواسـط اردیـبهشت، کشاورزان تخم هندوانه و خربزه را پس از خیس کردن بـه مـزرعه میبرند و در چالهها میکارند.
,
, , اواسط اردیـبهشتماه تـا اواخر تیرماه حساس ترین بخش دیمکاری چاله سمبک را تشکیل میدهد. در این موقع، مبارزه با پرندگان و جـوندگان مهاجم نظیر زاغ، خرگوش، جوجه تیغی و موش و وجـین کردن مزرعه صورت میگیرد. این کار به خصوص به این دلیل که دمای هوا به شدت بالا رفته و وزش بادهای موسمی آغاز شده بسیار طاقت فرساست.
,در طول کاشت محصول برای جلوگیری از پر شدن چالهها، خط الرأس اطـراف آن، با علفهای بیابانی پوشیده و به اصطلاح محلی «سفتکاری» میشود. این کار هم جلو بـاد را میگیرد و هم مانع از ورود شن (ماسهبادی) به داخل چـاله میشـود. در زمان داشت که وزش بـادها شدت میگیرد، کشاورزان به تـجربه متناسب با جهت و شـدت و زمان وزش باد، ردیف سفتکاری را جابه جا میکنند تا علاوه بر جلوگیری از ورود شن به داخل چاله، شـنهای اضافی داخل آن نیز به خارج منتقل شود.
,
, , در این مرحله که بوته هـندوانه و خربزه جان میگیرد، کشاورزان وجین را آغاز میکنند. در زمانی که هندوانه و خربزه، به اصطلاح محلی «آب میاندازد» (رشد میکند ولی هنوز نـارس است) مبارزه با جوندگان و پرندگان مهاجم شروع میشود. دیمکاران قبلا فردی را به عنوان مدیر دشت (دشتبان) میگماشتند و او مسئولیت حفاظت از تمامی چالهها را به عهده داشت. وی با گذاشتن مترسک، ایجاد سر و صدا در شب و در صورت لزوم شلیک تیر هـوایی، گذاشتن طـعمههای مسموم برای موش و مبارزه با خرگوش و جوجه تیغی و سایر جانوران مهاجم، انجام وظـیفه میکرد. به تدریج از اواخر تیرماه محصول کاملا قابل برداشت میشود. برداشت محصول قبل از شروع شهریور کاملا تمام میشود.
,سازگاری انسان با طبیعت
, سازگاری انسان با طبیعت,به طور کلی در محدوده دشتهای سمبک و چهارطاقی چهار نوع باد میوزد:
,- باد شـمال که وزیدن آن اواخر زمستان شروع میشود؛
- باد قبله از طرف جنوب که وزش آن از اوایل تیرماه تا اوایل مردادماه صورت میگیرد؛
- باد خـراسان از سمت شرق که از تیرماه تا اوایل پائیز میوزد. این باد از ۲٫۵ بعد از ظهر تا ۹ شـب میوزد؛
- باد کلهای که از طرف مشهد اردهال میوزد و از نیمه مرداد تا نیمه شهریور جریان دارد.
, , پر زحمتترین بخش کشاورزی در چالههای سمبک و چهارطاقی، مبارزه با شرایط سخت کویر و بادهای موسمی است. دیمکاران در مقابله با این شرایط دشوار، روشهای مختلفی برای سازش با محیط را در پیش گرفتهاند.
,محصول بی نظیر چالهها
, محصول بی نظیر چالهها,در چالهها از هیچ گونه کود شیمیایی استفاده نمیشود و محصول به دست آمده از آن کاملا ارگانیک است. میزان آب هندوانههای برداشت شده از این چالهها، حدود ۱۰ درصد بیش از سایر هندوانههای معمولی است و به همین دلیل دارای مواد قندی کمتر و مناسب برای افراد دیابتی است. علاوه بر این محصولات چالهها با برخورداری از پوستی با فیبر فراوان، ضخیم و چرب میتواند عاملی مهم در تسریع عملکرد دستگاه گوارش میشود.
,
, , ,
, , ,
, , انتهای پیام/
]
ارسال دیدگاه