یادداشت
حقوق بشر اسلامی و کرامت انسانی
یکی از ارزشمندترین خصایص اعلامیه حقوق بشر اسلامی توجه به نکاتی است که در اعلامیه جهانی بدان توجه نشده است. این اعلامیه با حمایت از حقوقی که بیتردید در زمره حقوق مسلم بشر قرار دارند ولی در اعلامیه جهانی مورد غفلت واقع شدهاند، جایگاه خود را به عنوان اعلامیهای با مضامین بدیع در مقابل جهانیان به اثبات رساند و ارزش و اهمیت حقوق بشر در دین اسلام را نمایان کرد.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا به نقل از باغملک نیوز:رضا برون ،فعال دانشجویی به مناسبت روز حقوق بشراسلامی وکرامت انسانی در یادداشتی به ابعاد مختلف نام گذاری این روز پرداخت و نوشت:
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, باغملک نیوز,چهاردهم مرداد در تقویم رسمی ایران به عنوان روز «حقوق بشر اسلامی و کرامت انسانی» نامگذاری شده است.
,انتشار اعلامیه حقوق بشر اسلامی از سوی کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی پیش درآمدی شد بر اینکه کشورهای اسلامی نیز باالهام گرفتن از اندیشههای ناب اسلامی اعلامیهای را در خصوص چهارچوبهای حقوق بشر و کرامت انسانی منتشر کنند تا در مقابل اعلامیه جهانی حقوق بشر که بعضا در مواردی با چهارچوبهای اسلامی تناقض دارد بتواند راهکاری جمعی برای ارزش گذاشتن به حقوق انسانها از نگاه شریعت اسلامی باشد.
,,
حقوق بشر:
, حقوق بشر:,حقوق بشر همواره از موضوعاتی بوده که کشورهای استعمارگر و صاحب قدرت از آن به عنوان حربهای برای سلطه بر کشورهای دیگر در طول تاریخ استفاده کردهاند. لذا در همین سو و هم زمان با سالروز «حقوق بشر اسلامی و کرامت انسانی» بر آن شده تا با نگاهی به اعلامیه حقوق بشر اسلامی و مقایسه آن با اعلامیه جهانی حقوق بشر بر ویژگیهای مشخص این اعلامیه اشاره ای شود.
,اعلامیه جهانی حقوق بشر از همان ابتدا با رد موضع گیری دولتهای اسلامی و اندیشمندان اسلامی مواجه شد. این اعلامیه در مواردی با احکام اسلامی کاملا مغایر بود، مانند حق آزادی مذهب و حق تغییر آن. مسلمانان تنها اسلام را دین حق میدانند و ارتداد را گناهی بزرگ و درخور مجازاتی عظیم میشمارند، با این حال پس از مدتی تحت فشار جامعه جهانی و تبلیغات وسیع به نفع حقوق بشر ومورد قبول واقع شدن اعلامیه مذکور در سطح دنیا برخی از متفکران جهان اسلام با پذیرش اصول اعلام شده در اعلامیه جهانی درصدد تطبیق آنها با موازین اسلامی برآمدند و کوشیدند ثابت کنند که این اصول و حقوق به نحو کامل تر و بهتری در اسلام وجود دارد و بعدها با الگوگیری از اعلامیه حقوق بشر بر آن شدند اصول و قواعد حقوق بشر را از متون اسلامی در آورده و آن را به صورت متنی گردآوری شده به جامعه جهانی ارائه دهند.
,,
برهمین اساس سه اعلامیه از سوی سازمان کنفرانس اسلامی مطرح شد که عبارتند از:
,۱- طرح اعلامیه حقوق و تکالیف اساسی انسان در اسلام، در سال ۱۹۷۹ میلادی در مکه مکرمه در عربستان
,۲- طرح سندی در رابطه با حقوق بشر در اسلام در سال ۱۹۸۸ میلادی در شهر طائف در عربستان
,۳- طرح اعلامیه حقوق بشر اسلامی که در سال ۱۹۹۰ میلادی در شهر قاهره که در زیر به جزئیات آن اشاره می شود.
,این اعلامیه در اجلاسی که در ۲۱ ژوئیه تا ۵ اوت ۱۹۹۰ میلادی مطابق با ۹ تا ۱۴ محرم سال ۱۴۱۱ هجری قمری و ۱۰تا ۱۵ مرداد ماه ۱۳۶۹ در قاهره و طی قطعنامه شماره P19/49 در نوزدهمین اجلاس وزرای خارجه کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی به تصویب رسید.
, P19/49,سازمان کنفرانس اسلامی این سند را صرفا به عنوان یک اعلامیه که بیان تلقی مشترک از حقوق بشر اسلامی است و نه یک معاهدهای الزامآور تصویب میکند و به نظر میرسد که این اعلامیه به حالت فعلیت نرسیده و بعد از گذشت سالها از زمان تصویب آن هنوز در مراحل ابتدایی اجراست.
,,
محتوای اعلامیه حقوق بشر اسلامی :
, محتوای اعلامیه حقوق بشر اسلامی :,این اعلامیه شامل یک مقدمه و ۲۵ ماده است. مقدمه با این عبارت شروع میشود: «دولتهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی، ضمن تاکید بر نقش تمدنی و تاریخی امت اسلامی که خداوند آن را بهترین امت برگزید …» و بعد از آن مواد ۲۵گانه را ارائه میدهد.محتوای این اعلامیه همانند محتوای اعلامیه جهانی آزادی سیاسی و اجتماعی و بسیاری از آزادیهای دیگر را از حقوق انسانها میداند و دولت و اجتماع را در فراهم کردن محیط زندگی برای برخورداری از این حقوق مسئول میداند.با این حال محتوای اعلامیه، آزادی را که در تضاد با حقوق و تکالیف جامعه و فرد باشد، ممنوع کرده است.در کل، محتوای این اعلامیه همانند اعلامیه جهانی صرفا یک بیانیه مشترک از حقوق بشر اسلامی است و نه کنوانسیون یا معاهدهای الزامآور.
,محتوای این اعلامیه هنگام بررسی در سازمان کنفرانس اسلامی مورد حذفیات و برخی تغییرات دیگرقرار گرفت و آن را تا حدودی به اعلامیه جهانی نزدیک کرد ولی نکته قابل تامل این است که محتوای اعلامیه هنوز از حد اعلامیه صرف خارج نشده است.
,,
ویژگیهای اعلامیه حقوق بشر اسلامی:
, ویژگیهای اعلامیه حقوق بشر اسلامی:,اعلامیه حقوق بشر اسلامی همانند اعلامیه جهانی حقوق بشر، بر شرافت و کرامت ذاتی انسان تکیه کرده و برخی حقوقی که لازم است رعایت شود را ابیان کرده، که باید آنها را به رسمیت شناخت و در مقام اعمال و اجرای آنها برآمد. برخی از اصولی که به عنوان حقوق آزادیهای اساسی در اعلامیه جهانی حقوق بشر آمده در این اعلامیه نیز آمده است. برخی از حقوق هم که در اعلامیه جهانی حقوق بشر نیامده، در اعلامیه اسلامی مورد توجه و تصریح قرار گرفته است؛ مثل ممنوعیت استعمارگری و حق مبارزه با آن یا حق مقابله با تجاوز به حیات انسان و نیز حق زندگی در محیط پاک و دور از مفاسد اخلاقی و داشتن امنیت دینی علاوه بر امنیتهای مربوط به جان و خانواده و ناموس و نیز اشاره به لزوم حفظ حرمت انسان حتی پس از حیات او ومحترم شمردن جنازه ی او است.
,,
نوآوریهای اعلامیه حقوق بشر اسلامی:
, نوآوریهای اعلامیه حقوق بشر اسلامی:,یکی از ارزشمندترین خصایص اعلامیه حقوق بشر اسلامی توجه به نکاتی است که در اعلامیه جهانی بدان توجه نشده است. این اعلامیه با حمایت از حقوقی که بیتردید در زمره حقوق مسلم بشر قرار دارند ولی در اعلامیه جهانی مورد غفلت واقع شدهاند، جایگاه خود را به عنوان اعلامیهای با مضامین بدیع در مقابل جهانیان به اثبات رساند و ارزش و اهمیت حقوق بشر در دین اسلام را نمایان کرد.
,اعلامیه مذکور با ممنوع شناختن استعمار و استعمارگری حق مبارزه با این موضوع را برای همه افراد بشر قائل شده است و به صراحت انواع گوناگون استعمار را به عنوان بدترین نوع بردگی تحریم میکند. اعلامیه حقوق بشر اسلامی حق رهایی و تعیین سرنوشت را برای تمامی ملتهایی که از استعمار رنج میبرند به رسمیت شناخته و تمام دولتها و ملتها را موظف به یاری رساندن به قربانیان استعمار در جهت نابودی این پدیده مخرب دانسته است.اعلامیه قاهره همچنین حق زندگی در محیط پاک و دور از مفاسد اخلاقی و لزوم حرمت انسان پس از مرگ را به گونهای بدیع مورد اشاره و پذیرش قرار داده است.
,همچنین این اعلامیه قدرت حکومت را به امانتی تعبیر کرده که به حاکم یا هیات حاکمه سپرده شده است و مقتضای امانتداری این است که از آن سوء استفاده نشود و بنابراین استبداد و دیکتاتوری و هر نوع سوء استفاده از قدرت، خیانت در امانت تلقی میشود و ممنوع است و طبعا وقتی امین از دایره امانتداری خارج شد، مشروعیت خود را از دست می دهد؛ چنانکه در بند الف ماده ۲۳ اعلامیه حقوق بشر اسلامی میگوید:«ولایت امانتی است که استبداد یا سوء استفاده از آن شدیدا ممنوع است زیرا حقوق اساسی انسان از این راه تضمین میشود».در بحث مقایسه حقوق بشر غربی با حقوق مذکور در اعلامیه حقوق بشر اسلامی باید توجه کرد که بدون قرارگرفتن موضوع تحت تاثیر احساسات و تعصبات، این دو اعلامیه از جهات بسیاری شبیه هم بوده و حتی اعلامیه اسلامی به استناد متون دینی، امتیازات و حقوق دیگران را هم پیشبینی کرده است ولی در عین حال این دو اعلامیه دارای تفاوتها و تناقضهایی به شرح زیر است:
,,
اشتراکات دو اعلامیه حقوق بشری:
, اشتراکات دو اعلامیه حقوق بشری:,۱ ـ ممنوعیت برده داری: برده داری به طور صریح در اعلامیه حقوق بشر اسلامی ممنوع شده است. ماده ۱۱ بند الف میگوید:« انسان آزاد متولد میشود و هیچکس حق ندارد او را به بردگی بکشد یا ذلیل و مقهور خویش کند یا از او بهره کشی کند و بندگی جز برای خداوند متعال وجود ندارد». این ممنوعیت در ماده ۴ اعلامیه جهانی حقوق بشر هم تصریح شده است. آنجا که بیان میکند: « احدی را نمیتوان در بردگی نگاه داشت و داد و ستد بندگان به هر شکلی که باشد ممنوع است». نکته جالب این است که این موضوع در اعلامیه حقوق بشر اسلامی با تفصیل و توضیح بیشتری آمده است.
,۲ـ شناسایی حق مالکیت ادبی: حق دیگر، حق مالکیت ادبی یا استفاده از دستاوردهای علمی، ادبی، هنری و تکنولوژی است. این حق در اعلامیه اسلامی به رسمیت شناخته شده است. آن جا که در ماده ۱۶ مقرر میدارد: «هر انسانی حق دارد از ثمرههای دستاورد علمی یا ادبی یا هنری یا تکنولوژی خود سود ببرد و حق دارد از منابع ادبی و مالی حاصله از آن حمایت کند و …». همین حق در بند ۲ ماده ۲۷ اعلامیه جهانی نیز تصریح شده که: «هرکسی حق دارد از حمایت معنوی و مادی آثار علمی، فرهنگی یا هنری خود برخوردار شود».
,,
ابعاد و گستره کرامت انسان در سیره امام رضا علیه السلام:
, ابعاد و گستره کرامت انسان در سیره امام رضا علیه السلام:,بدیهی است هرکس از هر نژادی که باشد و از هر مقامی که برخوردار باشد از اعتبار و شخصیت خاص خود برخوردار است از این رو انتظار می رود دیگران کرامت او را حفظ کنند و با رفتار تحقیر آمیز خود به حریم شخصیت او تجاوز نکنند.
,در خصوص حفظ حرمت دیگران از امام رضا علیه السلام بیاموزیم که سخت به این قانون پایبند بود و با رفتار خود آن را به دیگران تعلیم داد.آن حضرت در حفظ حرمت و کرامت دیگر انسان ها، نه سخن کسی را قطع کرد نه در حضور دیگران، آب دهان انداخت ، نه به این دلیل که او از مقام امامت یا ولایتعهدی برخورداراست سفره خود را از زیر دستان جدا کرد وحتی در حضور دیگران پای خود را دراز نکرد.گزارش (ابراهیم ابن عباس ) از روش و منش اجتماعی آن امام گواهی بر این واقعیت است که گفت: هیچ گاه ندیدم امام رضا علیه السلام در سخن خود با دیگران درشتی کند، هیچ گاه ندیدم که امام رضا علیه السلام سخن کسی را قطع کرده باشد تا مگر آنکه از سخنش فراغت حاصل کرده باشد،هرگز درخواست کسی را که قادر به انجام آن بود، رد نکرد، هرگز پای خود را در حضور دیگر هم نشیناش دراز نکرد، هرگز در حضور هم نشینان خود تکیه نکرد،هرگز امام را ندیدم که با غلامان و بردگان خود تندی کند، هیچ گاه در حضور دیگران آب دهان نینداخت، او را ندیدم که قهقهه کند بلکه خنده او تبسم بود وهرگاه به خلوت می رفت و سفره غذایش را می گستراند تمام کارکنان و غلامان و حتی دربانان را بر سفره می نشاند.
,نمونه هایی که امام رضا علیه السلام برای دیگران احترام قائل شده و کرامت دیگران را حفظ کرده است بسیارند که نه این نوشته وسعت آن را دارد و نه این مجال فرصت آن را ازاین رو، ناگزیر است که تنها برخی ازمواردی را که آن حضرت حفظ کرده است را بیان دارم:
,۱- برابری حقوق انسان
,۲- حفظ آزادی های فکری
,۳- حفظ کرامت در خانواده
,۴- رعایت حقوق همسایگان
,۵- حفظ حرمت مهمان
,۶- آراستن خود برای حرمت نهادن به دیگران
,۷- رعایت حقوق کارگران
,۸- حفظ شخصیت زیردستان
,۹- حفظ کرامت نیازمندان
,۱۰- حقوق اقلیت ها
,,
درپایان:
, درپایان:,حقوق بشر که امروزه همگان از آن دم می زنند هم در قرآن، این کتاب آسمانی آمده و هم در سخنان و رفتار رهبران دینی و اسلامی نمود پیدا کرده است هرچند تدوین اعلامیه جهانی حقوق بشر ، پدیده ای نوین است اما حقوق ذکرشده درآن قدمتی بس دراز دارد.شاید بتوان گفت حقوق بشر همواره از موضوعاتی بوده که کشورهای استعمارگر و صاحب قدرت از آن به عنوان حربهای برای سلطه بر کشورهای دیگر در طول تاریخ استفاده کردهاندهمانطور که دربالا اشاره شد محتوای این اعلامیه همانند محتوای اعلامیه جهانی ، آزادی سیاسی و اجتماعی و بسیاری از آزادیهای دیگر را از حقوق انسانها میداند و دولت و اجتماع را در فراهم کردن محیط زندگی برای برخورداری از این حقوق مسئول میداند.لازم به ذکر است که به دونکته اساسی توجه کنیم. اول آن که ، پیدایش و تدوین حقوق بشر ، درسیراروپایی آن، همیشه جنبه ی انفعالی داشته و به موجب انقلابات وحرکت های مردم علیه نظامهای استبدادی و ستمگر پدید آمده است. و در آخرین مرحله آن، پس از فجایع دو جنگ جهانی اول و دوم است که در قلمرو بین المللی مسئله حقوق بشر مطرح می گردد.دوم آن که، تبیین و تدوین حقوق بشر در جوامع اروپایی که برای انسان ، زن ، آزادی و کرامت ، چندان ارزش و حقی، حتی به لحاظ تئوریک قائل نبودند، گامی ارزشمند در جهت احیای انسان و انسانیت محسوب می شود، اما نسبت به جوامع اسلامی و حداقل نسبت به فقه وحقوق اسلام، که چهارده قرن قبل بیشترین ارزش را برای انسان ، زن ، خانواده ، آزادی ، کرامت ، تساوی و برابری ، حق مبارزه با ظلم و … قائل بوده است پیشرفتی محسوب نمی گردد.
,,
رضابرون
]
ارسال دیدگاه