به قلم کاظم میرشاهی؛
میادین شهری یا فلکههای شهری؟
نوشتهای که میخوانید گذری است بر تحلیل فضاهای شهری گالیکش از دیدگاه یک شهروند و بهصورت جزئیتر شناخت میادین شهری از فلکهها و تفاوت این دو از هم که بعضاً باهم تفاوت بنیادین دارند.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از نیلکوه،نوشتهای که میخوانید گذری است بر تحلیل فضاهای شهری گالیکش از دیدگاه یک شهروند و بهصورت جزئیتر شناخت میادین شهری از فلکهها و تفاوت این دو از هم که بعضاً باهم تفاوت بنیادین دارند.
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, نیلکوه،,حال شاید این سؤال پیش بیاید که چرا این موضوع را انتخاب نمودهام باید این مورد را ذکر کنم که اگر به این فضاهای شهری حال حاضر گالیکش نگاهی بیندازیم متوجه نصب تابلوهای جدید آن میشوید که شهرداری بهتازگی (البته چند ماهی میگذرد) اقدام به نصب آنها نموده که مدیران شهری گالیکش بر اساس همان دیدگاه و گفتههای قدیمی بدون در نظر گرفتن معنای کلمه فلکه، از آنها بهعنوان میدان یادکردهاند کما اینکه این عنوان در بین مردم در حال رواج است؛ با این وصف بر خود لازم دیدم تا چند سطری را با خوانندگان محترم در میان بگذارم.
,اگر از شما بهعنوان یک شهروند گالیکشی سؤال شود که شهر گالیکش چند میدان دارد پاسخ شما چه خواهد بود؟ پاسخ کارشناسان به این سؤال بهظاهر آسان بیانکننده این مطلب است که گالیکش شهری است با دو میدان آنهم بهصورت ناقص!!!
,آنچه شهروندان گالیکشی از آن بهعنوان میدان شهری تعبیر میکنند میدان نیست؛ به جزایر دایرهای نیمه سبزی که اینسو و آنسوی شهر پراکندهاند فلکه اطلاق میشود.
,سالها قبل در طراحی شهرهای مدرن در غرب برای عبور و مرور وسایل نقلیه موتوری فلکه طراحی شد که بعدها شهر سازان به معایب آن پی برده و چون فلکهها عموماً ایجاد گره ترافیکی بسته میکنند از دستور طراحی شبکههای ترافیکی شهری حذف شدند و جای خود را به تقاطعهای هندسی و غیر همسطح دادند که باعث افزایش سرعت عبور و مرور و کمک به ارتباط بهتر و درنتیجه اتلاف وقت کمتری میشود. لیکن هنوز در شهرهای ایران فلکه بهغلط میدان خوانده میشود و شهرداریها به اجرای آن علاقه مندانه مبادرت میورزند و خوشحال از اینکه فلکه به زیبایی شهرها میافزاید و در وسط آن میتوان تندیسی، آبنمایی و فضای سبزی ایجاد کرد. بهدرستی فلکه همان است که برگرد آن میچرخند و اطلاق لفظ میدان به آن نادرست است اگرچه در وسط آن نیمکت بگذارند و مردم را دعوت به اقامت کنند که این امر علاوه بر خطرات ناشی از عبور پیاده به داخل فلکه و برخورد با وسایل نقلیه، محیطی پرسروصدا و دارای آلودگی صوتی و هوایی که چندان محیط مناسبی برای سکونت و فراغت و دمی آسودن شهروندان نیست را فراهم میکند.
,فلکههای شهری درواقع محصول شهرسازی مدرن و به وجود آمدن خیابان و موجودی به اسم اتومبیل است و بهترین توضیح در باب درک آنها همان فضاهایی هستند که من و شما در تقاطع خیابانها آنها را میبینیم و کارکردشآنهم کاهش ترافیک است که حتی ما نتوانستیم از آنهم بهدرستی استفاده کنیم و بلای جان شهرهایمآنهم شد(بررسی مشکلات این مورد در این مقوله نمیگنجد). بااینحال این فضا زمانی در تقاطع خیابانی طراحی میشود که حجم ترافیک آن را در ورود به خیابان دیگر بکاهد نه مانند شهرهای ما در تقاطع چهار خیابان و بعضاً هم بیشتر جهت چرخ چرخ عباسی و دور پیوسته راننده!
,"وقتی 2 گذر یا خیابان به هم میرسند یک گره ترافیکی ایجاد میشود و کارشناسان برای کنترل این گره ترافیکی در این محل یا چراغهای زماندار نصب میکنند تا اتومبیلها پس از توقف کامل بهنوبت ادامه مسیر دهند یا اینکه با ایجاد فلکه، بدون توقف و ایست کامل، گره ترافیکی کنترل میشود" مانند فلکه پیامبر اعظم(ص) و فلکه شهدای دوازده دی که اغلب بهاشتباه آنها را میدان میشناسیم.
,مبتکر اصلی فلکهها یک فرانسوی به نام اوژن هنارد بود که در آستانه قرن بیستم متوجه شد امکان برخورد دو خودرو از بغل بسیار کمتر از تصادف عمود بر هم است. هنارد با ارائه پیشنهاد خود در سال 1906سنگ بنای اولین فلکهها را در پاریس بنا نهاد بدین ترتیب که یک مانع حرکتی را در وسط تقاطع قرارداد تا وسایل نقلیه به دور آن گردش و در مسیر حرکتشان الزاماً روی مدارهای فرضی حرکت کنند بدون اینکه مزاحمت قابلتوجهی برای یکدیگر ایجاد نمایند.
,
و اما میدان : "میدان"در اصل یک واژه پارسی است که معنی آن در فرهنگ دهخدا اینگونه تعریفشده است : "به هر عرصه فراخ، پهن و بیعمارت گفته میشود." یعنی یک فضای شهری، ایستا با گره مردمی و عملکردهای خاص خودش. و یا تورفتگی یا فرورفتگی یا فضای حاشیه و کناری خیابانها است که اوقات فراغت و کسبوکار مردم در آن شکل میگیرد و معنا پیدا میکند. این عقبنشینی که ممکن است به دلیل شرایط محیطی به هر شکل هندسی طراحی شود بهطورمعمول مربع، مستطیل یا بعضاً نیمدایره است که کارکرد تجاری، اوقات فراغت، برگزاری مراسم فرهنگی، مذهبی و امثال آن را دارد و بهصورت نقطهای تماشایی و جذاب برای شهروندان تلقی میشود. برای مثال و روشنتر شدن تعریف میدان میتوان از میدان نقشجهان اصفهان، گنجعلی خان کرمان از میادین قدیمی ایران، همچنین از میادینی که در چند سال اخیر در ایران طراحیشدهاند مانند میدان شهدا مشهد، میدان استقلال و ترهبار پیرانشهر نام برد. در کشورهای غربی هم میتوان نمونههای فراوانی را یادکرد که واجد شخصیت میدان هستند ازجمله میدان جوزف در وین سنپترزبورگ و سرباز گمنام در روسیه و بسیاری دیگر.
میدان در مقابل حرکت و پویایی اجتنابناپذیر حاکم بر خیابان دارای نوعی سکون است. این مکث باعث میشود که امکان برقراری ارتباط با دیگران افزایش یابد و بهعلاوه فرد بتواند جزئیات کالبدی را نیز بیشتر درک کند. البته سکون به معنای حذف کامل حرکت نیست.
,
از تفاوتهای مهم فلکه و میدان اینکه نفوذپذیری و فعالیتهای انسانی در فلکه نقش ندارد اما همانطور که گفته شد میدان دارای کارکردهای مختلف اطراف یا درون آن است. ولی هنوز در شهرهای ایران همان سیستم قدیمی غرب رایج است. فقط کافی است نگاهی به شهرهای خود بی اندازیم تا فلکهها را ببینیم و جالب اینکه فلکه بهغلط میدان خوانده میشود. نمونه بارز آن میدان «پیامبر اعظم(ص)» و میدان «شهدای دوازده دی» شهر خودمان است که علیرغم عدم هماهنگی با مفهوم میدان خوشبختانه در بین شهروندان فلکه خوانده میشود. فلکهها محل توزیع و تفرقاند، ولی میادین محل تجمع. در فلکه وجه غالب استفادهکنندگان سوارهها و در میدان پیادهها هستند.
,میتوانیم بگوییم در ایران تعداد میادین شاید به تعداد انگشتهای دست باشد! میدان به معنای واقعی آن میدان امام اصفهان است! میدان پیامبر اعظم(ص) و میدان شهدای دوازده دی میدان نیستند بلکه فلکه هستند.
,میدان(صحیح آن:فلکه) های شهر گالیکش که گره مردمی ندارند و اصولاً در جدارههای آن خبری از مراکز فرهنگی و اجتماعی و غیره نیست، تمامش گره ترافیکی و ماشینی است. پس نام واقعی این فضاها چیست؟میدان یا چیز دیگری؟
,بر اساس تعاریف انجامشده بهصراحت میتوان گفت گالیکش در گستره شهری هیچ میدانی ندارد. خوشبختانه بسیاری از شهروندان هنوز در مقابل جایگزینی واژه میدان برای فلکه مقاومت کردهاند و آن را با دقتی بیش از مهندسان و مدیران شهری فلکه مینامند.
,مشکل عمده که نظر بنده به آن جلب شده است این است که این واژهها را مترادف یکدیگر به کار میگیرند و تفاوت میان تند راه و بولوار، فرق بین کوچه و خیابان و بالاخره آنچه در این مطلب موردتوجه خاص بوده، یعنی تفاوت ماهوی بین میدان و فلکه را نادیده میانگارند.
,با برگشتی به سابقه ذهنیمان و توضیحاتی که بهصورت مختصر خدمتتان ارائه شد حال دیگر میشود فرق میدان و فلکه را از هم تمییز داد و بنده هم جز این قصد دیگری نداشتم. امیدوارم مدیریت محترم شهری در چند سال آینده که این تابلوها کهنه و فرسوده شدند اسامی درست آنها را الصاق نماید و روی تابلوها اسامی واقعی آنها را ببینیم.
,ان شاالله که منبعد با دقت و حساسیت بیشتر مسئولین و نگرانی سازنده شهروندان گرامی دیگر شاهد اجرای عناصر دمدمه شهری در شهرمان نباشیم و همچنین نام فضاهای شهری بهغلط چیز دیگری خوانده نشود و این تفاوت معنایی در بین مردم از بین نرود و زمانی که میخواهیم آدرس بدهیم کمکم از کلمات درست استفاده کنیم هرچند بعضی موضوعات آنقدر رایج شده که اصلاح آن خیلی مشکل است و امید میرود که در پس این تلاش مجدانه شهری زیبا و آباد را داشته باشیم.
,کاظم میرشاهی، فارغالتحصیل رشته مهندسی شهرسازی
,
,
,
,
,
, انتهای پیام/
]
ارسال دیدگاه