احمد هدایت پناه:
اهمیت تحقیقات توصیفی در پروپزال نویسی
در تحقیقات توصیفی محقق به دنبال چگونه بودن موضوع است و میخواهد بداند پدیده، متغیر، شیء یا مطلب چگونه است. به عبارت دیگر، این تحقیق وضع موجود را بررسی میکند و به توصیف منظم و نظامدار وضعیت فعلی آن میپردازد و ویژگیها و صفات آن را مطالعه و در صورت لزوم ارتباط بین متغیرها را بررسی مینماید.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از روشن خبر، هدف این نوشتار، به قلم دکتر احمد هدایت پناه، بحث حول دانش کارشناسی ارشد است که درنگارش پایان نامه می تواند موثر باشد. همچنین برای نگارش پروپزال در دستگاههای اجرایی ارتباط مستقیم دارد. به بسیاری از سوالهای فنی که درکتب روش تحقیق نیامده به صورت استدلالی و مستند پاسخ داده می شود.
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, روشن خبر, روشن خبر, روشن خبر,تحقیقات توصیفی
, تحقیقات, توصیفی,در گفتار هفدهم درمورد تحقیق توصیفی به صورت اجمال سخن به میان آمد . به لحاظ اهمیت اینگونه تحقیق ، دراین گفتار به بسط این موضوع پرداخته ایم ، زیرا اگر کسی به انواع روشهای تحقیق آشنا نباشد ویا آنها را درحین تحقیقات لمس نکرده باشد نمی تواند به جزئیات آنها پی ببرد . با نگاهی به منابع وطرح های مختلف اجرا شده ی مختلف مطمئناً به این مطلب خواهید رسید. دراین بحث ابتدا مطالب تلخیص شده نظریات برخی از محققین داخلی وخارجی مورد بررسی قرار گرفته است . دربین نوشته های آنها وجوه اشتراک فراوانی وجوددارد و همچنین تفاوتهایی در تعریف و تقسیم بندی روش توصیفی به چشم می خورد که بدیهی است . جز موارد اندک ، در اکثر نوشته های آنها درباره تحقیق توصیفی همگرایی وجود دارد. درزیر به بیان برخی از دیدگاهها اشاره می شود سپس جمع بندی نگارندگان ارائه خواهد شد.
, گفتار هفدهم, گفتار هفدهم, گفتار هفدهم,تحقیقات توصیفی چیست ؟
,در تحقیقات توصیفی محقق به دنبال چگونه بودن موضوع است و میخواهد بداند پدیده، متغیر، شیء یا مطلب چگونه است. به عبارت دیگر، این تحقیق وضع موجود را بررسی میکند و به توصیف منظم و نظامدار وضعیت فعلی آن میپردازد و ویژگیها و صفات آن را مطالعه و در صورت لزوم ارتباط بین متغیرها را بررسی مینماید.
,تحقیقات توصیفی هم جنبۀ کاربردی دارد و هم جنبۀ بنیادی؛
,الف: تحقیقات توصیفی در بُعد کاربردی : از نتایج این تحقیقات در تصمیمگیریها و سیاستگذاریها و همچنین برنامهریزیها استفاده میشود. تصمیمگیری و سیاستگذاری در قلمرو کار مدیریتها قرار دارد و کار مدیران جامعه، اعمّ از مدیران عالی سیاسی یا مدیران ردههای پایین، چه در بخش دولتی و عمومی و چه در بخش خصوصی و شرکتها، تصمیمگیری است. دانستن وضعیت حیطۀ مدیریت و تحول متغیرها برای تصمیمگیری امری ضروری است و بدون آگاهی از وضع جامعه، گرایشها، ویژگیها، کیفیت متغیرها و نیز عوامل مؤثر در حیطۀ مدیریت نمیتوان تصمیمگیری و سیاستگذاری نمود. برای آگاهی از این امور تحقیقات توصیفی ضرورت دارد.
,برای برنامهریزی نیز تحقیقات توصیفی باید انجام شود. برنامهریزی برای امور اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، اداری، امنیتی یا فضایی- جغرافیایی پدیدهای است که متضمن پیشبینی و برآورد است و با درجهای از احتمال از نظر امکان وقوع همراه است. برای پیشبینی و برآورد وضع آتی و آیندۀ امری که موضوع برنامهریزی است دانستن وضع گذشته و حال آن امر یا موضوع و نیز آگاهی بر رفتار متغیرها و پارامترها و تعیین ضریب تغییرات آنها و شاخصسازی برای برآورد و پیشبینی آنها ضرورت دارد. دستیابی به این شاخصها و تبیین وضع موجود و استوارسازی آینده بر پایۀ وضع موجود مستلزم تحقیقات توصیفی است تا بتوان آن را برای برنامهریزی تصویرسازی کرد.
,ب :تحقیقات توصیفی در بُعد بنیادی : به کشف حقایق و واقعیتهای جهان خلقت میانجامد. این تحقیقات در علوم پایه، مانند فیزیک، شیمی، زیستشناسی، زمینشناسی، ژنتیک، جغرافیا، روانشناسی، جامعهشناسی و اقتصاد به کشف حقایق علمی و دستیابی به انبوهی از معلومات کلی به روش استقرایی منجر میشود.ذکر این نکته ضروری است که کشف قوانین علمی و روابط علت و معلولی یا همبستگی بین متغیرها و عوامل به عنوان گزارههای کلی، از طریق تحقیقات توصیفی امکانپذیر نیست. از این گونه تحقیقات میتوان مثالهای فراوانی را ذکر کرد که برای نمونه به چند مورد اشاره میشود: بررسی وضعیت کارکنان یک اداره، مطالعۀ روابط مدیر با کارکنان، مطالعۀ شیوه مدیریت یک مدیر موفق. در تحقیقات توصیفی محقق میتواند به ارزیابی شرایط کار، موقعیت پدیده، روشهای کار، عقاید و اطلاعات جمعیتشناسانه بپردازد و در صورت لزوم روابط بین متغیرهای مورد مطالعه را بررسی و شناسایی کند. در این تحقیقات نوعاً از روشهای مطالعۀ کتابخانهای و بررسی متون و محتوای مطالب و نیز روشهای میدانی نظیر پرسشنامه، مصاحبه و مشاهده استفاده میشود. این گونه تحقیقات از نظر شیوۀ نگرش و پرداختن به مسئلۀ تحقیق به دو دسته تقسیم میشود:
,- تحقیقات توصیفی محض. محقق صرفاً به کشف و تصویرسازی ماهیت، ویژگیها و وضعیت موجود موضوع و مسئله تحقیق میپردازد.
- تحقیقات توصیفی- تحلیلی. محقق علاوه بر تصویرسازی آنچه هست به تشریح و تبیین دلایل چگونه بودن و چرایی وضعیت مسئله و ابعاد آن میپردازد. محقق برای تبیین و توجیه دلایل، نیاز به تکیهگاه استدلالی محکمی دارد. این تکیهگاه از طریق جستجو در ادبیات و مباحث نظری تحقیق و تدوین گزارهها و قضایای کلی موجود دربارۀ آن فراهم میشود که معمولاً در فصل مربوط به سوابق و مباحث نظری تحقیق تدوین میگردند. محقق از نظر منطقی جزئیات مربوط به مسئله تحقیق خود را با گزارههای کلی مربوطه ارتباط میدهد و به نتیجهگیری میپردازد. نکتۀ قابل توجه این است که هر کدام از تحقیقات مزبور در جای خود ارزش علمی دارد.از ویژگیهای تحقیق توصیفی این است که محقق دخالتی در موقعیت، وضعیت و نقش متغیرها ندارد و آنها را دستکاری یا کنترل نمیکند و صرفاً آنچه را وجود دارد مطالعه کرده، به توصیف و تشریح آن میپردازد. همچنین، تحقیقات توصیفی ممکن است به کشف قوانین و ارائه نظریه منتهی شود؛ این سخن بدان معناست که از طریق این گونه تحقیقات شناختهای کلی حاصل میشود؛ مثلاً وقتی ویژگیهای یک پدیدۀ خاص یا یک موضوع به دقت مطالعه و شناسایی شد، میتوان این ویژگیها را به موارد مشابه تعمیم داد و یک قضیه کلی ارائه نمود. همچنین، به شکل دیگری نیز امکان دستیابی به شناختها و قضایای کلی از طریق تحقیقات توصیفی وجود دارد و آن استفاده از روش استقرایی است؛ بدین معنی که وقتی ویژگی یا صفتی مشترک و یکنواخت در پدیدهها و اشیاء گوناگون تکرار و مشاهده گردید، میتوان بر اساس آن اظهار نمود و نظریه ارائه کرد؛ البته ممکن است چنین نظریهای در مواردی با نقیض خود روبهرو شده، اعتبار خود را از دست بدهد، یا برعکس از پایداری برخوردار باشد. به طور کلی، این گونه تحقیقات ارزش علمی بالایی دارد و میتواند به کشف حقایق و ایجاد شناخت کلی و تدوین قضایای کلی در تمامی علوم و معارف بشری منجر شود، هر چند بعضی از تحقیقات توصیفی که ماهیت انفرادی و موردی دارد، به ایجاد شناخت و قضیه کلی منتهی نمیشود. به طور کلی تحقیقات توصیفی را میتوان به سه یا چهار گروه تقسیم کرد که عبارتند از: زمینهیابی، موردی، تحلیل محتوا و قومنگاری، که اگر قومنگاری را نوعی مطالعه موردی تلقی کنیم، میتوان در این تقسیمبندی به سه گروه قائل شد. (حافظ نیا ، ۱۳۹۱ )
دسته بندی روش های تحقیق
,-
دسته بندی روش های تحقیق بر اساس نحوه گردآوری داده ها
سرمد معتقد است پژوهش ها براساس نحوه گردآوری داده ها به دو دسته تقسیم می شوند: تحقیق توصیفی و تحقیق آزمایشی
سرمد معتقد است پژوهش ها براساس نحوه گردآوری داده ها به دو دسته تقسیم می شوند: تحقیق توصیفی و تحقیق آزمایشی
,
۱ تحقیق توصیفی یا غیر آزمایشی شامل ۵ دسته است: پیمایشی، همبستگی، پس رویدادی، اقدام پژوهی، بررسی موردی
,۲ :تحقیق آزمایشی به دو دسته تقسیم می شود: تحقیق تمام آزمایشی و تحقیق نیمه آزمایشی (حبیبی به نقل ازسرمد ، ۱۳۹۵)
,۳۰- ۱: دیدگاهها درباره تحقیق توصیفی
,۱ – مک ناب (۲۰۰۸) تحقیقات کمّی را بر اساس اهداف به ۳ نوع طرح اکتشافی ، توصیفی وعلّی تقسیم می کند. که طرح های توصیفی موجب شکل گیری وایجاد تصویری از یک پدیده ویژه می گردند. مطالعات عمدتاً دربرگیرنده نمونه های آماری نسبتاً زیادی هستند. از یک موقعیت یا تعریفی از یک مجموعه نگرش ها، طرزتلقی ها ورفتارها می باشند که در یک مقطع زمانی خاص ویک موقعیت مکانی مورد مشاهده وسنجش قرار می گیرند. تاکید تحقیق توصیفی برشناخت کامل مجموعه شرایط یک موقعیت یا مجموعه ای از وقایع است که درحال رخ دادن هستند ویا به وقوع پیوسته اند. مطالعات توصیفی به دوصورت عرضی وطولی قابل انجام هستند. مطالعه درلحظه نوعی مطالعه عرضی است که به ارزیابی تک بعدی یا یک وجهی نمونه تحقیق می پردازد. اما پژوهش های توصیفی ای که با نمونه های یکسان ودر طول یک یا چند فاصله زمانی انجام شود را پژوهش طولی می نامند. مطالعاتی که برگروه های مشخصی از مشارکت کنندگان یا نمونه های تحقیق درمقاطع زمانی مشخصی صورت می گیرد را مطالعاتی طولی گویند( واعظی وآزمندیان ، ۱۳۹۰ ص۱۶۰).
,۲ – به نظر جان بست( ۱۹۸۳) در اصطلاح مطالعه توصیفی وجه تمایز مهمی پنهان است، زیرا همه مطالعات توصیفی تحقیق محسوب نمی شوند. ، تحقیق توصیفی آنچه را که هست توصیف وتفسیرمی کند. شامل توصیف، ثبت و تجزیه و تحلیل و تفسیر شرایط موجود است. در آن کوشش می شود تا روابط میان متغیرهای دست کاری نشده کشف شوند . به شرایط یا روابط موجود ، عقاید متداول ، فرایندهای جاری ، آثارمشهود ویا روندهای درحال گسترش توجه دارد. توجه آن دردرجه اول به زمان حال است. درتحقیق توصیفی متغیرهایی انتخاب می شوند ومورد مشاهده قرار می گیرند که هم اکنون وجوددارند ویا قبلاً اتفاق افتاده اند. تحقیق توصیفی که گاهی به عنوان تحقیق غیر تجربی نامیده می شود، با رواط بین متغیرها ، آزمودن فرضیه ها، پروراندن مفاهیم وقوانین کلی ، اصول ویا نظریه هایی که دارای روایی جهان شمول است، سروکاردارد. چنین تحقیقی به روابط تابعی توجه دارد. انتظار می رود که اگر متغیر A به طور سیستماتیک با متغیر B مربوط باشد، احتمال پیش بینی پدیده ای امکان پذیر بوده ونتایج حاصل احتمالاً فرضیه جدیدی را مطرح می کند که باید مورد آزمایش قرار گیرد. برخلاف طرح تجربی ، محققق دراجرای یک طرح تحقیق توصیفی ، متغیرهارا دستکاری نمی کند ویا برای وقوع رویدادها شرایطی رابه وجود نمی آورد. روش تحقیق توصیفی به ویژه برای مطالعه درعلوم رفتاری مناسب است. اگرچه برخی مطالعات تجربی مربوط به رفتار انسان راهم در آزمایشگاه وهم در موقعیت های معمولی می توان انجام داد ، اما باید دانست که روش متداول علوم رفتاری همانا روش توصیفی است. رفتار انسان را می توان درشرایطی که به طور طبیعی درخانه ، درکلاس ، درمراکز تفریحی ، دراداره ویادرکارخانه روی می دهد به طور سیستماتیک مورد مطالعه وتجزیه وتحلیل قرارداد. تحقیقات توصیفی دارای مشخصاتی هستند که آنها را از سایر تحقیقات نظیر برآوردی وارزشیابی متمایز می کند.
,۱-آنها تجربی نیستند، زیرا باروابط میان متغیرهای دست کاری نشده درموقعیتهای طبیعی ونه موقعیتهای ساختگی سروکاردارند. از آ نجا که وقایع یا شرایط قبلاً اتفاق افتاده اند یاهم اکنون موجودند ، پژوهشگر متغیرهای مناسب را برای تحلیل روابط آنها انتخاب می کند.
,۲-درآنها فرضیه هایی ساخته و آزموده می شود.
,۳-برای رسیدن به تعمیم ها یا قوانین کلّی ، روشهای منطقی استقرایی – قیاسی را به کارمی برد.
,۴- دراین تحقیقات غالباً روشهای نمونه گیری را به کارمی برند تاهنگام استنباط خصائص جامعه ازروی مشاهده نمونه بتوانند خطای آن را برآورد کنند.
,۵-متغیرها وروشها را هراندازه که ممکن است دقیق وکامل توصیف می کنند به گونه ای که سایر پژوهشگران بتوانند تحقیق را تکرار نمایند. ( پاشا شریفی و طالقانی ، ۱۳۸۴ص۱۴۳-۱۲۶).
,۳- به نظر گال ،بورگ ،گال(۲۰۰۳) ، تحقیق در اساسی ترین شکل آن، شامل توصیف پدیده های طبیعی یا پدیده های بشر ساخته ( شکل، عملکرد، تغییرات در طول زمان و شباهت آنها با سایر پدیده ها ) می باشد. دانشمندان کشفیات متعدد مهمی را از طریق توصیف پدیده ها انجام داده اند.
,برای مثال: : ستاره شناسان از طریق به کارگیری تلسکوپ، بخشهای مختلف جهان هستی را شناخته اند، این تحقیق پایه هایی را برای اکتشافات متعدد دیگری از قبیل ساختمان منظومه شمسی و توانایی پیش بینی واقعه های تجربی مانند ماه گرفتگی، فراهم آورده است. تحقیق توصیفی نیز همین اهمیت را در تعلیم و تربیت دارد. تحقیق توصیفی شامل توصیف دقیق پدیده های تربیتی است.نوع دیگرتحقیق کمّی ، شامل رابطه ای است که هم شامل توصیف پدیده ها وهم کشف روابط علّی ممکن بین پدیده های مختلف است . نوع سوم تحقیق کمّی – پژوهش- آزمایشی نه تنها شامل توصیف پدیده ها، بلکه دستکاری کردن این پدیده ها وتعیین روابط علّی بین آنها می شود.توجه داشته باشید که توصیف شامل هرسه نوع تحقیق می شود. بنابراین توصیف برای تحقیق کمّی یک عامل اساسی است.
,نکته مهم :تحقیقات توصیفی اساساً با مشخص کردن جواب سؤال چه هست؟ سر و کار دارند.
,مثال : در این ایالت چند معلم به آموزش زبان به صورت کل گرایی نگرش مطلوب دارند؟
,مثال: چه نوع فعالیتهای هنری در کلاس ششم انجام می شود و هر کدام از آنها به چه نسبتی انجام می شود؟
,مثال: واکنش مدیران مدارس به نوآوری در آموزش تربیت بدنی چه بوده است؟
,مثال: آیا قابلیت خواندن کتابهای کلاس اول ابتدایی طی ۵۰ سال گذشته تغییر کرده است؟
,برای توصیف یک نمونه درکل ، محقق به طور معمول متغیرهارا تعریف می کند، آنهارا اندازه گیری می کند وبرای هراندازه یک یا چند آماره توصیفی مانند اندازه های گرایش به مرکز ( میانگین ، میانه ونما ) واندازه های پراکندگی ( انحراف معیار ، واریانس ودامنه ) محاسبه می کند.دونوع اصلی تحقیق توصیفی درپیشینه تحقیق یافت می شود، که اساساً ازنظر مقطع زمانی که متغیرهای مورد نظر اندازه گیری می شوند ، متفاوتند. نوع اول شامل اندازه گیری ویژگی های نمونه دریک زمان است . دومین نوع ، شامل تحقیق طولی است که درآن یک نمونه درطول زمان دنبال می شود.
,۱-توصیف یک نمونه دریک مقطع زمانی :
,تحقیق توصیفی غالباً شامل چیزی بیشتر ازگزارش ویژگی های یک نمونه دریک مقطع زمانی نیست. نظر سنجی درمورد عقاید، مثالی ازاین نوع تحقیق است.بررسی رفتار مردم مثال دیگری است. نتایج پیمایشی روی دانشجویان جدید دانشگاه ، دریک روزنامه محلی حاکی از استفاده زیاد تلفن همراه به وسیله آنان ، مثالی از پزوهش توصیفی است. طبق گزارش بیش از یک سوم دانشجویان جدید ، درهفته اول ورودشان به دانشگاه زیادی از تلفن همراه استفاده می کردند ودرپایان نیمسال تحصیلی ، ۶۸ درصد دانشجویان به این عمل دست زده اند.درانجام پژوهش توصیفی باید مراحل معمول درتحقیق کمّی مانند یک مساله تحقیقی ، بیان فرضیه ها، سوالات یا هدفهای تحقیق با انتخاب یک نمونه وابزارهای مناسب، جمع آوری وتحلیل داده ها را دنبال کنید.
,۲-تحقیقات طولی
,یک پژوهش طولی شامل جمع آوری داده ها ازیک نمونه درمقاطع زمانی مختلف به منظور مطالعه تغییرات یا پیوستگی ویژگی های نمونه است. اجرای طرح های طولی مشکل است ، ولی برای کشف مسایل مربوط به رشد انسان حیاتی است. فرایند طبیعی که درآن فردی از تولد تا بزرگسالی رشد می کند ، موضوع جالبی برای تحقیق است. ۳ نوع تحقیق اساسی در تحقیقات طولی وجوددارد.۱- روند پژوهی ۲- هم دسته ای ۳- پانلی که درچگونگی انتخاب نمونه ای که درزمانهای مختلف مورد مطالعه قرار می گیرند ، متفاوتند.
,الف: روند پژوهی : به توصیف تغییرات با انتخاب نمونه ای متفاوت ، در هرمقطع جمع آوری اطلاعات ، ازجامعه ای که ثابت نیست می پردازد.
,ب : هم دسته ای: تغییرات را با انتخاب نمونه ای متفاوت درهرمقطع جمع آوری اطلاعات ازجمعیتی که ثابت است ، توصیف می کند.
,ج : پانلی: دراین تحقیق یک نمونه درشروع پژوهش انتخاب می شودوسپس درهرمقطع جمع آوری اطلاعات ، ازهمان نمونه استفاده می شود. افت آزمودنی ها درتحقیق پانلی مخصوصاً هنگامی که پژوهش برای مدت طولانی ادامه پیداکند مساله ساز است. (نصر و همکاران ، ۱۳۸۴ ص۵۵-۶۴۴)
,۴- به نظر هدریک ، بیک من ، رک( ۱۹۹۳) ) « قلمرو تحقیق توصیفی گسترده است و انواع مختلف طرح ها را شامل می شود. بنابراین برای تمیز آن از دیگر انواع تحقیق، بهتر است مشخص کنیم که چه مواردی جزء هدفهای این تحقیق قرار نمی گیرد، به عنوان مثال، تحقیق توصیفی برای بررسی و شرح روابط علّی طراحی نمی شود. ویژگی اصلی طرح تحقیق توصیفی به نمونه گیری بدون تورش ( انحراف ) است. ، مقصود اصلی از تحقیق توصیفی ارایه تصویری از یک پدیده است، آنگونه که در واقع روی می دهد و البته مقصود از این نوع تحقیق، بررسی آثار آن پدیده ها یا بررسی آثار حاصل از دخالت دادن آنها نیست. تحقیق توصیفی را می توان برای پاسخگویی به پرسشهای مستقل، هنجاری یا همبستگی طراحی کرد. مثال: میزان مصرف کوکائین میان نوجوانان ۱۲تا ۱۷ ساله ایالت میسوری یک پرسش کاملاً توصیفی را ارزیابی می کند، یا به تعیین این موضوع بپردازد که آیا آگاهی این گروه از مواد مخّدر، ما را به آزمایش آنها در این زمینه مجاز می کند؟ (پرسش هنجاری )، یا مشخص می سازد که آیا ارتباطی بین سن نوجوانان با آگاهی و مصرف مواد مخدر وجود دارد؟ ( پرسش همبستگی) تحقیق اکتشافی ابتدایی ترین شکل ساختاریافته پژوهش توصیفی است ومعمولاً به عنوان نخستین مورد درمجموعه ای از مطالعات مربوط به یک موضوع ویژه مورد استفاده قرار می گیرد. نمونه ای از تحقیق اکتشافی ، « بررسی موردی درباره بهترین هاست» این نوع بررسی به منظور مستند سازی برنامه های توصیه شده استفاده می شود که هم درمورد ماهیت موضوع ، اطلاعات بیشتری ارائه می دهد وهم می توان از آن به عنوان الگویی جهت انجام مطالعات بعدی بهره گرفت) اگرهدف بلند مدت تحقیق ، پدید آوردن نظریه ها وشروع به تدوین حوزه ای نسبتاً ناشناخته ازتحقیق باشد،از این نوع تحقیق استفاده می شود.
,تحقیق همه گیر ، شکلی ازتحقیق توصیفی است که به منظور ارایه اطلاعاتی درمورد دلایل ، شدت وعلئم ونشانه های یک بیماری یا یک وضعیت پزشکی دریک جمعیت طراحی می شود بررسی دلایل ومیزان همه گیر شدن مواد مخدر میان بزرگسالان ، بررسی دلایل وشدت بیماری ایدز درافراد باآمادگی ابتلای بالا وارتباط آن با وضعیت پزشکی (اعرابی و ایزدی ، ۱۳۸۱ ص۶۱- ۵۷ ) درتحقیق اکتشافی هیچ پیشینه ای در دسترس نیست لذا بسیاری از اختراعات واکتشافات تاحدّی دستاورد تحقیق اکتشافی هستند. درمقابل تحقیق اکتشافی ، تحقیق تاییدی برای تثبیت واقعیت های قبلاً کشف شده ورابطه بین واقعیت ها به تکرار تمام عیار یا نسبی تحقیق قبلی می پردازد (فرهادی، ۱۳۸۱ ص ۵۸)
,۵ – تحقیقات توصیفی وتحلیلی : تحقیقات را برمبنای نتایج آن به دودسته توصیفی وتحلیلی تقسیم می کنند. مراد از تحقیق توصیفی آن است که نتایج تحقیق صرفاً به بازنمود مساله تحقیق می پردازد وتوضیح می دهد که چه روابطی وجوددارد یا مردم چه چیز را قبول دارند یا ندارند. درصورتی که درتحقیق تحلیلی ، محقق برای این تحقیق می کند که چرایی هارا دریابد . یک تحقیق توصیفی روشن می کند که چند درصد ازمردم به چه شغلی مشغول اند ، چند درصد بیکارند. ، چه شغلهایی محبوب ترند، کدام ها سخت ترند، درانتخابات به چه کسی رای می دهند و…، ویک تحقیق تحلیلی درصددآن است که بداند چرا اغلب مردم گرایش به شغلهای مشخصی ندارند، چرا برخی شغل ها منفورند، چرا کارگران به یک فرد یا حزب خاص رای می دهندو…( فروغی ، حسنی، ۱۳۸۹ ص۲۶)
,۶-تحقیق توصیفی به منظور توضیح نظام مند، عینی ودقیق وقایع وخصوصیات جامعه مورد نظر یا موضوع مورد علاقه ( شرایط موجود ) صورت می گیرد. ؛ یعنی هدف پژوهشگر ازانجام این نوع پژوهش توصیف عینی ، واقعی ومنظّم خصوصیات یک واقعیت یا یک موضوع است. به عبارت دیگر پزوهشگردراین گونه تحقیقات سعی می کند تاآنچه هست را بدون هیچگونه دخالت یا استنتاج ذهنی گزارش دهد ونتایجی عینی از موقعیّت بگیرد.درتحقیقات توصیفی پژوهشگر به دنبال چگونه بودن موضوع است ومی خواهد بداند ، پدیده ، متغیر یا مطلب چگونه است. به بیانی دیگر ، این تحقیق وضع موجود را بررسی می کند وبه توصیف منظّم ونظام دار وضعیت فعلی آن می پردازد، ویژگی ها وصفات آن را مطالعه کرده وعند اللزوم ارتباط بین متغیرها را بررسی می کند.دراین تحقیقات نوعاً ازروش های مطالعه کتابخانه ای وبررسی متون ومحتوای مطالب ونیز روش های میدانی نظیر پرسشنامه ، مصاحبه ومشاهده استفاده می شود.ازویژگی های تحقیق توصیفی این است که پژوهشگردخالتی درموقعیت ، وضعیت ونقش متغیرها ندارد وآنهارا دستکاری یا کنترل نمی کند وصرفاً آنچه را که وجودداردمطالعه کرده ، به توصیف وتشریح آن می پردازد ، همچنین تحقیقات توصیفی کمتر به کشف قوانین وارائه نظریه منتهی می شود. زیرا موارد خاص را مطالعه می کند ولی این سخن به این معنا نیست که ازطریق اینگونه تحقیقات شناخت های کلی حاصل نمی شود، بلکه برعکس چنین امکانی وجوددارد. به طورکلی اینگونه تحقیقات ارزش علمی بالایی دارد ومی تواند به ایجاد شناخت کلّی منجر شود. نمونه های زیر توصیفی اند:
,بررسی وضعیت کارکنان یک اداره ، مطالعه آداب وسنن مردم یک منطقه ، مطالعه وضعیت موضوعی یک کتاب ، مطالعه سطح علمی یک دانشگاه ، مطالعه روابط مدیر باکارکنان( صبری، ۱۳۸۸ص۸۷ )
,۷- محققان ازطریق روش توصیفی ، سعی می کنند موقعیت فعلی پدیده هارا توصیف وتفسیر کنند.:
,روشهای توصیفی دارای فنون متنوعی است که تفریباً با هرنوع پرسش تحقیق تطابق دارند. از ارزیابی نگرش ها وعقاید، تاکسب اطلاعات مربوط به آمارجمعیتی ، همه را می توان ازطریق روش توصیفی تحقیق انجام داد . به همین دلیل ازروشهای توصیفی دسته بندی های مختلفی ارائه شده است.روشهای توصیفی را می توان به ۳گروه اصلی روشهای زمینه یاب ، روشهای ارتباط متقابل ، وروشهای تکاملی ؛ وهرکدام را به چند زیرگروه به شرح زیرتقسیم کرد:
,الف-زمینه یاب شامل : مدرسه ای ، اجتماعی ، آراء عمومی
,ب- ارتباط متقابل شامل : موردی ، روابط همبستگی ، مقایسه ای – سببی
,ج- تکاملی شامل : طولی مقطعی
,البته برخی از صاحب نظران هرروشی از تحقیق را که تاریخی یا آزمایشی نباشد درمحدوده روشهای توصیفی فرض می کنند. برخی دیگر مدعی هستند که تحقیق توصیفی تنها توصیف پدیده ها را شامل می شود وسایر روشها مانند روش زمینه یاب ، روش همبستگی ، ومانند اینها، روشهای مستقلی از تحقیق را تشکیل می دهند.( فرهادی ،۱۳۸۱ ص ۱۱۷)
,۸- درروش توصیفی ، نتیجه گیری واستنتاج از یافته ها انجام نمی شود وتنها اطلاعات به دست آمده طبقه بندی وارائه می شود. لذا ذکر این نکته حائز اهمیّت است که دراین روش فرضیه ساخته نمی شود . به عبارت دیگر ، این تحقیق فقط به توصیف وتفسیر شرایط وروایط موجود می پردازد. اینگونه تحقیق ، وضعیّت کنونی را مورد مطالعه قرار می دهد . اشتباهات متداول درانجام تحقیقات توصیفی عبارتند از: ۱- دانشجو ازتدوین هدفهایی روشن ومختص شرایط غفلت می کند.۲- رابطه بین روش جمع آوری داده ها وهدفهای تحقیق را به صورت کلی بیان می کند. ازاین رو نمی تواند داده های کمّی مختص مساله مورد بررسی را فراهم آورد۳- به جای انتخاب نمونه ای تصادفی ، نمونه خودرا با توجه به سهولت کار وآسایش خویش انتخاب می کند۴- تدوین طرح تجزیه وتحلیل داده ها را به بعد ازجمع آوری داده ها موکول می کند.۵- ابزارجمع آوری داده ها( پرسشنامه ، راهنمای مصاحبه ، فرم مشاهده ومانند آن ) را شخصاض طراحی وتدوین می کند وازاین رو نتایج حاصل اغلب باخطا همراست.(آسایش ، مشیری ، ۱۳۸۹ ص۴۳).
,۹- هدف از انجام این نوع پژوهش توصیف عینی ، واقعی ومنظم خصوصیات یک موقعیت یا یک موضوع است . به عبارت دیگر ، پژوهشگر دراینگونه تحقیقات سعی می کند تا « آنچه هست » را بدون هیچگونه دخالتی یا استنتاج ذهنی گزارش دهد ونتایج عینی از موقعیت بگیرد.برای مثال موضوعات زیر ازجمله تحقیقات توصیفی هستند.۱- مطالعه وتعریف موقعیتهای شغلی در یک مرکز آموزش ۲- جمع آوری وبررسی نظرات مردم درمورد نیاز به تاسیس یک مدرسه حرفه ای.
,درپژوهش توصیفی به معنی اخص آن ، محقق الزاماً درپی کشف وتوضیح روابط ، همبستگی ها واحتمالاً آزمودن فرضها وپیش بینی رویدادها نیست، بلکه توجه اوبیشتر درجهت توصیف کردن وگزارش نویسی ازموقعیتها ووقایع براساس اطلاعاتی است که صرفاً جنبه وصفی دارد. تحقیق توصیفی که گاهی اوقات به عنوان تحقیق غیر تجربی نامیده می شود، با روابط بین متغیرها ، آزمودن فرضیه ها ، پروراندن مفاهیم وقوانین کلی ، اصول ویا نظریه هایی که دارای اعتبار جهان شمول است ، سروکاردارد. ویژگی های این تحقیق عبارتند از: ۱- آنها تجربی نیستند ۲- درآنها فرضیه هایی ساخته وآزموده می شود۳- برای رسیدن به تعمیم ها یا قوانین کلی ، روشهای منطقی استدلال استقرایی- قیاسی را بکارمی برند. ۴- از روشهای نمونه گیری استفاده می شود.( اسماعیلی ، بیابانگرد ۱۳۸۲ ص ۴۲).
,۱۰- برای طبقه بندی های پزوهشهای کمّی غیر آزمایشی ، مناسب ترین راه این است که هدف اساسی ویا نخستین پزوهش مطمح نظر قرارگیرد. به عبارت دیگر ، تصریح شود که پزوهشگر قصددارد به چه چیز مشخصی دست رسی پیداکند. بنابراین ، می توان پزوهشهارا به نحومناسبی تحت پژوهش توصیفی ، پژوهش پیش بین ، وپژوهش تبیینی ، دسته بندی نمود. برای تشخیص توصیف به عنوان هدف اساسی پزوهشگر ، باید به سوالهای زیر پاسخ داده شود. الف) آیا پژوهشگر اساساً پدیده را توصیف کرده است؟ ب ) آیا پاسخ به این سوالهای مثبت وهیچ مداخله ای درپژوهش صورت نگرفته باشد. اصطلاح پزوهش غیر آزمایشی توصیفی ، می تواند مورد استفاده قرار گیرد.( شعبانی، ۱۳۸۵ ص۱۱۶)
,۱۱- گرچه هدفهای تحقیق زمینه یابی ، بسیارند ودامنه گسترده ای دارند ، اما به طورکلی این تحقیق سه هدف را دنبال می کند۱- توصیف ۲- تبیین ۳- کشف ( دلاور، ۱۸۴ص۱۴۲)
,۱۲-به نظر نیومن(۲۰۰۶) اهداف پژوهش اجتماعی را می توان برپایه آنچه پژوهشگر درپی آن است به اکتشاف یک موضوع جدید ، توصیف یک پدیده اجتماعی ، تبیین علت رخداد چیزی به ۳گروه تقسم کرد.پژوهشهای توصیفی ، تصویری ازجزئیات خاص یک وضعیت ، موقعیت اجتماعی ، یا رابطه ، ارائه می دهند. بسیاری از پژوهشهای اجتماعی که درمجلات علمی یافت می شوند یا برای تصمیم های استراتزیک استفاده می شوند توصیفی هستند.پژوهش توصیفی برسوالهای « چگونه»و« چه کسی » ۰چگونه این اتفاق افتاد؟ وچه کسی درگیر آن بود ) تمرکز می کند. میزان زیادی از پژ.هشهای اجتماعی ، توصیفی هستند. پزوهشگران توصیفی ازبیشترین تعداد فنون گرد آوری داده ها( پیمایش ها، پژوهش های میدانی ، تحلیل محتوا ، پژوهش تاریخی) مقایسه ای استفاده می کنندتنها پزوهش آزمایشی است که دراین حالت کاربرد کمتری دارد.( دانایی فرد ، کاظمی ، ۱۳۸۹ ص۶۷-۶۲)
,جمع بندی کلی :
,۱-تحقیق توصیفی درزمره تحقیق کمّی قرار می گیردودرحالت کلی می تواند کلیه تحقیقات غیر آزمایشی را شامل شود زیرا:اولاً دارای فرضیه هستند و آزمون پذیرند. ثانیاًاگردرتحقیقی فرضیه( یا سوالی که به نحوی مفهوم فرضیه را برساند) داشته باشیم بدیهی است بانمونه گیری احتمالی مواجه ایم . لذاآزمون داریم چون آزمون داریم پس نتایج آن قابل تفسیر وتعمیم است ثالثاً چون فرضیه داشته ایم سوال هم داریم ناگزیر با استفاده از آمار توصیفی می توان آنها را تحلیل نمود چیزی که امروزه اکثر محققان به آن عمل می کنند. بنابراین به نتایج توصیفی هم چشم بسته ایم. بدین طریق می توان واژه توصیف را برای همه تحقیقات کمّی به کاربرد.
,۲- اما اگر تحقیق فاقد فرضیه واستنتاج باشد وبرروی نمونه آمارتوصیفی صورت گیرد. صرفاً به گزارش واقعیتها تکیه کند . معلوم است که نتایج آن قابل تعمیم نیست. به نحوی توصیفی محض است وفاقد تحلیل.
,۳- اگر باجامعه آماری به صورت تمام شمار مواجه هستیم به نظر گال وهمکاران (۲۰۰۳) اگر همه اعضای جامعه مورد مطالعه قرارگیرند انجام یک آزمون معنی داری بی معناست (نصر وهمکاران ص ۳۱۴) وبه نظربلیکی (۲۰۰۰) اگر داده ها مربوط به یک جمعیت باشند استفاده از آزمونها بی معنی است .آزمون های معناداری برای نمونه های غیر احتمالی کاربرد ندارند وآ زمون فرضیه ها عموماً شامل کاربرد روشهای کمّی است اما ضرورتاً لازم نیست چنین باشد( چاوشیان ص۲۴). لذا نیازی به آزمون وفرضیه نیست لذا هرگونه تحلیل برروی آن قابلیت تعمیم ندارد . زیرا همه چیز دقیق وواقعیت ها بیان شده است.
,۴-ذکر این نکته لازم است که تحقیق که منظورش بررسی دقیق وواقعیت ومشاهدات باشد. که کمتر مورد استفاده قرار می گیردصرفا با استفاده از واژه توصیفی ، بدون استفاده از فرضیه وآزمودن آن نتایج تحقیق تعمیم پذیر نیست و نتایج فقط به همان نمونه تعلق دارد یعنی با آمار توصیفی محض آن را توصیف کرده ایم .
,نتیجه: به نظر نگارندگان واژه توصیف را می توان برای همه تحقیقات کاربردی( کمّی یا کیفی ) بویژه غیر آزمایشی به کاربرد.
,,
ایمیل دکتر احمد هدایت پناه به منظور ارائه نقطه نظرات خوانندگان به ایشان [email protected]
, [email protected], [email protected], [email protected],لینک مطالب مربوط به سایر گفتارهای دکتر هدایت پناه با بررسی «حل مساله و پروپزال نویسی » گفتار اول – گفتار دوم – گفتار سوم – گفتار چهارم – گفتار پنجم – گفتار ششم – گفتار هفتم – گفتار هشتم– گفتار نهم – گفتار دهم – گفتار یازدهم- گفتار دوازدهم – گفتار سیزدهم- گفتار چهاردهم – گفتار پانزدهم – گفتار شانزدهم – گفتار هفدهم – گفتار هجدهم – گفتار نوزدهم – گفتار بیستم
, گفتار اول – گفتار دوم – گفتار سوم – گفتار چهارم – گفتار پنجم – گفتار ششم – گفتار هفتم – گفتار هشتم– گفتار نهم – گفتار دهم – گفتار یازدهم- گفتار دوازدهم – گفتار سیزدهم- گفتار چهاردهم – گفتار پانزدهم – گفتار شانزدهم – گفتار هفدهم – گفتار هجدهم – گفتار نوزدهم – گفتار بیستم, گفتار اول, گفتار دوم , گفتار سوم, گفتار چهارم, گفتار پنجم , گفتار ششم , گفتار هفتم, گفتار هشتم, گفتار نهم, گفتار دهم, گفتار یازدهم-, گفتار دوازدهم , گفتار سیزدهم-, گفتار چهاردهم , گفتار پانزدهم , گفتار شانزدهم – , گفتار هفدهم , گفتار هجدهم , گفتار نوزدهم, گفتار بیستم]
ارسال دیدگاه