آداب و رسوم مردم کاشمر در ماه محرم/
از سیاهپوشان تا نخل گردانی
سوگواری و عزاداری شهدای کربلا در کاشمر از پیشینه ای دیرینه برخوردار است و مردم مؤمن و ولایتمدار این دیار هم چون دیگر نقاط ایران اسلامی ، قبل از فرا رسیدن ماه محرم و ایام عزای سید و سالار شهیدان برای برگزاری باشکوه عزای سیدالشهدا(ع) به تکاپو می افتند و مقدمات محافل و مجالس سوگواری را آماده و مهیا می سازند.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از کاشمربصیر، بسیاری از تکایا و حسینیه های کاشمر چند شب مانده به آغاز محرم، با برگزاری مجلسی ضمن دعوت از عزاداران و اهالی محل آن حسینیه ، اقدام به جمع آوری کمک های مالی مردم برای برگزاری مجالس دهه اول محرم می کنند و مردم نیز با حضور گسترده در این مجلس ها با شور و شوق و هر کس در حد وسع و توان کمک های خالصانه خود را تقدیم مسئولان هیئت ها می کند. مسئولان تکیه نیز نام تمامی افراد و میزان کمکی را که به هیئت کرده اند، در دفتری ثبت می کنند.
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, کاشمربصیر,چند روز مانده به محرم ، فعالان هیئت های مذهبی و به ویژه جوانان اقدام به غبارروبی، تزئین و آماده کردن هیئت برای پذیرایی از عزاداران میکنند و از شب اول محرم، درب تمامی هیئت های مذهبی کاشمر بر روی ارادتمندان اهل بیت باز می شود و مردم با حضور در مجالس عزاداری، ضمن سوگواری برای شهدای کربلا، روح و دل خویش را با معنویت محافل عاشورایی، صیقل می دهند.
,شب آخر ذی الحجه و یک شب مانده به آغاز محافل عزاداری حسینی در شهرستان کاشمر، آیین سنتی ساهپوشان در این شهرستان برگزار می گردد.
,در این مراسم معنوی که در محل حسینیه بزرگ فاطمیه کاشمر برپا می شود، جمع کثیری از مسئولان و خدمتگزاران هیأت های مذهبی، مداحان و اقشار مختلف مردم کاشمر حضور دارند.
,در بخشی از این مراسم که با حزن و اندوه در استقبال از ماه عزای حضرت امام حسین(ع) همراه است، شرکت کنندگان با تعویض پیراهن های خود و پوشیدن پیراهن سیاه، آماده ورود به ماه محرم می شوند.
,ورود پرچم های متبرک حرم های حضرت امیرالمؤمنین(ع)، حضرت امام حسین(ع) و حضرت ابالفضل العباس(ع)، تعویض پیراهن ها و پوشیدن پیراهن سیاه، نوحه خوانی، ذکر مصیبت، سینه زنی و سخنرانی مذهبی از جمله برنامه هایی است که در آیین سیاهپوشان کاشمر انجام می شود.
,از شب اول محرم نیز مراسم عزاداری در تکایا آغاز می شود.
,مراسمی که شب ها در تکایا و حسینیه ها برگزار می شود از قسمت های مختلفی تشکیل شده است. برخی از هیئت ها مراسم شبانه خود را با قرائت زیارت عاشورا آغاز می کنند. معمولا در حسینیه دو روحانی منبر می روند و روال بر این است که روحانی اول مدت کمتری را به سخنرانی می پردازد و بیشتر در سخنرانی خود به بیان احکام شرعی و نیز توضیح مختصر یک موضوع عقیدتی می پردازد و پس از وی روحانی دوم منبر می رود و در بیانی مفصل تر به بیان موضوعات مختلف و به ویژه ابعاد مختلف قیام عاشورا و اهداف و آرمان های امام حسین (ع) از این قیام می پردازد و مردم را با درس های عاشورا آشنا می سازد. پس از اتمام سخنرانی ها، نوبت به مداحان و نوحه سرایان اهل بیت(ع) می رسد که با لحنی محزون و دلنشین به قرائت اشعاری در وصف شهدای کربلا و بیان جلوه های مختلف قیام عاشورا میپردازند و سپس نوبت به سینه زنی می رسد که در این قسمت عزاداران و به خصوص جوانان و نوجوانان با شور و حالی وصف ناپذیر در عزای مولای خویش بر سر و سینه می زنند.
,در کاشمر بر اساس توافقی که از سالیان دور بین مسئولان و مداحان هیئت های عزاداری شکل گرفته است از شب پنجم محرم ، هر شب به نام یکی از شهدای کربلا عزاداری می شود و این تقسیم بندی در تمامی هیئت ها و مجالس عزاداری شهر کاشمر رعایت می شود بدین گونه که شب پنجم محرم در تمامی هیئت های عزاداری در مصیبت شهادت سفیر امام حسین(ع) یعنی حضرت مسلم بن عقیل(ع) به عزاداری پرداخته می شود و شب ششم متعلق به حضرت علی اکبر(ع) است.
,شب هفتم که مصادف است با شب بسته شدن آب بر روی امام و یارانش، متعلق به طفل شش ماهه آن حضرت یعنی حضرت علی اصغر(ع) است که در این شب بسیاری از مادرانی که نوزادی شیرخواره دارند ، با بستن سربندهای یاحسین(ع) بر پیشانی طفل خود ، او را به مجلس عزای شیرخواره کربلا می آورند. در شب هشتم که در تکایای کاشمر مشهور است به شب یتیم نوازی ، در مصیبت شهادت حضرت قاسمبن الحسن(ع) سوگواری می شود و شب نهم همانند سایر نقاط جهان تشیع متعلق به علمدار کربلا حضرت اباالفضل العباس(ع) است و از آنجا که مردم اعتقادی عمیق به باب الحوایج بودن آن حضرت دارند بیماران خود را به این مجلس می آورند و شفای بیمار خود را از سقای دشت کربلا طلب می کنند. شب عاشورا نیز برنامه های مجالس و محافل عزاداری به اوج خود می رسد و مردم با شور و احساسی که در بیان نمی گنجد در عزای سرور آزادگان عالم حضرت امام حسین(ع) به عزاداری می پردازند و شب یازدهم هم که مشهور است به شام غریبان ، محافل ویژه ای در تکایای کاشمر برگزار میشود بدین صورت که عزاداران به یاد شب یازدهم محرم سال ۶۱ هجری که شبی سخت و مصیبت زا برای زنان و فرزندان امام حسین(ع) بود ، به یاد شهدای کربلا شمع روشن می کنند و در مصیبت اسارت اهل بیت امام به سوگواری می پردازند.
,مردم کاشمر در دهه اول محرم علاوه بر شب ها در روزهای این دهه نیز برنامه های ویژه عزاداری را باشکوه هر چه تمام تر برگزار می کنند. در صبح روز اول محرم بر اساس سنتی دیرینه و به منظور اعلان عزا و اعلام آغاز ماه محرم در سطح شهر تعدادی از هیئت ها همچون هیئت ذاکرین که گردانندگان آن جمعی از مداحان این شهرستان هستند، با تجمع در مهدیه کاشمر به عزاداری می پردازند و سپس به صورت دسته های سینه زنی با حرکت در خیابان های شهر، راهی تکیه حسینی این شهرستان می شوند.
,حرکت رسمی و کلی دسته های سینه زنی در کاشمر از روز پنجم محرم آغاز می شود و تا یازدهم این ماه ادامه دارد. بدین صورت که در هر روز یکی از هیئت های بزرگ شهرستان میزبان دیگر هیئت ها می باشد و هیئت های عزاداری هم بر اساس برنامه ای که توسط نیروی انتظامی کاشمر تنظیم شده است با حرکت از تکیه خود راهی حسینیه میزبان می شوند و رأس ساعت مقرر وارد می شوند و پس از عزاداری در مدت مشخصی که برای آنان در نظر گرفته شده است جای خود را به هیئت های بعد از خود می دهند. باز هم بر اساس سنت و رسمی دیرینه، روز پنجم محرم حسینیه بزرگ حیدری میزبان دیگر هیئت هاست و این میزبانی در روز ششم بر عهده حسینیه علی اکبری ، روز هفتم بر عهده حسینیه علی اصغری و روز هشتم بر عهده مهدیه کاشمر است. در روز نهم محرم مصادف با روز تاسوعا، حسینیه ابوالفضلی کاشمر میزبان عزاداران حضرت اباالفضل العباس(ع) است و در روز عاشورا هم که اوج حرکت دسته های عزاداری است هیئت های عزاداری کاشمر به باغمزار می روند و در جوار امام زاده سید حمزه (ع) در عزای شهدای کربلا بر سر و سینه می زنند. در روز عاشورا خیابان امام خمینی(ره) از این نظر دیدنی می شود. مسیر هیئت ها از این خیابان تا باغمزار (امام زاده سیدحمزه) جلوه ای باشکوه دارد. در دو سوی خیابان جمعیتی مشتاق را شاهد هستیم. هیئت ها طبق برنامه ریزی مشخص وارد باغمزار می شوند و دقایقی عزاداری می کنند و جایشان را به هیئت بعدی می دهند. روز یازدهم محرم هم که آخرین روز حرکت دسته های عزاداری است، حسینیه حسینی کاشمر مسئولیت میزبانی را بر عهده دارد. روز دوازدهم محرم، حرکتی بسیار جذاب و دیدنی و در عین حال حزن آلود، توسط هیئت های عزاداری روستای فدافن، انجام می شود. بعداز ظهر این روز تمامی هیئت های عزاداری روستای فدافن، همراه با هم، با عنوان «دسته بنی اسد» به سمت شهر کاشمر حرکت می کنند و با حرکت در سطح شهر به سمت باغمزار به راه می افتند. در این مراسم ، آیین های مختلفی از جمله آیین سنتی « نخل گردانی » به نمایش گذاشته می شود و عده ای بیل به دست ، به نشانه مردان قبیله بنی اسد که برای دفن پیکرهای مطهر شهدای کربلا ، به کربلا آمده بودند، در بین جمعیت دیده می شوند.
,در هنگام حرکت دسته های عزاداری در سطح خیابان های کاشمر، عده زیادی از مردم و به ویژه کسبه خیابان های مسیر هیئت های میزبان، با راه اندازی ایستگاه های صلواتی ، با چای و شربت و شیر از عزاداران استقبال و پذیرایی می کنند و نیز هیئت ها هم معمولا از روز پنجم محرم هر روز ظهر با اطعام و پهن کردن سفره ناهار ، از عزاداران و سینه زنان حسینی پذیرایی می کنند که این موضوع در روز عاشورا به اوج خود می رسد به گونه ای که می توان ادعا کرد در روز عاشورا کمتر مرد کاشمری است که ظهر در منزل خود بر سر سفره بنشیند بلکه اکثر قریب به اتفاق مردان آن روز بر سر سفره امام حسین (ع)می نشینند. مسئولان هیئت های مختلف کاشمر بارها و بارها از برکات فراوان این سفره ها، سخن گفته اند.
,در مجموع باید گفت سینه زنی، زنجیرزنی، شبیه سازی، نخل گردانی، علم بندی، علم گردانی، شام غریبان، پرده خوانی، پرده گردانی و ... از شیوه های مراسم عزاداری ماه محرم در کاشمر است که هر یک از این شیوه ها داستانی دارد و بحثی مفصل.
,علاوه بر برنامه های فراوانی که در تکایا ، حسینیه ها و مساجد کاشمر برگزار می شود از مجالس و محافل خانگی نیز نباید غفلت کرد به عنوان نمونه مجلسی خانگی در کاشمر و هر روز بعدازظهر در منزل پیرغلامی به نام حاج علی اکبر فدوی تشکیل میشود که در سطح این شهرستان مشهور است و قدمتی فراوان دارد و علمای بزرگی در این محفل به سخنرانی میپرداخته و می پردازند.
,مجالس خانگی بیشتر متعلق به بانوان است و زنان کاشمری با حضور در این محافل به عزاداری می پردازند. مجالس خانگی ویژه مردان هم تشکیل می شود که البته مجالس مردانه بیشتر صبح زود و بعد از طلوع آفتاب تشکیل می شود. جالب توجه است که در دهه اول محرم تقریبا هیچ گونه مجلس خانگی در شب ها تشکیل نمی شود چرا که عزاداران در شب های محرم در تکایای خود به عزاداری می پردازند.
,آیین های عاشورایی کاشمر همچون تعزیه و نخل گردانی هم از شهرتی فراوان برخوردار است. تعزیه ها انواع مختلفی دارد. گاه فقط تعزیه یکی از شهدای کربلا و گاه تعزیهای مشتمل بر وقایع متعدد این روز اجرا می شود. به عنوان مثال در روز عاشورا در روستای عارف آباد کاشمر شبیه خوانی و تعزیه ای خوانده میشود که از صبح تا بعد از ظهر عاشورا ادامه می یابد و در آن اتفاقات مختلف روز عاشورا به نمایش در می آید.
,با نگاهی به آیین ها و سنت های عزاداری مردم کاشمر می توان به این نتیجه رسید که این آیین ها، در واقع میراث فرهنگی این دیار به حساب می آید که نسل به نسل از پدران به فرزندان رسیده و در گذر ایام باقی مانده است و لازم است به سوگواری مردم کاشمر در ایام محرم از این منظر نیز نگریسته شود. در همین زمینه یکی از پژوهشگران فرهنگ بومی کاشمر می گوید : اگر غریبه ای وارد کاشمر شود از این همه شور تعجب می کند. از دید صاحب نظران، آیین های سوگواری در کاشمر، جاذبه گردشگری زیادی دارد اما متأسفانه متولیان امور شهر به مراسم این ماه از این منظر توجه نمی کنند. مهندس حمیدرضا بی تقصیر ادامه می دهد: اگر گردشگرانی شیعه مذهب در این روزها به کاشمر دعوت شوند بی گمان دیدن مراسمی چون شبیه خوانی، نخل گردانی، دسته بنی اسد روستای فدافن و آیین های جاری و ساری در حرکت دسته های عزاداری نظیر شبیه سازی ها، گروه جنی ها، علامت گردانی ها و علم برداشتن ها برای آنها جالب خواهد بود. ضمن این که به این موارد باید حضور دسته ها در باغمزار را هم اضافه کرد. روستاهای شهرستان هم مملو از آیین های خاص خودشان است، از طرق کوهسرخ تا فدافن، از خضربیگ تا قلعه بالا؛ همچنین آیین های اطعام عزاداران، پخت شله زرد، توزیع چای و شربت، احداث سقاخانه و سفره های نذری از دیگر جاذبه های این حوزه است.
,در پایان باید گفت یک کاشمر است و یک ماه محرم! ماهی که در جای جای این دیار می توان نشان دلدادگی مردم را به اهل بیت(ع) مشاهده کرد. مردمی که مشکلات اقتصادی زیادی دارند اما از خرج کردن برای عزای سیدالشهداء(ع) دریغ نمی کنند. عزاداری مردم کاشمر در ایام محرم ویژگی های خاص خودش را دارد ، ویژگی هایی که شاید برخی از آن ها کم نظیر و حتی بی نظیر باشد. ای کاش آیین های سوگ و سور مردم این منطقه تدوین و اقدامی برای ثبت آن ها انجام می شد. ای کاش اشعار آیینی و محلی مردمان کاشمر در مجموعه ای مدون عرضه می شد. ای کاش کاری کنیم که آیندگان ما بدانند گذشتگانشان در سوگواری مولایشان چه می کرده اند. قرار بود پژوهشی برای جمع آوری آواها و نواهای قدسی دیار ترشیز انجام شود. نمی دانم الآن هم قرار هست یا نه! فقط این را می دانم که هر چه دیرتر بجنبیم، بیشتر افراد قدیمی خود را از دست می دهیم. افرادی که آوا و نواهای خود را با سینه خود به زیر خاک می برند!
,انتهای پیام/رض
]
ارسال دیدگاه