درنگی بر دلایل ایجاد بحران جمعیت در ایران؛
بحران جمعیت و لزوم بازنگری در سیاستهای فرهنگی و سبک زندگی
مسأله جمعیت بدون شک یکی از مقولات مهم سبک زندگی است. در این نوشتار با بیان ابعاد مختلف این مسأله، با نگاهی راهبردی و جامع به موضوع افزایش جمعیت و رابطه ی آن با سبک زندگی پرداخته شده است.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از خطب شکن، از بزرگترین مشکلات کلانی که ما در تمام سیاستگذاری های فرهنگی واجتماعی و … با آن مواجه هستیم، این است که تا مسئلهای به مرز بحران نرسد، یا اینکه آن مسئله وجهه «سیاسی – امنیتی» به خودش نگیرد، فکری جدی برای آن نمیکنیم. مطابق گزارشات در سال ۱۳۶۶ نرخ رشد جمعیت به طور متوسط ۶/۶ بوده و امروزه نزدیک به رقم وحشتناک ۶/۱ رسیده است. این در حالی است که نرخ رشد مطلوب عدد ۴ اعلام شده است!
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, خطب شکن،,اهمیت سبک و معنای زندگی
, اهمیت سبک و معنای زندگی,کاهش جمعیت صرفاً بر اثر سیاستهای مستقیم و برنامهریزیهای دولتی بوده است و لذا با عملکرد عکس، یعنی تصویب و اعلام چندین مشوق مادی و حکومتی و یا ممنوعیت انجام برخی اعمال عقیمسازی در مردان و زنان، جمعیت کشور دارای رشد مطلوبی خواهد شد! زمانی به فرزندان اضافی(!) تسهیلات دولتی و حتی شناسنامه اعطا نمیشد و حالا برای فرزندآوری جایزه تعیین میشود! به نظر میرسد تقلید ناشیانه از سیاستگذاریهای غربی، ما را دچار این مشکلات کرده است. راهحل اصلی، طراحی و تصویب مشوقهای مالی و تسهیلاتی برای فرزندآوری نیست. هرچند که این مشوقها بیاثر هم نیستند، ولی باید توجه کرد که روند کاهش جمعیت با اصلاح یک یا چند قانون حل نمیشود. بلکه نیازمند برنامهریزی و سیاستگذاریهای کوتاه مدت و بلندمدت فرهنگی و اقتصادی میباشد.
,آن چه که در این موضوع نقش اصلی را بازی میکند، سبک زندگی مدرن و تغییر اهداف و ارزشهای افراد جامعه است و سیاستگذاری فرهنگی و اجتماعی در این مسأله حتماً باید با محوریت خانواده پیگیری شود. به عبارت دیگر، تغییرات جمعیتی بیش از هر چیز به سبک زندگی و البته نحوه تفکر اعضای خانواده وابسته است و البته در میان زنان نقش بیشتری بازی میکنند و لذا در سیاستگذاریها بیشتر باید محل توجه باشند.
,همچنین در این میان، نقش شیوع تفکرات فمنیستی توسط مطبوعات و رسانهها و البته در رأس آنها، صدا و سیما بسیار برجسته است. فیلمها و برنامههای رسانهای که به مرور موجب تغییر معنا و اهداف زندگی و لذا تغییر سبک زندگی دختران و زنان ایرانی شده است. تفکراتی که مسئولیتهای مادری، بارداری و شیردهی را نکوهش میکنند و در نهایت نیز سقط جنین را حقی برای زنان میدانند. لذا مسائلی همچون مدیریت بدن، تحصیل و اشتغال زنان، سبکهای همسرگزینی، ازدواجهای مدرن، تغییر نگرش درباره فرزندآوری، الگوهای گذران اوقات فراغت و… همگی از مسائل مهم مطرح در شیوه زندگی زنان و البته مؤثر بر میزان جمعیت هستند.
,با تغییر نوع و سبک همسرگزینی عملاً سن ازدواج بالا رفته است و لذا دوره باروری کاهش مییابد؛ زنان هم اصل ازدواج و هم مسأله باردارشدن را برای کسب موفقیتهای فرهنگی، علمی و اقتصادی به تأخیر میاندازند. فرد در سن بالاتری ازدواج میکند و بعد هم چند سالی پیشگیری میکند و در نهایت در سن بالا یک یا دو بارداری خواهد داشت. همچنین با بالا رفتن سن زوجین، حوصله بچهداری در آنها کمتر و کمتر میشود.
,از منظری دیگر، تغییر نگاه زنان به مقوله موفقیت و مفید بودن سبب میشود خانمها میل زیادی به اشتغال و تحصیلات رسمی پیدا کنند و این از دو جهت موجب کاهش جمعیت است؛ یکی این که موجب تأخیر سن ازدواج میشود. دوم این که بعد از ازدواج هم گاهی به سبب ادامه تحصیلات تا مدتها از فرزندآوری اجتناب میکنند و از سوی دیگر با بالا رفتن سن خانم، امکان بچهداری مشکل میشود.
,همچنین افزایش اختلاط در جامعه و رواج بیبندباری و روابط جنسی خارج از ازدواج، موجب کاهش سطح عفاف و بالا رفتن سن ازدواج یا اصلاً عدم تمایل به قبول مسئولیت ازدواج، افزایش آمار طلاق رسمی و طلاق عاطفی، افزایش خانوادههای تک سرپرست و… همگی بر کاهش جمعیت مؤثرند که البته در این مسئله مورد توجه جدی قرار نمیگیرند!
,بی توجهی به عوامل ناخواسته
, بی توجهی به عوامل ناخواسته,باید توجه شود که دلایل کاهش جمعیت متفاوتند. موارد فوقالذکر از جمله عواملیاند که سبب میشود زنان و خانوادهها میل کمتری به فرزندآوری داشته باشند. البته برخی افراد نیز به دلیل تشویقها و سیاستهای طراحی شده دولتی به دنبال کاهش جمعیت رفتهاند؛ لکن برخی علل کاهش جمعیت، لزوماً دلخواهانه نیست، بلکه ناخواستهاند و از این رو با تشویق مالی یا اجبار، مشکلی حل نمیشود.
,ناباروری زنان و مردان و یا سقطهای مکرر که البته ناشی از سبک زندگی شهری و پر استرس مدرن است، خود عامل مهمی در کاهش جمعیت است، سبک زندگی ماشینی، زندگی مدرن و همراه با انواع اضطرابها و فشارهای روحی و روانی (استرسها)، مشکلات تغذیهای و مصرف فستفودها و غذاهای صنعتی و دارای مواد نگهدارنده، استعمال دخانیات، آلودگی هوای شهرها و … همگی از عوامل ناباروری به شمار میروند.
,اهمیت عوامل اقتصادی و سبک زندگی اقتصادی
, اهمیت عوامل اقتصادی و سبک زندگی اقتصادی,وقتی روایت شریف میفرماید: الفقر کاد أن یکون کفرا؛ باید دقت داشت که وقتی مسائل اقتصادی حتی در بینشها و اعتقادات دینی فرد مؤثر است، بر سبک زندگی و ظاهر زندگی او نیز مؤثر خواهد بود. آیا اگر واقعاً زندگی اسلامی مدنظر است، مطابق روایات، داشتن چندین فرزند در یک خانه ۶۰-۵۰ متری، افراد را دچار مشکلات تربیتی نخواهد کرد؟! عدم امکان تفکیک محل خواب والدین از فرزندان و یا حتی فرزندان با جنس متفاوت و … همگی بدون شک مشکلاتی را به بار خواهدآورد. طبق روایت نیز داشتن منزل وسیع از جمله موارد مطلوب برای فرد مسلمان و از جمله سعادت های مرد دانسته شده است.
,از سوی دیگر درحالی که مطابق روایات کسانی که از ترس مخارج زندگی ازدواج نکنند، مذمت شده و درباره آنها گفته شده است که به خداوند سوء ظن پیدا کردهاند. زیرا خداوند در آیه ۳۲ سوره نور میفرماید: «اِنْ یکونوا فقراء یغنیهم الله من فضله: اگر (کسانی که قصد ازدواج دارند) فقیر باشند، خداوند آنان را از فضل خود بینیاز میسازد» همچنین پیامبر (ص) فرمودند: «رزق و روزی خود را به وسیله ازدواج طلب کنید»[۱] و نیز هشدار داده شده است که «فرزندانتان را از ترس فقر، نکشید! ما آنها و شما را روزی میدهیم…»[۲] اما با تضعیف این نوع باورهای دینی و نگاه قانعانه به زندگی و افزایش میل به راحت طلبی درخانوادهها، نه تنها تمایل به فرزندآوری کاهش یافته، بلکه سقط جنین نیز امری عادی تلقی شده است.
, [۱], [۲],حالا شما مشکلات اقتصادی در زندگی شهری را اضافه کنید به این تضعیف نگاه اقتصادی دینی. تغییر معنا و غایت زندگی و کاهش قابل توجه قناعت در خانوادهها (به خصوص در میان زنان) سبب شده زوجین نتوانند با مشکلات و فشارهای اقتصادی ناشی از افزایش جمعیت کنار بیایند. این دو عامل بیرونی و درونی دست در دست هم موجب میشود خانوادهها و به خصوص زنان تمایلی به داشتن بیش از یک فرزند نداشته باشند!
,نکات پایانی…
, نکات پایانی…,نکته اول: صاحبنظران، فعالین و مجموعههای رسمی و غیررسمی فرهنگی کشور باید نسبت به مسائل اجتماعی موضعی فعالانهتر اتخاذ کنند؛ یعنی برای کار روی مسائلی چون تدبیر جمعیت یا سبک زندگی اسلامی تا رسیدن آن به مرز بحران یا امنیتی شدن این نوع مسائل، سکوت پیشه نکنند و منتظر نشوند تا در تمام جزئیات مسائل، رهبری ورود پیدا کند و بعد …
,نکته دوم: در زمینه کاهش یا افزایش نسل باید تدبیر داشت و با تعقل، از افراط و تفریطها اجتناب کرد. همچنین در تحلیل عوامل مؤثر از سادهانگاریها و خوشبینیهای سطحی باید پرهیز نمود.
,نکته سوم: راه حل اصلی برای «تدبیر جمعیت»، نه ایجاد تسهیلات مادی، بلکه سیاستگذاری فرهنگی روی سبک زندگی و معنای زندگی افراد جامعه است که البته این سیاستگذاری فرهنگی باید با محوریت مسائل حوزه خانواده انجام پذیرد.
,نکته چهارم: در تدبیر و سیاستگذاری صحیح در این باره باید به تمام عوامل فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی و بهداشتی توأمان توجه داشت. گاهی عواملی غیر مستقیم و پنهان در شیوه زندگی جدید از عوامل ظاهراً مستقیم و تشویقها و شعارهای رسمی و فرهنگی تأثیرگذارتر خواهند بود. لذا پیگیری سیاستهای «تدبیر جمعیت»، بدون پشتوانه برنامهریزی های کلان اقتصادی مواجه خواهد شد.
,نکته آخر اینکه در کنار فرهنگسازی و سیاستگذاری برای افزایش نسل باید برای تربیت آن و تسهیلات فرهنگی و مادی آن از هم اکنون سیاست گذاری و آینده نگری نمود.
,***
,[۱] اِلْتَمسوا الرزقَ بالنکاحِ. (مکارم الأخلاق، ص ۱۹۶)
, [۱],[۲] و لا تَقْتُلُوا أَوْلادَکُمْ خَشْیَهَ إِمْلاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُهُمْ وَ إِیَّاکُمْ إِنَّ قَتْلَهُمْ کانَ خِطْأً کَبیراً؛ (اسرا، آیه ۳۱)
, [۲],سجاد مهدی زاده
,انتهای پیام/
]
ارسال دیدگاه