سرمایه از پس تالار شیشه‌ای پیداست

امکان تامین مالی دولت و بنگاه‌های اقتصادی از طریق بورس کالا

وی تصریح کرد: خوشبختانه پس از گذشت چندین سال از تدوین قانون بازار سرمایه، بورس تا حدود زیادی توانسته است به جایگاه اصلی خود دست پیدا کند. فلسفه اصلی بورس به معنای این است که با تقویت بازار اولیه، حوزه تامین مالی شرکتی گسترش یابد. عدم تمایل بنگاه‌های اقتصادی به تامین مالی از بازار سرمایه، نشان می‌دهد که بورس تا جایگاه اصلی خود فاصله بسیاری دارد و نیازمند است که اصلاحاتی بر روی آن صورت بگیرد. هنگامی می‌توان گفت که بورس اوراق بهادار موفق عمل کرده است که در گزارش عملکرد آن مشخص شود بخش عمده‌ای از بنگاه‌های مالی به ویژه بنگاه‌های بزرگ از طریق بورس تامین مالی انجام داده‌اند. البته علت اصلی عدم تمایل بنگاه‌های اقتصادی به بازار سرمایه ناشی از نقص کارکرد در بورس نیست. در واقع بورس با ابزارهای پیچیده روز دنیا سرکار دارد. در این بازار تنها تعدادی ابزارهای مالی طراحی و عرضه می‌شوند. نمی‌توان بنگاه‌های اقتصادی را لزوماً مجبور به سرمایه‌گذاری و تامین مالی از طریق بورس کرد. ترغیب بنگاه‌های اقتصادی باید از طریق آگاهی، افزایش تعاملات با شرکت‌ها، قبول شفافیت در عملکرد توسط مدیران و صاحبان شرکت‌ها صورت بگیرد و از سوی دیگر بورس نیز اطلاعات لازم را در اختیار بنگاه‌های اقتصادی قرار دهد. این نقص در حال حاضر پایدار است و باید محققین، اقتصاددانان، مسئولان بورسی و اقتصادی کشور یک راه چاره‌ای برای آن پیدا کنند.

عدم آشنایی مدیران با مزایا و پتانسیل‌های بازار سرمایه

جعفری با بیان اینکه اغلب شرکت‌ها در کشورهای توسعه یافته در تامین مالی به ‌جای بانک‌محور بودن، بازارمحور هستند، خاطر نشان کرد: 60 درصد از بنگاه‌های اقتصادی در این کشورها از طریق بازار سرمایه تامین مالی می‌کنند و بانک‌ها سهم 40 درصدی در تامین مالی دارند. این در حالی است که در ایران تنها 10 درصد از بنگاه‌های اقتصادی از بازار سرمایه تامین مالی می‌کنند و بخش کثیری از شرکت‌ها به خصوص شرکت‌های متوسط و کوچک تمایل زیادی به تامین مالی از بانک‌ها دارند. این درد اقتصادی است که شرکت‌ها در مرحله تاسیس برای تامین مالی به سمت بانک‌ها می‌روند و کمتر گرایش به بازارهای سرمایه نشان می‌دهند. اما باید دانست که منابع مالی بانک‌ها سررسیددار است و اغلب شرکت‌ها قبل از رسیدن به بهره‌وری موعد اقساط وام آن‌ها فرا می‌رسد. در چنین شرایط شرکت‌ها برای ادامه فعالیت دچار مشکل خواهد شد و هنگامی که شرکت‌ها مجدداً برای تامین مالی سرمایه در گردش به بانک‌ها مراجعه می‌کنند با مسائل و مشکلات عده‌ای روبه‌رو می‌شوند. علت آن اغلب عدم آشنایی مدیران و صاحبان شرکت‌ها با مزایا و پتانسیل‌های بازار سرمایه است. باید در بدو تاسیس یا در ادامه فعالیت‌های جاری شرکت‌ها به مدیران و صاحبان شرکت‌ها مشاوره لازم داده شود تا آن‌ها با مزایای بورس آشنا شوند.

به گفته وی، در واقع بنگاه‌داران نباید از وجود ریسک‌ بودن بورس هراس داشته باشند و از ارائه اطلاعات مالی خود به بورس حذر کنند، اگر بورس برخی از الزامات را برای شرکت‌ها الزامی می‌کند، باید دانست که این الزامات در راستای توسعه و دستیابی به اهداف سازمانی شرکت‌ها است. در حالی که شرکت‌ها آن را اجبار و غیر ضروری تلقی می‌کنند.

مدیر بورس منطقه‌ای مازندران اذعان کرد: امروزه بسیاری از شرکت‌های کوچک تا متوسط در آستانه ورشکستگی هستند. حتی اگر دولت بودجه کلانی به این شرکت‌ها تخصیص دهد باز هم مشکل آن‌ها به‌طور کامل برطرف نخواهد شد؛ زیرا مشکل اصلی این شرکت‌ها مشکل نقدینگی نیست و اگر وجه نقد کافی در اختیار شرکت‌های ورشکسته قرار بگیرد، تنها موعد ورشکستگی آن‌ها کمی به تعویق می‌افتد. در واقع مشکل اصلی شرکت‌ها در ایران ساختار نادرست مالی آن‌ها است؛ زیرا بانک‌محور هستند.

نگاه نامطمئن بنگاه‌های اقتصادی به بورس

این مقام مسئول در ادامه اظهار کرد: ابزارهای مالی گوناگونی در بازار سرمایه وجود دارد که می‌توان در این میان به ابزار مالی اوراق سرمایه‌ای مانند، سهام و اوراق بدهی، مانند اوراق صکوک، اوراق مشارکت و مرابحه اشاره کرد. در واقع در بازار سرمایه ابزارهای متنوعی برای شرکت‌ها جهت تامین مالی در دسترس است که بنگاه‌های اقتصادی می‌توانند با مراجعه به هر یک از آن‌ها تامین مالی انجام دهند؛ اما باز هم مشاهده می‌شود که شرکت‌ها تمایلی به تامین مالی از طریق بازار سرمایه ندارند.

جعفری با بیان اینکه اوراق صکوک یکی از اوراق‌های معروف در تامین مالی است که با شرع اسلامی تطبیق داشته و جزو اوراق بهادر اسلامی است، افزود: از این اوراق می‌توان برای تامین مالی سرمایه ثابت استفاده کرد. هنگامی که شرکت‌ها با کمبود سرمایه در گردش مواجه باشند، می‌توانند از طریق اوراق مرابحه تامین مالی کنند. آخرین مورد در بازار سرمایه، اسناد خزانه اسلامی است. شرکت‌ها بابت مطالباتی که از دولت دارند می‌توانند از این نوع اوراق استفاده کنند. در برخی از مواقع دولت با کمبود نقدینگی مواجه می‌شود، در این هنگام دولت به طلبکاران خود اوراق می‌دهد. این یک نوع اوراقی است که به طلبکاران داده می‌شود و آن‌ها می‌توانند این اوراق را در بورس به فروش برسانند و به راحتی به منابع مالی خود دست پیدا کنند.

وی همچنین خاطرنشان کرد: یکی از مزایای بورس این است که امکان تامین مالی پروژه‌ها در ابعاد گسترده از طریق بازار سرمایه وجود دارد. ممکن است یک بنگاه اقتصادی پروژه‌ خاصی در جهت طرح‌های توسعه‌ای خود تعریف کند. در این هنگام می‌تواند برای تامین مالی پروژه اقتصادی خود به صندوق تامین مالی در بورس اوراق بهادار مراجعه کند. برای توضیح بیشتر صندوق پروژه باید گفت هنگامی که تمام پروژه‌های یک شرکت زیان‌ده باشد و صاحبان شرکت قصد داشته باشند با طراحی یک پروژه مناسب به سود برسند، صندوق پروژه بدون در نظر گرفتن و سنجیدن وضعیت مالی شرکت، پروژه را تامین مالی می‌کند. صندوق پروژه گزینه مناسبی برای تامین مالی پروژه‌های خاص است.

جعفری یکی از مشکلات موجود بر سر راه تامین مالی از طریق بورس را، نرخ بالای هزینه تامین مالی اوراق بدهی بورسی و و روال طولانی بروکراسی اداری دانست و تصریح کرد: به طور مثال شرکت‌ها برای فروش اوراق قرضه مانند صکوک و یا مرابحه، مجبور هستند که علاوه بر طی بروکراسی اداری طولانی هزینه تامین مالی حداقل معادل هزینه تامین مالی از طریق بانک داشته باشند. این یک نوع ضعف در سیستم بازار سرمایه بوده که اجتناب‌ناپذیر است که باید چاره‌‌ای برای شرکت‌هایی که از طریق اوراق بدهی در بازار سرمایه تامین مالی انجام می‌دهند، شود. در این راستا دولت می‌تواند برای ایجاد انگیزه و ترغیب این شرکت‌ها، اعطای یارانه و یا مشوق‌های مالیاتی در نظر بگیرد. در واقع فلسفه اصلی بورس، تامین مالی از طریق اوراق سهام است. اگر شرکتی در غالب سهام عام شروع به فروش سهام کند، دیگر مشکلی به اسم هزینه بهره و اقساط پول دریافتی وجود نخواهد داشت. از این رو شرکت در ازای فعالیتی که انجام می‌دهد سود دریافت کرده و آن را بین سهام‌داران خود توزیع می‌کنند؛ بنابراین از لحاظ منابع مالی تحت فشار قرار نخواهند گرفت. در نتیجه باید تمام تلاش‌های دولت در این جهت باشد که شرکت‌ها در قالب سهام اقدام به فروش تامین مالی کنند. لازم به ذکر است که بورس تنها بازاری برای معاملات ثانویه اوراق بهادار نیست اما این در حالی است که امروزه بر ماهیت ثانویه بودن بورس تاکید بیشتری می‌شود (بازار اولیه یک نوع بازاری است که بنگاه‌های اقتصادی با حضور در آن انواع مختلفی از اوراق را به فروش می‌رسانند، در این مواقع پول از دست خانوار و سرمایه‌گذاران خارج شده و به عنوان سرمایه در شرکت مورد مصرف قرار می‌گیرد).

لزوم بازتدوین درست در قوانین بازار سرمایه

مدیر بورس منطقه‌ای مازندران در ادامه گفت: از تصویب قانون بازار اوراق بهادار حدود 11 سال می‌گذرد و در حال حاضر این قانون در مرحله تجدید نظر قرار دارد. قانون بازار اوراق بهادار و قانون تجارت به عنوان قانون مادر فعالیت‌های تجاری شرکتی در ایران محسوب می‌شوند. بنابراین دولت باید توجه ویژه‌ای در بازتدوین این قوانین داشته باشد. در واقع باید در قانون بازار اوراق بهادار سرفصل بازار اولیه دیده شود و همچنین اهرم‌های نظارتی و اهرم‌ها تشویقی وجود داشته باشد تا از این طریق سرمایه‌گذاران تمایل داشته باشد به‌جای اینکه یک شرکت سهام خاص و یا خانوادگی و تک مالکی تشکیل دهند، به سمت تشکیل شرکت‌های سهامی عام بروند، آنگاه می‌توانند از طریق بازار سرمایه تامین مالی کنند. همچنین دولت باید در زمان حال که هنوز قوانین بازتدوین نشده است سرفصل بازار اولیه را تقویت کند.

به گفته وی، اگر این قوانین به درستی بازتدوین شود و شرکت‌ها بتوانند از بورس اوراق بهادار راحت‌تر از بانک‌ها تامین مالی کنند، آنگاه بنگاه‌های اقتصادی بازار سرمایه را یار خود دانسته و برای تامین مالی به‌جای بانک به بورس مراجعه خواهند کرد. در جمع‌بندی مشکلات موجود در بازار سرمایه باید گفت که یکی از عمده دلایلی که متأسفانه امروزه شرکت‌ها استقبال چندانی از بورس، فرابورس و بورس کالا نمی‌کنند، عدم آگاهی شرکت‌ها از شرایط بازار سرمایه است که مقصر اصلی ایجاد این شرایط، سازمان‌های بورسی هستند که به درستی به عموم مردم آگاهی‌بخشی نمی‌کنند. در واقع تصوراتی که شرکت‌ها از بازار سرمایه دارند شفاف نیست. این در حالی است که عموم بورس را به عنوان تالار شیشه‌‌ای می‌شناسند و این عنوان نشان‌دهنده شفافیت بازار سرمایه است. اگر شرکت‌ها بتوانند خود را با موضوع شفافیت تطبیق دهند می‌توانند به راحتی در بورس اوراق بهادار تامین مالی کنند و سرمایه ثابت خود از این طریق افزایش دهند.

 

انتهای پیام/رض