«تیرماه سیزده‌شو» شبی برای آشتی

تیرماه سیزده علاوه بر آنکه نوعی جشن است، در این شب تمامی اعضای خانواده گرد یکدیگر جمع می‌شوند و موجب شادی و نشاط، استحکام و پیوند میان اعضای خانواده شده و چه بسیار کدورت‌ها در این شب به آشتی تبدیل می‌شود.

کسی به صورتی که شناخته نشود به خانه‌ای می‌رود و شیشی یا ترکه‌ای در دست دارد و چنان رفتار می‌کند همانند افراد کر و لال است و اهل خانه را با آن ترکه می‌زند تا آنکه چیزی به وی بدهند و این ضربه زدن را شگون برای تندرستی می‌دانند.

محقق تاریخی در گفت و گو با خبرگار ما، درباره «تیرماه سیزده شو» در مازندران، با اشاره به اینکه قسمت عمده رسم آمدن لال، شگون چوب خوردن از لال است و در برخی از شهرها این مراسم را لال شو یا شب لال می‌نامند، می‌گوید: در این شب شخصی با لباس مبدل دستمالی به سر بسته و صورتش را سیاه می‌کند که به وی لال مار هم اطلاق می‌شود، به همراه چند نفر دیگر وارد خانه می‌شوند.

حسین اسلامی ساروی، افزود: در روستاهای مازندران چند جوان با ترکه‌هایی که به دست داشتند وارد خانه همسایه شده و افراد خانه را با ترکه البته با مراعات حالشان می‌زدند و سپس در بیرون خانه می‌ایستادند و صاحب‌خانه نیز به فراخور حال به آنها پول، برنج و عسل می‌دادند.

اسلامی درباره شعری که لال‌ها آواز سر می‌دادند، تصریح کرد: این افراد اشعار زیر را در موقع رفت و آمد در کوچه و خانه‌ها می‌خواندند: لال اِنه لال اِنه پار بوردِه اِمسال اِنه اِسبه اَسب سِوار اِنه.

وی یادآور شد: از مراسم و سرگرمی‌هایی که در این شب اجرا می‌شد می‌توان به شال افکنی و جوراب افکنی و همچنین از اعتقادات این شب فال گرفتن را هم نام برد.

این موخ تاریخ، درباره خوراکی مورد استفاده در این شب، خاطرنشان کرد: در جشن تیرگان و تیرماه سیزده، طعام و خوراکی خاص مصرف می‌شد و این سنت از زمان کهن تا عصر حاضر محفوظ مانده است.

وی افزود: در برخی از مناطق 13 گونه تنقلات مانند انگور، هندوانه، خربزه، سیب، نیشکر، ازگیل یا کنس، مرکبات، کنجد، حلوا، نخودچی، گندم برشته و تخمه را می‌خوردند.

اسلامی با بیان اینکه در مازندران از خوراکی‌های مخصوص این جشن سه خوراکی از همه معروف‌تر است و جزو پرشگون‌ترین خوراک‌ها در برخی از نواحی مازندران به شمار می‌آید، می‌گوید: پیسه‌گنده از خوراکی‌های تیرماه سیزده است که مرکب از آرد برنج، پودر مغز گردو، شکر یا عسل یا نیشکر و یا شیره خرمالوی جنگلی که بسیار خوشمزه می‌شود و همچنین پشت‌زیک که نوعی حلوای کنجدی که اغلب اوقات با شکر سرخ مازندران تهیه می‌شد.

وی افزود: غذای دیگری هم به نام حلوا گندله یا حلوا گندلک که از آرد برنج و شکر درست می‌کنند و بسیار خوش طعم و مطبوع است.

اسلامی نمادهای تیرماه سیزده‌شو را آب و لال شیش دانست و گفت: نمادهای تیرماه سیزده مثل آب، لال شیش که از درختی درست می‌شد، نشانه‌هایی از برکت و روزی بود و تیر نشانی از تیر آرش کمانگیر و لال بودن نشانه ظلمی است که افراسیاب تورانی به مردم ایران زمین کرده است.

محقق دیگری از تاریخ درباه تیرماسیزده شو، در گفت و گو با خبرنگار ما، می‌گوید: افراسیاب بر منوچهر در منطقه رویان چیره می‌شود و در این مرحله افراسیاب می‌گوید یا باید تسلیم شوی و یا افرادی از لشکرت تیری به سمت غرب شلیک کند که آرش یکی از افراد لشکر افراسیاب بیرون می‌آید و در کوه دماوند تیری به سمت غرب رها کرده که این تیر به درخت گردویی می‌خورد که مرز ایران آنجا می‌شود.

سیروس مهدوی، افزود: مردم به پاسداشت اقدام آرش چوبی را برمی‌دارند که این چوب صدا ندارد که به لال شیش‌مار معروف است.

مهدوی تصریح کرد: مردم معتقد هستند که این چوب درمان کننده است چراکه این چوب به جای آن تیر آرش است و در واقع جایگزین آن شد.

وی یادآور شد: در این سنت لال مار با این چوب وارد خانه می‌شود و صاحب خانه با تخم‌مرغ و یا برنج برایش می‌ریزد و این سنت با جشن‌هایی در سراسر اروپا و جهان همراه شد، چون ایرانیان با کوچ کردن از دیار ایران این سنت را به آن مناطق انتقال دادند.

مهدوی، می‌گوید: در این جشن‌ها با توجه به اینکه سنت‌ها تغییر کرد اما کدو نقش بزرگی را در این جشن‌ها، ایفا می‌کند.

وی تصریح کرد: در شب تیرماه سیزده‌شو کشاورزان حاصل دسترنج خود را بر روی سفره می‌گذارند و با شعر حافظ درمی‌آمیزند و با تفاعل به فال حافظ، این سنت را پاس می‌دارند.

این محقق، یادآور شد: کشاورزان فقط از محصولات و تولیدات کشاورزی خود استفاده می‌کنند و از این طریق از خداوند تشکر می‌کنند.

به گزارش بلاغ، هویت و پیشینه تاریخی مردمان شمال‌زمین آنقدر قوی بود که هیچ وقت در طول تاریخ مطیع پادشاهان فلات مرکزی ایران نبود و آنها حتی گاهشماری و تقویم خاص خود را استفاده می‌کردند.

تیرماه سیزده سالیان سال بدون آنکه از کسی یا شخصی حمایت شود، هر ساله جاری است و چه زیبا مردم آن را اجرا می‌کنند و چه خوب است که مردم این دیار حق خود را ادا کرده و به آیندگان منتقل کنیم.

 

انتهای پیام/