مروری بر رسوم یلدایی مازندرانی‌ها/ مازندران چشم به راه «چله‌شو»

یلدا یا همان چله‌شو همچون مناسبت‌های دیگر سال با نسبت‌های زیبایش بهانه‌ای برای دیدار دوستان و آشنایان و گذراندن ساعاتی خوش در کنار بزرگترهای خانواده و فامیل است.

با نگاهی به آداب و رسوم اصیل شب یلدا می‌توان تا حدودی به این نتیجه رسید که یلدا از گذشته با پهن کردن سفره به روی کرسی‌های خانه و خوردن میوه‌های متنوع و شیرینی و از همه مهم‌تر دیدار اقوام و آشنایان همراه بوده است.

آداب و رسوم یلدایی در مازندران

خانم آلاشتی یکی از دبیران مدرسه دخترانه عفاف زیراب سوادکوه در خصوص آیین شب چله می‌گوید: اولین چیزی که از شب یلدا در ذهن مردم نقش می‌بندد خوردن هندوانه و انار است. به عقیده عموم هر میوه‌ای که در شب چله بخورند خواص و فوائد آن تا سال آینده بر روی بدن آن‌ها خواهد بود و آن‌ها از بعضی بیماری‌‌ها حفظ خواهند شد. بر همین اساس با خوردن هندوانه تا پایان زمستان دچار سرماخوردگی نمی‌شوند.

در ادامه خانم آلاشتی به شیرینی‌های سنتی مازندران اشاره کرد و افزود: بئودونه و‌هائیشت روی سفره‌های یلدایی مازندرانی‌‌ها جایگاه ویژه‌ای دارد. بئودونه از ترکیب شکر، عسل، برنج محلی وآب تهیه می‌شود و در تولید آن از مواد شیمیایی و حتی رنگ‌های رایج در تولیدی‌های مواد غذایی استفاده نمی‌شود.

مردم شهرستان‌‌ها و روستا‌های استان مازندران بهترین حافظان سنت‌های قدیمی‌هستند. علاوه بر مهمانی‌های جمعی، چله بردن برای عروس از سوی داماد در این شب یکی از این سنت‌‌ها است.

وی با بیان این که از دیگر آیین‌های مرسوم در شب یلدا تفال بر حافظ است، خاطرنشان کرد: خیلی از این آداب با گذر زمان فراموش شده‌اند اما آنچه سینه به سینه و نسل به نسل باقیمانده همین شب‌نشینی و جمع شدن دوستان و اقوام دور است.

لزوم گرامیداشت جشن یلدا از سوی متولیان

جشن شب یلدا پس از نوروز تن‌ها جشنی است که همواره در میان ایرانیان پایدار مانده است و به عنوان یک جشن آریایی از هزاران سال پیش رواج داشته است.

صحبت با بزرگتر‌ها نشان می‌دهد یلدا در گذشته صرفا با هدف شادی و نشاط برگزار می‌شد و به واسطه همین هدفی که در بطن خود داشته مورد استقبال بوده و کوچک و بزرگ از آن استقبال می‌کردند.

سنت‌های قدیمی‌ توسط گذشتگان ما حفظ شده و اکنون حفظ این سنت‌های زیبا به ما سپرده شده است اما متاسفانه با سپری شدن سال‌‌ها این سنت‌‌ها در کلان شهر‌‌ها و حتی بعضی شهرستان‌ها به فراموشی سپرده شده است و زندگی ماشینی آن را تا حدودی دچار تغییر کرده است.

محمود فرهادی، جامعه شناس معتقد است: بررسی‌های ابتدایی جامعه شناسان و مردم شناسان به خوبی نشان داده است که یکی از راه‌های بازتولید ارزش‌های هر جامعه برپایی جشن‌ها، آیین‌ها، مناسک در اشکال مختلف است. به عنوان مثال دورکیم به عنوان یکی از متفکران کلاسیک جامعه شناسی در کتاب صور بنیانی حیات دینی به خوبی به کارکردهای مراسم‌های مذهبی در بازتولید و انتقال ارزش‌های اجتماعی اشاره می‌کند و به نوعی مناسک‌‌ها را سبب تداوم جامعه می‌شمارد.

فرهادی با بیان اینکه تحلیل‌های نوین‌تر نیز همین مساله را تایید می‌کنند، اظهار کرد: جوامع با مراسم‌های مختلف که به دلایل مذهبی یا ملی برگزار می‌شود، پویایی‌شان را تضمین می‌کنند. در این بین، جامعه‌ای که توانایی بیشتری برای برپایی مراسم‌های ملی و مذهبی خاص خودش داشته باشد، بیش از پیش می‌تواند بر پویایی اش تکیه کند.

وی ادامه داد: نباید از یاد برد که این گونه مراسم‌‌ها مانند شب یلدا و عید نوروز، نه تنها از پشتوانه تاریخی برخوردار هستند بلکه ارزش‌‌ها را از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌کنند و باعث می‌شوند تا حیات جامعه تسهیل شود. بدون برگزاری چنین مراسم‌هایی، دیر یا زود ارزش‌های اجتماعی از خاطره‌‌ها محو می‌شوند و گرد نسیان بر رویشان می‌نشیند. جامعه‌ای که ارزش‌های اجتماعی خویش را از یاد ببرد، دیر یا زود باید منتظر ارزش‌های اجتماعی دیگر جوامع باشد تا جایگزین داشته‌های خودش کند. به همین خاطر، تلاش ملی برای برگزاری این مراسم‌‌ها امری طبیعی و خواسته‌ای ملی است. به عبارتی دیگر اگر مناسبت‌های ملی را از اجتماع دریغ کنیم، باید منتظر جایگزین‌های غربی آن باشیم که در غیاب سنت‌های ملی، نمادهای خودشان را به ما تحمیل خواهند کرد.

به عقیده فرهادی، نگاهی کوتاه به تاریخ ملی و اسلامی‌کشورمان به خوبی حاکی از آن است که می‌توان با استخراج برخی از مناسبت‌ها، فرصت عرضه اندام را از مناسبت‌های تحمیلی و بی تناسب با جامعه ایرانی مانند ولنتاین گرفت. به راستی زمانی که در تاریخ ملی کشورمان، مناسبت‌های مختلفی داریم که می‌توانیم با "مناسک سازی" آن‌ها را جایگزین مناسک‌های وارداتی کنیم، چراجامعه را از این داشته تاریخی محروم کنیم؟

این پژوهشگر جوان با اشاره به اینکه مناسک‌سازی نیازمند نگاه جدیدی است، یادآور شد: در این معنا مناسک‌سازی به معنای استخراج مناسبت‌های تاریخی، ملی و مذهبی با توجه به خواست‌ها و نیازهای جامعه است تا جامعه بتواند از قبال بزرگداشت این تاریخ‌‌ها و برگزاری چنین مناسک‌هایی خودش را ترمیم و حرکت تکاملی و تکوینی‌اش را تثبیت کند. اگر بدون توجه به مناسک‌سازی، در برابر خواست‌های اجتماعی با رویکردهای سلبی بایستیم، نه تن‌ها به خشم اجتماعی دامن زده‌ایم، بلکه خود را در برابر ارزش‌های وارداتی خلع سلاح کرده‌ایم. راه تعامل و تاثیرگذاری بر ارزش‌‌ها و اعیاد وارداتی، بازخوانی تاریخ است به نوعی که بتوان پاسخی برای نیازهای امروز جامعه از دل آن استخراج کرد.

به گزارش بلاغ، تاریخ ایرانی، تاریخی غنی و پر بار است، اما آگاهی جوانان ایرانی از جشن‌های ملی خود بسیار اندک است. متاسفانه برخی مردم برگزاری جشن‌‌ها و مناسبت‌های بیگانه را نشان تمدن و فخر می‌دانند در حالی که با حمایت، مسئولان و متولیان فرهنگی می‌توانیم جشن‌های ایرانی را که نشان دهنده نحوه زندگی فرهنگ و خلق و خوی ایرانیان باستان است گرامی‌ داریم.

شب یلدا به عنوان یک فرهنگ تمام ایرانی، می‌تواند نقطعه اشتراک میان ادیان و فرهنگ‌‌ها قرار گیرد. از همین رو مسئولان، متولیان فرهنگی و به ویژه صدا و سیما می‌توانند با اجرا نمایش و تبلیغ برنامه‌های سنتی مانع تغییر و یا نابودی آئین‌های به جا مانده از گذشتگان شوند.

 

انتهای پیام/