یلدای محمدی در مازندران

*نگاهی به آیین شب یلدا در ایران

یلدا لغت سریانی است به معنی میلاد و چون شب یلدا، با میلاد مسیح تطبیق می‌کرده، از این رو بدین نام نامیده‌اند.

باید توجه داشت جشن میلاد مسیح که در 25 دسامبر تثبیت شده، در اصل جشن ظهور میترا بوده که مسیحیان در قرن چهارم میلادی، آن را روز تولد حضرت عیسی(ع) قرار دادند.

در ایران باستان، برای دی ماه چهار جشن وجود داشت که شامل روزهای اول، هشتم، پانزدهم و بیست و سوم این ماه بود. اما امروزه، ایرانیان تنها نخستین روز دی ماه، یعنی درازترین شب اول زمستان که (شب یلدا، آخرین شب پاییز، پایان قوس، آغاز جدی) است، را جشن می‌گیرند.  

در اصطلاح قدیم، شب اول زمستان را شب چله می‌گویند. مردم، زمستان را در حقیقت دو ماه یا دو بخش می‌‌دانند که 40روز اول را چله بزرگ و 40 روز آخر را که مصادف با جشن سده است، چله کوچک می‌‌نامند.

پیشینیان بر این باور بودند که در این شب، فرشته بدی‌ها (اهریمن) با فرشته‌ی خوبی‌ها (امشاسپندان) به جنگ می‌‌پردازند و در این نبرد طولانی که برابر درازترین شب سال است، بالاخره فرشته‌ی خوبی‌ها، اهریمن را شکست داده و تاریکی از روشنایی شکست می‌خورد و صبح بعد زاده شدن مجدد خورشید، آغاز می‌گردد.

زایش خورشید و آغاز دی را، آیین‌ها و فرهنگ‌های بسیاری از سرزمین کهن، آغاز سال قرار داده‌اند و به شگون روزی که خورشید از چنگ شب‌های اهریمنی نجات می‌‌یافت، روزی مقدس برای مهرپرستان بود.

*آیین شب یلدا در سوادکوه (چله شو)

تا چند دهه قبل آداب و رسوم سنتی که از دوران باستان به یادگار مانده بود در سوادکوه رواج داشت، اکنون بسیاری از آنها به خاطر رسوخ تفکرات خاص شهرنشینی به فراموشی سپرده شده و سنت‌های بر جای مانده نیز دچار تغییرات اساسی گردیده است.

مردم منطقه سوادکوه مانند دیگر مناطق مازندران آئین‌های سنتی و مذهبی ماه مبارک رمضان، عید فطر، قربان و غدیر خم و جشن های میلاد ائمه به همراه سوگواری خاص ماه محرم و صفر آئین‌های ملی عید نوروز و شب یلدا را بر پا می‌دارند.

از دیگر سنت‌های زیبا و نیکوی قدیمی شب نشینی است که توأم با بیان حکایات و اساطیر قدیم است. در این دور هم نشینی‌ها تنقلات و شیرینی‌های سنتی مانند دختردانه، پشت‌زیک نیز تهیه و استفاده می‌شود و تا میهمان استکان را بر نگرداند، میزبان دادن چای را قطع نمی‌کند.

*گت چله

شب اول زمستان را گت چله می‌نامند. در این شب بنا به سنت دیرین همه افراد خانواده دور هم جمع می‌شوند و با خوردن هندوانه، انار و سایر میوه‌ها، ماست و آجیل، سرمای فصل زمستان را از خود دور می‌کنند.

اعتقاد بر این است که با خوردن ماست یا هنداونه در شب یلدا، هرگز در زمستان سردشان نخواهد شد. در این شب دختران دم بخت با پوشاندن صورت خود، از هفت خانه چیزی می‌گیرند، اگر کسی آنها را ندید و نشناخت، حتماً به آنچه نیت کرده‌اند، خواهند رسید.

خوشحال‌ترین افراد خانه در چله شو بچه‌های خانه هستند و قبل از تناول شب چره، پدر خانه لای‌ قرآن را می‌‌گشاید و یک صفحه از آن را قرائت می‌‌کند، برای اموات خود و اهل محل از دوست و آشنا درخواست آمرزش از درگاه خداوند می‌‌کند. در این شب، شب نشینی‌ مفصلی برگزار می‌شود.

اهالی سوادکوه در شادی و مراسم چله شو، حال خانواده‌هایی که بر اثر وقوع اتفاقی ناراحت‌کننده نمی‌توانند در این شب شادی کنند را رعایت کرده و حتی بزرگان و بستگان درجه یک، شب چله را در این خانواده‌ها سپری می‌کنند تا بتوانند التیام بخش درد و اندوه آنان باشند.

*یلدای محمدی

اما امسال همزمانی ولادت پیامبر اکرم(ص) و امام صادق(ع) با شب یلدا، آن را متفاوت کرده است.

مردم سوادکوه نیز در شب یلدای امسال در محافل خود با ذکر احادیث رسول گرامی اسلام و بزرگداشت یاد اهل بیت (ع)، تجدید پیمان با امام عصر(عج)، بیان قصه زندگی ائمه اطهار(ع) و سنت حسنه صله رحم و تکریم بزرگترها را به بهترین وجه به جا می‌آورند و ندای وحدت سر خواهند داد.

 

انتهای پیام/