رضا محجوبی، منتقد سینما در گفتوگو با خبرنگار فرهنگی شبکه اطلاعرسانی راه دانا اظهار کرد: سینما به عنوان یکی از اثرگذارترین رسانههای عصر حاضر نقش مهمی در شکلدهی به فرهنگ، نگرشها و رفتارهای اجتماعی دارد. در این میان، سینمای دینی میتواند بستری مناسب برای ترویج ارزشهای اخلاقی و معنوی در جامعه باشد؛ ارزشهایی که اگر به شکلی هنرمندانه در آثار نمایشی بازتاب یابند، قادر خواهند بود در کاهش بسیاری از آسیبهای فرهنگی و اجتماعی نقش مؤثری ایفا کنند.
سینمای دینی فراتر از روایت زندگی بزرگان
وی با اشاره به گستردگی مفهوم سینمای دینی تصریح کرد: مفهوم «سینمای دینی» بسیار فراتر از برداشت رایجی است که آن را صرفاً به فیلمهایی درباره زندگی پیامبران، ائمه یا شخصیتهای مذهبی محدود میکند. در واقع هر اثری که بتواند ارزشهایی همچون عدالت، احترام به دیگران، کمک به نیازمندان، مهربانی، مسئولیتپذیری و کرامت انسانی را در قالب یک روایت هنری به مخاطب منتقل کند، در چارچوب سینمای دینی قرار میگیرد. از این منظر، دین تنها مجموعهای از مناسک و آیینها نیست، بلکه شیوهای برای زیستن و تنظیم روابط انسانی است و سینما نیز میتواند این شیوه زیست را در قالب داستانها و شخصیتهای مختلف به تصویر بکشد.
محجوبی ادامه داد: در جهان امروز که رسانهها بخش قابل توجهی از زندگی انسانها را تحت تأثیر قرار دادهاند، توجه به نیازهای معنوی جامعه بیش از گذشته اهمیت یافته است. بسیاری از تولیدات رسانهای جهان بر پایه نگاههای مادی شکل گرفتهاند و کمتر به ابعاد روحی و اخلاقی انسان میپردازند. در چنین شرایطی، سینمای دینی میتواند با پرداختن به مفاهیم اخلاقی و معنوی، بخشی از خلأهای فرهنگی و روحی جامعه را جبران کرده و به ارتقای سطح آگاهی و مسئولیتپذیری اجتماعی کمک کند.
این منتقد سینما خاطرنشان کرد: از سوی دیگر، سینما به دلیل قدرت تصویر و روایت، توانایی ویژهای در نفوذ به ذهن و احساس مخاطب دارد. همین ویژگی سبب میشود مفاهیم عمیق انسانی و دینی در قالب داستانهایی تأثیرگذار به مخاطب منتقل شود. تجربه برخی آثار سینمایی و تلویزیونی در سالهای گذشته نیز نشان داده است که حتی مفاهیم غیرمادی و متافیزیکی مانند ایمان، خیر و شر یا نیروهای معنوی نیز در صورت بهرهگیری صحیح از ابزارهای هنری و روایی، قابلیت بازنمایی در سینما را دارند.
وی با تأکید بر پرهیز از شعارزدگی در آثار دینی گفت: یکی از چالشهای مهم در تولید این آثار، بیان مستقیم و شعاری مفاهیم است. مخاطب امروز به خوبی میتواند میان یک اثر هنری و یک پیام تبلیغاتی تفاوت قائل شود؛ بنابراین زمانی که مفاهیم دینی بدون ظرافت و به صورت مستقیم بیان شوند، جذابیت اثر کاهش مییابد. در مقابل، آثاری موفقتر هستند که پیامهای اخلاقی و معنوی را در بستر داستان، شخصیتپردازی و روابط انسانی به شکلی طبیعی و غیرمستقیم ارائه کنند.
تعادل میان اصالت مفاهیم دینی و زبان هنری سینما
محجوبی افزود: نکته مهم دیگر توجه به زبان و دغدغههای نسل جدید است. جوانان امروز با حجم گستردهای از محتوا در فضای مجازی و رسانههای مختلف مواجه هستند و طبیعی است که برای جلب توجه آنان باید از شیوههای نو و روایتهایی متناسب با مسائل روز استفاده کرد. پرداختن به موضوعاتی مانند هویت فردی، تنهایی، اضطرابهای اجتماعی و چالشهای زندگی معاصر در قالب داستانهایی الهامگرفته از ارزشهای انسانی و معنوی میتواند ارتباط عمیقتری با مخاطب برقرار کند.
وی با اشاره به اهمیت شخصیتپردازی در آثار دینی بیان کرد: شخصیتهای واقعگرایانه که با تردیدها، ضعفها و چالشهای انسانی روبهرو هستند و در مسیر انتخاب و رشد قرار میگیرند، برای مخاطب باورپذیرترند و امکان همذاتپنداری بیشتری ایجاد میکنند. در مقابل، ارائه تصویری کاملاً آرمانی و دستنیافتنی از شخصیتها معمولاً باعث فاصله گرفتن مخاطب از اثر میشود.
این منتقد سینما درباره ظرفیتهای داستانی در این حوزه نیز گفت: سینمای دینی از نظر منابع داستانی با کمبود سوژه مواجه نیست. تاریخ اسلام و ایران، زندگی دانشمندان، عالمان، مصلحان اجتماعی و حتی روایتهای ساده از زندگی انسانهای عادی سرشار از داستانهایی است که قابلیت تبدیل شدن به آثار نمایشی تأثیرگذار را دارند. آنچه اهمیت دارد بهرهگیری خلاقانه از این ظرفیتها و تبدیل آنها به روایتهایی جذاب و دراماتیک است.
محجوبی در پایان تأکید کرد: موفقیت سینمای دینی بیش از هر چیز به کیفیت آثار وابسته است. فیلمنامه قوی، روایت جذاب، شخصیتپردازی دقیق و شناخت درست از مخاطب از عواملی هستند که میتوانند یک اثر دینی را به فیلمی ماندگار تبدیل کنند. اگر فیلمسازان بتوانند میان اصالت مفاهیم دینی و زبان هنری سینما تعادل برقرار کنند، سینمای دینی میتواند نقش مؤثری در ارتقای فرهنگ، اخلاق و معنویت جامعه ایفا کند.
ارسال دیدگاه