تحلیل محتوی در پروپزال نویسی

در تحلیل محتوا، پژوهشگر به جای آن که نگرش ها،باورها و دیدگاه های افراد را از طریق پرسشنامه مورد مقایسه وبررسی قرار دهد، پیام هایی را که تولید کرده اند مورد تجزیه وتحلیل قرار می دهد.

[

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از روشن خبر، هدف این نوشتار، به قلم دکتر احمد هدایت پناه، بحث حول دانش کارشناسی ارشد است که درنگارش پایان نامه می تواند موثر باشد. همچنین برای نگارش پروپزال در دستگاههای اجرایی ارتباط مستقیم دارد. به بسیاری از سوالهای فنی که درکتب روش تحقیق نیامده به صورت استدلالی و مستند پاسخ داده می شود.

, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, روشن خبر,

گفتار ۲۹ : تحلیل محتوی

تحلیل محتوا[۱] به عنوان یکی از روش های تحقیق، سالهاست مورد توجه بسیاری از پژوهشگران در رشته های مختلف قرارگرفته است. در تحلیل محتوا، پژوهشگر به جای آن که نگرش ها،باورها و دیدگاه های افراد را از طریق پرسشنامه مورد مقایسه وبررسی قرار دهد، پیام هایی را که تولید کرده اند مورد تجزیه وتحلیل قرار می دهد. برای تحلیل محتوا دیدگاههای مختلفی بیان شده که در زیر برخی از آنها اشاره می شود.

, [۱],

۲۹-۱ ) دیدگاه ها در باره تحلیل محتوا[۲] :

, [۲],

۱- به نظر کریپدروف (۱۹۷۱ )تحلیل محتوا تکنیکی پژوهشی است برای استنباط ، تکرار پذیر ومعتبر از داده ها درمورد متن آنها . به عبارتی تحلیل محتوا به مثابه تکنیکی پژوهشی شامل شیوه های تخصصی در پردازش داده های علمی است . هدف تحلیل مانند همه تکنیک های پژوهشی ، فراهم آوردن شناخت ، بینشی نو، تصویر واقعیت وراهنمای عمل است . تحلیل محتوا فقط ابزار است وبس . از هر ابزار علمی انتظار می رود که پایا باشد. به عبارت دقیق تر هنگامی که محققان دیگر در زمانهای دیگردر شرایط واوضاع واحوالی دیگر همان تکنیک را درمورد همان داده ها به کار برند باید همام نتایج به دست آید.(نایبی ، ۱۳۸۸ ص۲۵).

۲- به نظر گال ، بورگ وگال ( ۲۰۰۳ )یک از ویژگی های مهم محیطهای انسانی ، پیامهایی است که افراد به اشکال متعدد رمز گردانی می کنند. بعضی از این پیام ها عباتنداز: ۱-اسناد نوشتاری[۳] (مانند کتابهای درسی ، تکالیف شب دانش آموزان ، آزمون ها ، روزنامه ها ونامه های اداری و… ) . ۲- رسانه های دیداری[۴] (مانند تصاویر ، نقش ونگارچاپی یا همان پوستر ونقاشی ها و.. ). ۳- رسانه های شنیداری[۵]( مانندمطالب ضبط شده روی نوارضبط صوت، برنامه های رادیویی و..).۴- ترکیبی از رسانه ها (مانند برنامه های تلویزیونی وسمعی وبصری ) محتوای این مواد ، شامل پیامهای یک نفریا یک گروه به فرد یا گروه دیگر است. این پیامها موضوع پژوهش برخی پروژه های پژوهشی است. تجزیه وتحلیل اینگونه پژوهشها از دو دیدگاه پژوهش کمّی و کیفی موردبررسی قرارمی گیرد. ( نصر وهمکاران، ۱۳۹۰ ص۶۲۳-۶۱۵)

, [۳], [۴], [۵],

۳- به نظر نیومن ( ۲۰۰۶) تحلیل محتوا ، فنّی برای گرد آوری وتحلیل محتوای متن است. محتوا اشاره به کلمات ، معانی ، تصاویر ، نمادها ، ایده ها ، مضامین ، یا هرنوع پیام قابل ابلاغ دارد. متن هرچیز مکتوب ، دیداری ، یا گفتاری است که به عنوان حاملی برای ارتباطات عمل می کند وشامل کتابها ، مقالات روزنامه ها یا مجله ها ، آگهی ها ، سخنرانی ها ، اسناد اداری ، فیلم ها یا نوارهای ویدیویی، ترانه ها ، عکس ها ، نوشته روی لباسها، یا آثار هنری می شود. به عنوان مثال می توان از سرولو (۱۹۸۹) نام برد که به مطالعه سرودهای ملی پرداخت. پژوهشگر با استفاده از تحلیل محتوا می تواند بسیاری از متون را مقایسه وبا فنون کمّی ( مانند نمودارها وجدول ها) تحلیل کند . همچنین او می تواندابعادی از محتوای متن را آشکار سازد که به طور عادی به چشم نمی آیند. پژوهشگران باید متن را مستقیماً بررسی کنند. خالق متن یا کسی که آن را می خواند ممکن است ازتمام مضامین ، جهت گیری ها یا ویژگی های آن مطلع نباشد. به عنوان مثال:چه بسا نویسندگان کتابهای تصویری پیش دبستانی به صورت نا خود آگاه تمایل داشته باشند کودکان را درقالب نقش های جنسیتی سنتی به تصویر بکشند، اما تحلیل محتوا می تواند اینگونه کلیشه سازی جنسیتی زیاد را آشکارکند.تحلیل محتوا برای سه نوع از مسائل پژوهشی مناسب است ۱- برای مسائلی که مستلزم بررسی حجم متنی زیادی هستند مناسب است. پژوهشگرمی تواند میزان زیادی متن ( مثلاً مقاله های چندین سال یک روزنامه) را با نمونه گیری وچندین فرد کدگذار اندازه گیری کند.۲- وقتی مفید است که موضوع « با نوعی فاصله » مطالعه شود. به عنوان مثال تحلیل محتوا برای مطالعه اسناد تاریخی ، نوشته های افرادی که درگذشته اند، یا رسانه های خبری کشور خارجی متخاصم قابل استفاده است. ۳- تحلیل محتوا می تواند برای آشکار ساختن پیام های موجود درمتن که درک آنها از طریق مشاهده علّی دشوار است بکار آید..( دانایی فرد و کاظمی ، ۱۳۹۴ص ۱۸۰-۱۷۷)

۴- تحلیل محتوا یک روش پژوهشی است که به صورت منظم وعینی برای توصیف مقداری محتوای آشکار ارتباطات به کار برده می شود. چهارچوب اصلی تحلیل محتوا را در سوال« چه کسی ، چه چیزی را ، چگونه وبا چه تاثیری می گوید؟» توصیف کرده اند. هدف غالب تحلیل محتواهایی که انجام می شوند پاسخ گویی به سوالهایی است که با مواد مورد تجزیه وتحلیل ارتباط مستقیم دارند. دراین تحلیل ها ، اطلاعات معینی طبقه بندی می گردند وبه جدول های ساده ای تبدیل می شوند. گرچه تحلیل محتوا غالباً به منظور توصیف به کار برده می شود، اما در برخی از شرایط پژوهشی می توان از این روش برای آزمون فرضیه نیز استفاده کرد.( دلاور ، ۱۳۸۵ ص۲۸۰-۲۷۵).

۵-به نظرادوارز(۲۰۰۸) تحلیل محتوا جزء کمّی تحلیل محسوب می شود. ارتحلیل محتوا به منظور تشریح وتبیین ویژگی های موجود در یک متن ویا دیگر اشکال یک پیام استفاده می گردد. اما باید توجه کرد که تحلیل محتوا هرگز وسیله ای برای درک مقاصد ونیات فرستنده پیام ( حال به هرشکلی ) نیست. فرایند آن شامل تقسیم یک متن به دسته ها وبخش های مختلفی است که توسط پژوهشگر انتخاب می شود. پس از آن پژوهشگر فرهنگ لغتی[۶] که در آن مفاهیم به روشنی ووضوح تعریف شوند را فراهم می کند. ونهایتاً اندازه گیری های وقایع ورخداد های موجود در هریک از بخش های انتخاب شده است که تحلیل آماری داده ها را امکان پذیر می نماید. هلستی [۷] (۱۹۶۸) فرایند تحلیل محتوا را شامل هر تکنیکی می داند که با استنباط عینی وسیستماتیک به شناسایی ویژگی های مشخصی از پیام ها می پردازد. نکته ای که او در صدد بیان آن می باشد این است که تحلیل محتوا هرگز به معنای تبیین کردن یا روشن نمودن حقیقت نیست. او تحلیل محتوا را صرفاً تکنیکی برای سنجش میزان کاربرد واستعمال صفات یا ویژگی های مشخصی درپیام می داند. او معتقد است که پژوهشگرانی که از روش تحلیل محتوا بهره می برند باید از رویکردهای کمّی وکیفی به عنوان مکملی برای یکدیگر استفاده نمایند. وبرنارد [۸](۱۹۹۴) تحلیل محتوا را به عنوان منبعی از تعاریف وواژه ها دانست که برای تشریح انواع مختلفی از تکنیک ها به منظور استنتاج از اسناد ومدارک مکتوب مورد استفاده قرار می گیرند. ( واعظی وآزمندیان، ۱۳۹۰ ص۳۵)

, [۶], [۷], [۸], تکنیک ها,

۶- به نظر رایف،لیسی وفیکو (۲۰۰۲) روش تحقیق تحلیل محتوا به طور خلاصه چنین تعریف می شود« قرار دادن قاعده مند محتوای ارتباطات در طبقات( مقوله های ) خاص براساس قواعد وتحلیل رابط بین آن مقوله ها با استفاده از آزمون های آماری » معمولاً، اما نه همیشه ، تحلیل محتوا شامل مراحل زیر است: استخراج نمونه ای که معرف کل محتوا باشد. تعلیم کدگذاران برای استفاده از دستور العمل کدگذاری که به منظور سنجش یا انعکاس تفاوت ها درمحتوا ساخته شده است واندازه گیری میزان پایایی یا توافق میان کدگذاران در به کاربردن دستور العمل کدگذاری.( بروجردی علوی، ۱۳۸۱ ص۴).

۷- یکی از روشهای استفاده از اطلاعات موجود در اسناد ومدارک ( بجز اطلاعات آماری ) ، وتبدیل آنها به اطلاعات کمّی در تحقیقات اجتماعی ، تحلیل محتواست. تحلیل محتوا به منظم کردن وتبدیل اطلاعات موجود درمتون ، به صورت قابل سنجش در علوم اجتماعی اطلاق می شود.به بیان دیگر ، تحلیل محتوا عبارت است از فنّی که به وسیله آن مشخصات خاص پیغامی ، به طور عینی ومنظم (سیستماتیک ) جهت استنباط علمی شناسایی می شوند. عینیت در اینجا به ساسله قواعدی اطلاق می شود که محققین متفاوت با استفاده از آنها به نتایج یکسان برسند.( طالقانی ،۱۳۸۱ ص۹۹-۹۵).

۸- رایف ( ۲۰۰۲)می نویسد :تعریف برلستون[۹] از تحلیل محتوا که زیاد هم به آن استناد می شود. « روشی برای توصیف عینی کمّی وقاعده مند محتوای آشکار ارتباطات » است. بر اساس این تعریف ، ویژگی های مهم تحلیل محتوا عبارتند از : عینی وقاعده مند بودن وتمرکز برمحتوای آشکار( درمقابل محتوای پنهان ومعانی تلویحی وخواندن بین سطور ).به نظر کرلینجر(۱۹۷۳): « تحلیل محتوا، روش مطالعه وتحلیل ارتباطات به شیوه ای قاعده مند، عینی وکمّی به منظور سنجش متغیرهاست. به نظر کرلینجر تحلیل محتوا از لحاظ مفهومی شبیه به « مقیاس های قلم وکاغذ » است که در سنجش نگرش ها از آن استفاده می شود.

, [۹],

نکته مهم: به نظر رایف ، همه تعاریف خوب ومفبد بر عینیت ، سیستماتیک وکمّی بودن تحلیل محتوا تاکید می کنند به استثنای کرلینجر بیش از آن که بر اهداف ، ونتیجه گیری تاکید کند اعتبار نتایج را مدنظر قرار می دهد.( بروجردی ، ۱۳۸۱ ص۲۴)

۲۹-۲)چهارچوب مفهومی تحلیل محتوا

کریپدروف (۱۹۷۱ ) چهارچوب ساده وکلی زیر را بیان می کند وچند مفهوم اساسی را دربرمی گیرد: ۱- داده ها که به تحلیل گر منتقل شده اند.۲- متن داده ها۳- نحوه افراز واقعیت توسط شناخت تحلیل گر۴- هدف تحلیل محتوا۵- استنباط به منزله وظیفه اصلی۶-اعتبار به منزله معیار نهایی موفقیت. این چهارچوب دارای ۳ رویکرد: الف)تجویزی ب) تحلیلی ج)روش شناختی است:

الف)تجویزی بودن آن بدین معناست که باید راهنمای مفهوم سازی وطرح عملی تحلیل محتوا برای هر وضعیت معین باشد.ب) تحلیلی بودن آن بدین معناست که باید بررسی انتقادی نتایج تحلیل محتوای دیگران را تسهیل کند.ج) روش شناختی بودن آن بدین معناست که باید به رشد .پیشرفت نظام مند روشهای تحلیل محتوا بکوشد. (نایبی ، ۱۳۸۸ ص۳۲)

۲۹-۳) اصول وویژگی های تحلیل محتوا:

روش تحلیل محتوا باید داری خصوصیات زیر باشد:

۱-خصوصاً درعلوم اجتماعی به کار آید.۲- بالاخص با وسایل ارتباط جمعی مرتبط باشد .۳- « درشناخت ویژگی های ترکیبی نمادها یا ابعاد معنایی آنها به کار آید» . به این ترتیب انتظاراتی که از تحلیل محتوا می رود، عبارت است از: الف) «عینی بودن »، محققانی که در این روش کار کرده اند عقیده دارند که هرتحلیل محتوایی باید عینی باشد؛ یعنی مباحث کیفی را به عینی تبدیل نمود. تجزیه وتحلیل محتوا وقتی دارای ویژگی عینی است که اگر همان متن را محقق دیگری با به کار بردن همان روش دوباره تجزیه وتحلیل کند، نتیجه ای برسد که محقق اولی به آن رسیده است .ب) منظم بودن ج) اجتناب از اثر هاله د) مقداری بودن ه ) عملکردی بودن (ساروخانی ، ۱۳۸۵، ص ۳۰۶-۳۰۳)

۲۹-۴)مقولات : موقعیت تحلیل محتوا به داشتن مقولاتی درست وسپس واحد هاست. مقوله ها دراصل با فرضیه ها در ارتباط اند ودر مواردی می توان گفت همان فرضیه ها هستند که در قالب معرفها یا شاخصها ترجمه شده اند. مثال: در تحلیل محتوای وسیله ارتباط جمعی ، نظیر رادیو در یک شبانه روز ، تمامی برنامه ها به اجتماعی ، سیاسی ، مذهبی ، هنری وورزشی تقسیم می شوند، این اجزا یا مضامین ویا جعبه ها را مقوله ها می خوانند. تعیین مقوله ها باید با رعایت چند اصل صورت گیرد:

, جعبه ها را مقوله ها,

۱-فراگیر بودن[۱۰] : باید تمامی متن ،چندین بار مطالعه شده باشد ومقوله های برگزیده ، همه آن ( جمعیت نمونه ) را بپوشاند، مگر اینکه محقق تصریح کرده باشد که فقط در نظر دارد جزیی از متن را ( که مورد تحلیل است ) بپوشاند. هرمقوله نیز باید همه عناصر مربوط به خود را درخود جای دهد.

, [۱۰],

۲-طرد متقابل[۱۱]:منظور این است که عنصری از متن مورد تحلیل نتواند در دو یا چند مقوله جای گیرد.

, [۱۱],

۳-همگنی پذیرش دیدگاهی منتظم است .منظور این است که وقتی مقوله ها تعیین می شوند، باید از آغاز متن تا پایان آن دقیقاً رعایت شوند. شاخصهای مقوله نباید در آغاز متن مورد تحلیل به صورتی ودر پایان به صورت دیگر باشند.

انواع مقوله ها: ۱-مقوله های ساحتی[۱۲] ( دراین نوع مقوله بندی یا تقسیم بندی متن ، وسعت یا شدت بیانات یا عقاید مورد توجه قرارمی گیرد) ۲-مقوله های مربوط به سبک[۱۳]( درارائه نظرشان ، انسانها از علئم یا کلمات گوناگون استفاده می کنند؛ یعنی به سبک خاص خود اظهار نظر می نمایند ۳-مقوله های موضوعی( بازیابی زمینه های موضوعی درمتن است ؛ مثلاً متن سیاسی را می توان درمقوله های داخلی یا خارجی طبقه بندی کرد). ۴-مقوله های ارزشی( منظور قضاوتهای ارزشی نویسنده یا گوینده ویا به طور کلی فرستنده پیام است )(ساروخانی ، ۱۳۸۵، ص ۳۱۴-۳۰۹) .

, [۱۲], [۱۳],

۲۹-۵)واحدها:

هرمقوله دارای چند واحد است که از طریق آن تایید یا رد می شود. بنابراین بعد از تهیه مقوله ها باید واحد ها را تعیین کرد.

انواع واحدها:

۱-واحدهای ثبت[۱۴]: کلمات معمولاً کوچکترین واحد های تحلیل محتوا به شمار می آیند.

, [۱۴],

۲-مضمون[۱۵]: منظور پیام خاصی است که از جانب فرستنده پیام مورد توجه است.برای مثال ، وقتی گفته می شود ، جوانی دوران شادمانی است: مضمون شادمان بودن مستلزم دوران جوانی است که می تواند با کد « ش» مشخص شود.

, [۱۵],

۳-واحد محتوا یا زمینه: منظور جمله یا مجموعه ای است که آن واحد در درون آن جای یافته ، معنی می یابد.مثال در بیانِ« نیست خدایی مگر خدای واحد» تجزیه عناصر درست نیست. یعنی نیست خدایی به تنهایی معنا دار نیست، بلکه به منظور تاکید بر وحدانیت خداوند عنوان شده است.

۴- واحد محتوا:اگر واحد ثبت کوچکترین واحد در تحلیل محتواست، واحد محتوا ، بزرگترین واحد آن است، دربعضی از موارد محتوا ، زمینه کل متن مورد تحلیل را در بر می گیرد وبه آن واحد محتوامتن[۱۶] نیز گویند.

, [۱۶],

۵-واحد شمارش[۱۷] :گاه بین واحد ثبت و واحد شمارش تمایز پیش می آید. برای مثال: هنگامی که تحلیل محتوای روزنامه ها از نظر آگهی های تجاری مورد توجه است، واحد شمارش می تواند روزنامه باشد. واحد شمارش می تواند زمان یا فضا باشد.:

, [۱۷],

مثال: درتحقیقی که در مورد رادیو صورت می گیرد ، زمانهای پخش آگهی تجاری مطرح است وحائز اهمیت.

مثال: درتحقیقی که درزمینه روزنامه صورت می گیرد، محل درج آگهی ومیزان فضای اختصاص یافته ، حاویِ معنای خاصی است. (ساروخانی ، ۱۳۸۵، ص ۳۱۴-۳۰۹) .

۲۹-۶)سوال ها وفرضیه ها درتحلیل محتوا

برای طرح ریزی تحقیقی موفق ، تفکر دقیق درباره موضوع ومرور مطالعاتی که درباره آن انجام گرفته ضروری است. مرور مطالعات قبلی محقق را درخصوص متغیرهای مورد مطالعه وچگونگی جمع آوری داده ها برای سنجش آن متغیرها راهنمایی می کند. مهم تر از آن ، بررسی مطالعات قبلی به تفکر محقق جهت می دهد واورا در طرح سوالها یا فرضیه های تحقیق یاری می کند. این یعنی «طرح تحقیق». یادآوری می شود: فرضیه بیان روشنی است که حالت یا سطح وابستگی متغیری را به متغیر دیگر پیش بینی می کند. گاهی فرضیه به صورت جمله شرطی بیان می شود( اگر x پس y ). درتحلیل محتوای کمّی فرضیه ها می توانند به سادگی فرضیه های زیر باشند:

۱-روزنامه های معتبر بیش از روزنامه های پر تیراژ، نظرات طرفین مناقشات محلی را منعکس می کنند.

۲- روزنامه های معتبر نسبت به روزنامه های پرتیراز، گزارش های متعادل تری از مناقشات محلی منعکس می کنند.

گفتنی است که هر دوفرضیه بالا متغیرهای قابل اندازه گیری خاصی را مشخص می کنند.( روزنامه های معتبر درمقابل پر تیراژ وتعادل یا عدم تعادل درپوشش خبری ، فرضیه ها متغیر سومی را هم مطرح می کنند وآن « مناقشه « است که درمطالعه « ثابت » فرض شده است). سوال های تحقیق ممکن است غیر قطعی تر وغیر متمرکز تر باشند، زیرا درمواردی محقق قادر یا مایل نیست نتایج ممکن را پیش بینی کند. گاهی سوال تحقیق از دل تحقیقات قبلی بیرون می آید. سوالهای تحقیق به این دلیل که نتیجه ای را پیش بینی نمی کنند ممکن است کمتر از فرضیه ها مورد توجه باشند. اما معمولاً تحقیقاتی که به جای فرضیه سوال دارند با تحقیقاتی مقایسه می شوند که نه سوال دارند ونه فرضیه . درمواردی به خاطر کم ارزش کردن وتحقیر چنین تحقیقاتی به آنها « اردوهای ماهیگیری » می گویند. . ( بروجردی علوی ، ۱۳۸۱ ص۴۰)

۲۹-۷) تحلیل محتوا درپژوهش کمّی

الف) به نظر گال ، بورگ وگال (۲۰۰۳) درپژوهش کمّی[۱۸] ، تحلیل اسناد معمولاً شامل تحلیل محتواست. تحلیل محتوا به عنوان « یک فن پژوهشی برای توصیف عینی ، نظامدار وکمّی ظاهر محتوای رسانه ارتباطی» تعریف شده است. مواد خام برای تحلیل محتوا می تواند هرنوع سند یا رسانه ارتباطی دیگر باشد.

, [۱۸],

مراحل انجام تحلیل محتوا:

۱-اسنادی را که مربوط به اهداف پژوهش است ، شناسایی کنید.

مثال: «آیا کتابهای داستان نوشته شده برای کودکان تایلندی ، به موضوع های اجتماع پسند وپرخاشگرانه مورد توجه مجامع تایلندی اشاره دارد یاخیر» او با مرور ادبیات ، شواهدی را به دست می آورد که کتابهای کودکان بازتاب ارزشهای جامعه وابزاری برای شکل دهی نگرشها ، ارزشها ورفتارکودکان است. بنابراین او معتقد بود کتابهای داستان کودکان درجای خود ارزش مطالعه کردن را دارد. به عبارت دیگر او این اسناد را به عنوان یک جزء مهم محیط کودک می داند.

۲-سوالها، فرضیه ها یا اهداف پژوهش را مشخص کنید.

۳-نمونه ای از اسناد را برای تحلیل انتخاب کنید.( مطابق روش های نمونه گیری عمل شود)

۴- یک روش مقوله بندی تدوین نمایید.( اساس تحلیل محتوا ، مقوله بندی پیامهای یک سند است . هرمقوله باید نماینده یک متغیر مجزا که به اهداف پژوهش مربوط است ، باشد.باید یک نظام مقوله بندی را که درپژزوهش های قبلی مورد استفاده قرار گرفته است ، انتخاب کنید.

۵-تحلیل محتوا ا انجام دهید.( تحلیل محتوا ، معمولاً شامل شمارش فراوانی رخداد هر مقوله تعیین شده در هر نمونه است. دربخش نتایج گزارش پژوهش ، شمارش فراوانی را می توان ارائه نمود. آمارهای توصیفی ، و روابط بین متغیرهایی را که نماینده مقوله های مختلف هستند ، تحلیل وگزارش شود.)

۶-نتایج را تفسیر کنید( مرحله آخر تحلیل محتوا ، تفسیر معنای نتایج است. فرایند تفسیر نتایج به هدف پژوهش وچهارچوب نظری یا مفهومی آن بستگی دارد .( نصر وهمکاران، ۱۳۹۰ ص۶۲۳-۶۱۵)

ب) به نظر رایف وهمکاران (۲۰۰۲) تحلیل محتوای کمّی ، آزمون نظام مند ( سیستماتیک ) وتکرار پذیر نمادهای ارتباطی ای است که طی آن ، ارزش های عددی بر اساس قوانین معتبر اندازه گیری ، به متن نسبت داده می شود وسپس با استفاده از روشهای آماری ، روابط بین آن ارزشها تحلیل می شود. این عمل به منظور توصیف ارتباطات ، استخراج نتیجه درباره معنی آن یا پی بردن به بافت وزمینه ارتباط ،هم درمرحله تولید وهم درمرحله مصرف صورت می گیرد. ( بروجردی علوی ، ۱۳۸۱ ص۲۵)

, توصیف, استخراج نتیجه,

۲۹-۸)یک مدل کلی برای تحلیل محتوا( برمبنای سه فرایند « تعریف مفاهیم ، طرح ریزی وتحلیل داده ها»

۱-تعریف مفاهیم ومشخص کردن هدف مطالعه

تعریف مشکل یا مساله

مروری بر نظریه ها وتحقیقات گذشته

طرح سوال یا فرضیه تحقیق

۲-طرح

تعریف محتوای مربوط

مشخص کردن طرح تحقیق

ایجاد جدول های تصنعی[۱۹]

, [۱۹],

عملیاتی کردن( نوشتن دستورالعمل کدگذاری )

مشخص کردن جمعیت آماری ونحوه نمونه گیری

انجام پیش آزمون وتعیین شیوه های محاسبه ضریب قابلیت اعماد

۳-تحلیل

پردازش داده ها

به کارگیری روش های آماری

تفسیر داده ها وارائه گزارشی از یافته های تحقیق ( بروجردی علوی ، ۱۳۸۱ ص۲۵)

۲۹-۱۰) مهمترین شیوه های کمّی تحلیل محتوا :

۱-تحلیل ارزشیابی[۲۰] ۲- تحلیل احتمال وقوع[۲۱] که هردو توسط اسگود[۲۲] وهمکارانش ابداع شدند.

, [۲۰], [۲۱], [۲۲],

۱-تحلیل ارزشیابی :

شرایط کلی : هدف تحلیل ارزشیابی آن است که با تحلیل کمّی متن مورد بررسی ، بتوان به نوع گرایش وارزش گذاری های تولید کننده متن ( نویسنده ، یا گوینده … ( پی برد. این کار از آن طریق انجام می گیرد که :

واحدهای محتوایی وعلائم زبانی ( لغات وجملات … ) که دارای بار ارزشی هستند شمرده،
جهت بار ارزشی وهمچنین
شدت بار ارزشی آنها تعیین شوند.

واحدهای محتوایی وعلائم زبانی ( لغات وجملات … ) که دارای بار ارزشی هستند شمرده،

جهت بار ارزشی وهمچنین

شدت بار ارزشی آنها تعیین شوند.

به کار گیری شیوه تحلیل ارزشی مبتنی بر چند شرط است: مهمترین شرط آن است که ، محتوای مورد بررسی باید از جملاتی تشکیل شده باشد که در آن :

الف) یک موضوع و پدیده مورد داوری وگرایش

ب) یک خبر یا مفهوم عامیانه و

ج ) یک فعل

وجود داشته باشد. مثلاً « شمر مرد قسی القلبی است» گه در آن « شمر» موضوع مورد داوری وگرایش ( یعنی موضوع وپدیده ای که نویسنده ، گرایش وداوری خود را در باره آن بیان می کند).

«مرد قسی القلب » خبر یا مفهوم عامیانه با بار ارزشی « است » فعل جمله می باشد.

۲-تحلیل احتمال وقوع

شرایط کلی : هدف از تحلیل احتمال وقوع ، نیز سنجش کمّی گرایش بیان شده در یک متن است. بدین معنی که می خواهیم ببینیم آیا بین مفاهیم به کار برده شده ، ارتباط تداعی کننده[۲۳] وجود دارد یا نه. مثلاً چند دفعه لغت امریکا با کلماتی نظیر جهانخوار، دشمن کینه توز … که بار ارزشی منفی دارند وتداعی کننده یک مفهوم منفی هستند، به طور متقارن به کار برده شده است وچند بار با کلمات وجملاتی نظیر :

, [۲۳],

الف)«امریکا درسال ۲۰۱۱ درکره مریخ یک ایستگاه مطالعاتی خواهد ساخت» ویا

ب)« تعداد زیادی از دانشجویان دانشگاه جامعه الصادق در بهترین دانشگاههای دنیا مثل برکلی ، آیوا وشیکاگو «» …تداعی کننده مفاهیم مثبت هستند. وآیا احتمال وقوع چنین ارتباط های تداعی کننده اتفاقی است ویا آنکه از نظر آماری معنی دار است.(رفیع پور ،۱۳۸۴ ص۱۳۴ -۱۱۲ ).