نقش علمی مدیر در رفتار سازمانی کارکنان
نیروی انسانی رکن اصلی یک مجموعه محسوب می شود که نقش اصلی در رسیدن به اهداف مجموعه دارد. مطالعه تأثیر افراد بر رفتار در یک سازمان که با هدف رسیدن به اهداف مجموعه می باشد را رفتار سازمانی می نامند.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از رفتارنیوز، نیروی انسانی رکن اصلی یک مجموعه محصوب می شود که نقش اصلی در رسیدن به اهداف مجموعه دارد. مطالعه تأثیر افراد بر رفتار در یک سازمان که با هدف رسیدن به اهداف مجموعه می باشد را رفتار سازمانی می نامند. مدیر بعنوان راهبر مجموعه نقش اساسی بر رفتار سامانی کارکنان دارد.
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, رفتارنیوز،,از مهمترین عواملی که می تواند بر رفتار سازمانی افراد تاثر داشته باشد برقراری ارتباط عاطفی مدیر با کارکنان، صادق بودن با او ، درک مشکلات کارکنان و تلاش جهت حل آنها، دخیل دانستن کارکنان در کارها، مشورت با آنها و رفتار عادلانه با کارکنان است که می تواند افراد را به سازمان دلگرم نموده، بطوری که سازمان را از خود دانسته و برای نیل به اهداف عالیه سازمان از هیچ تلاش و کوششی فرو گذار ننموده و دستورات مدیر را به جان و دل خریده و با کمال میل اجرا نمایند.
,در این نوشتار سعی شده برخی از روش ها و رفتارهایی را که باعث می شود مدیران با توجه به آنان بر زیردستان خود تاثیر گذار بوده تا بتوانند به اهداف سازمانی دست پیدا کنند، بیان شود. روش این تحقیق کتابخانه ای و روح حاکم بر این مقاله آموزه های اسلامی و بخصوص سیره امام علی (ع) می باشد.
,استفاده مناسب وکار آمد از نیروی انسانی دراجرای اهداف سازمانی از مهمترین عوامل موفقیت سازمانهامی باشد،وجودکارکنانی که مطابق اهداف سازمانی زعهده وظایف محوله درجهت پیشبرد اهداف وخط مشی های سازمان برآمده ونقش خودرابه خوبی ایفاکنندازدغدغه های مهم مدیران است.
,در این میان نقش مدیر به عنوان الگو و سرمشق، برای کارکنان زیرمجموعه خود بسیار مهم و کارساز است. در این نوشتار سعی می شودبا استفاده از آموزه های اسلامی برخی از روش ها و رفتارهایی را که باعث می شود مدیران با توجه به آنان بر زیردستان خود تاثیر گذار بوده تا بتوانند به اهداف سازمانی دست پیدا کنند، بیان شود.
,در خصوص رفتار سازمانی کتب و مقالات نسبتاً زیادی نگارش شده اما در خصوص نقش مدیر در رفتار سازمانی کارکنان کمتر نگارشی صورت گرفته، و مواردی هم که وجود دارد بیشتر براساس نظریات اندیشمندان غربی تنظیم شده است و در نیم نگاهی هم که به نظریات دین مبین اسلام داشته اند بیشتر به ذکر موارد کلی بسنده شده و بصورت راهبردی و کاربردی به آن پرداخته نشده است.
,با توجه به اینکه این ما در نظام اسلامی زندگی می کنیم در این مقاله اهداف سازمانی براساس ارزشهای اسلامی تعریف شده است و تلاش شده که کارکنان و بخصوص مدیران با رفتار و اخلاق سازمانی آشنا شوند
,رفتار سازمانی
, رفتار سازمانی,«مطالعه تأثیر افراد، گروهها و ساختارها بر رفتار در یک سازمان است که هدف آن، به کار بردن این دانش برای بهبود کارایی سازمان است.رفتار سازمانی علم مطالعه و کاربرد دانش درباره نحوه برخورد مردم، افراد و گروهها در سازمانها میباشد.
,این کار با رویکرد سیستمی انجام میشود. یعنی روابط بین مردم و سازمانها را در ارتباط با کل افراد، گروهها، سازمانها و سیستمهای اجتماعی تشریح مینماید و هدف آن دستیابی به اهداف انسانی سازمانی و اجتماعی با ایجاد روابط بهتر میباشد.
,به طور کلی اهداف رفتار سازمانی شامل : «توصیف» ، «فهمیدن» ، «پیش بینی» و «کنترل» میباشد. که این چهار هدف از اهداف اساسی علم نیز می باشد:
,توصیف: اولین هدف رفتار سازمانی این است که بداند افراد در شرایط مختلف چگونه رفتار می کنند.
,شناخت: دومین هدف رفتار سازمانی این است که آنچه را افراد انجام می دهند بفهمند و درک نمایند.
,پیش بینی: روابط علت و معلولی در سازمانها را بررسی می کند و رفتار آتی کارکنان را براساس قابلیتهای افراد پیش بینی می کند.
,کنترل: هدف نهایی رفتار سازمانی است. کنترل رفتار کارکنان و گروهها در جهت هرچه بهتر شدن نتیجه عملکرد سازمان.»
,نقش مدیر در رقتار سازمانی کارکنان
,شهید مطهری درتعریف مدیریت می گویند:« فن بهتر بسیج کردن و بهتر سامان دادن و بهتر سازمان دادن و بهتر کنترل کردن نیروهای انسانی و به کار بردن آنها.»(امامت و رهبری استاد مطهری،ص۲۳۵).
,
مهمترین نکته در مدیریت،جهت دادن و نفوذ براعضای سازمان است، بنابراین مدیریت،مستلزم نفوذکردن وتأثیرگذاردن برافراداست ومدیر کسی است که بتواند بر افراد تحت سرپرستی خود نافذ و مؤثر باشد وبه عبارت دیگرمرئوسان نفوذ وقدرت اورابرای اجرای کار بپذیرند.بنابراین یک مدیر باید یک سری مهارتهای رفتاری و اخلاقی را تمرین و اجرا نماید تا بتواند با کارکنان خود رابطه برقرار کرده و در آنها تاثیر گذاری مثبت جهت رسیدن به اهداف عالیه سازمان داشته باشدکه برخی از آنها به شرح ذیل می باشد:
, مهمترین نکته در مدیریت،جهت دادن و نفوذ براعضای سازمان است،,
برقرای ارتباط عاطفی بین مدیران و کارکنان
اگر بین مدیر و کارکنان ارتباط عاطفی برقرار گردد، مدیر می تواند با نفوذ بر دیگران به دلخواه و نه از روی اجبار دستورات او را اجراء نماید. عملی که به دلخواه و بدون زور و اکراه انجام شود قطعاً نتایج بهتری خواهد داشت و افراد از تمام ظرفیتهای خود برای انجام کارها استفاده می کنند.. یکی از بهترین راههای برقراری ارتباط عاطفی با کارکنان خوشرفتاری با آنان است.
,
امام علی (ع) خوشروئی را وسیله دوست یابی می دانند(نهج البلاغه ترجمه دشتی،ص۶۲۵) همچنین در جایی دیگرمی فرمایند«بهترین وسیله ای که مردم باآن دلهای دوستان خودرا به دست می آورندوکینه هارا ازدلهای دشمنانشان می زدایندخوشرویی درهنگام برخورد با آنان است وجویای احوال آنان شدن درغیابشان وگشاده رویی باآنان درحضورشان.»( میزان الحکمه آیت الله ری شهری،ص.۲۷۹) بنابراین خوشرویی باعث می شود که ارتباط عاطفی میان مدیر و کارکنان تقویت شده و در نتیجه پیشرفت امور سازمانی را به دنبال داشته باشد.
,
توجه و رسیدگی به وضعیت زیردستان
امام علی(ع) در عهد نامه مالک اشتر می فرماید: «درنظامیان باخانوادههاى ریشهدار،داراى شخصیّت حساب شده،خاندانى پارسا،داراى سوابقى نیکو و درخشان،که دلاوروسلحشور و بخشنده و بلند نظرند، روابط نزدیک برقرارکن، آنان همه بزرگوار ىرادر خود جمع کرده، و نیکىها را در خود گرد آورده اند.
,
پس در کارهاى آنان به گونهاى بیندیش که پدرى مهربان درباره فرزندش میاندیشد،ومباداآنچه را که آنان رابدان نیرومندمىکنى درنظرت بزرگ جلوه کند،ونیکوکارى تو نسبت به آنان- هرچنداندک باشد- خوارمپندار،زیرا نیکى،آنان را به خیرخواهى توخواند،و گمانشان رانسبت به تو نیکو گرداند، و رسیدگى به امور کوچک آنان رابه خاطر رسیدگى به کارهاى بزرگشان وامگذار، زیرا از نیکى اندک تو سود میبرند، و به نیکى هاى بزرگ تو بى نیاز نیستند.
,برگزیده ترین فرماندهان سپاه تو، کسى باشدکه از همه بیشتر به سربازان کمک رساند، و از امکانات مالى خود بیشتر در اختیارشان گذارد، به اندازهاى که خانوادههایشان در پشت جبهه،و خودشان در آسایش کامل باشند، تا در نبرد با دشمن، سربازان اسلام تنها به یک چیز بیندیشند.
,همانا مهربانى تو نسبت به سربازان، دلهایشان را به تو مى کشاند»(نهج البلاغه ترجمه دشتی، ص۵۷۵). بنابراین وقتی نیروی زیردست احساس کند مسئولش نسبت به او توجه دارد و با دلسوزی کلیه امور او را زیر نظر داشته و از هیچ کمکی نسبت به او فروگذار نیست رابطه عاطفی بین این دو نفر ایجاد شده و اینجاست که حاضر است جان خود را در راه اجرای دستورات مدیر که راه رسیده به موفقیت سازمان است فدا نماید.
,
فروتنی و تواضع قرماندهان
از نقاط افتراق یک نظام اسلامی با دیگر نظامها کاربرد اخلاق اسلامی در کنار اصول مدیریتی است. یکی از خصائص مدیر در اسلام حفظ روحیه فروتنی و تواضع در کناراجرای سلسله مراتب مدیریتی است. بعضی خیال می کنند روحیه فروتنی باعث ضربه خوردن به اصول مدیریت می شود اما در مجموعه ای که رابطه بین مدیر و زیر دست رابطه عاطفی باشد، نه تنها روحیه تواضع و فروتنی خللی به سیستم مدیریت وارد نمی کند بلکه آن را تقویت نیز می کند.
,
امام صادق(ع) می فرمایند:«فروتنی این است که ازمجلس به جایی کمترازمقام وموقعیت خودراضی باشی وبه هرکه برخوردی سلام کنی ومشاجره رارهاکنی هرچندحق باتوباشدو فروتنی درراس خوبیهاست» (میزان الحکمه آیت الله ری شهری،ص.۲۱۹) به عنوان مثال اگر مدیر در سلام پیش دستی نماید، علاوه بر اجرای سنت حسنه اسلامی مبنی بر پیشی گرفتن در سلام، توجه کارکنان را جلب نموده و مدیر با عمل خود به کارکنان تحت امر درس اخلاق داده است که خود می تواند در پیشبرد اهداف سازمانی تاثیر گذار باشد.
,امام علی (ع) ثمره فروتنی را دوستی می دانند که به واسطه آن کارها سامان می یابند و به شخص ابهت می دهد(میزان الحکمه آیت الله ری شهری،ص۲۱۲۰).
,
صادق بودن با زیر دست
اعتماد متقابل فیمابین مدیر و کارکنان تحت امر از عوامل مهم موفقیت سازمان می باشد. «صداقت» و «راستی» از عوامل تقویت کننده این اعتماد متقابل هستند. امام علی(ع) نیز مکرر بر این دو اصل در گفتار و کردار تأکیدمیکنند و آن را عامل نجات و موجب کرامت و بزرگمنشی میدانند.
, صادق بودن با زیر دست,
,
چنانکه آن را پیروزمندترین راهنما در کارها نیز معرفی میکنند«راستگو در راه نجات و بزرگواری است، اما دروغگو بر لب و پرتگاه هلاکت و خواری است(نهج البلاغه ترجمه دشتی،ص۱۴۵). وقتی مدیر با زیردستان خود صادق و راستگو باشد، آنها خود را با مدیر صمیمی می دانند که همین امر ارتباط عاطفی آنها را تقویت و در نتیجه در برابر اجرای دستورات او با جان و دل تلاش می کنند.
,
مشورت با زیردستان
یکی از بهترین پشتوانه های یک مدیر مشورت با زیر دستان است«هیچ پشتیبانی چون مشورت نیست»(نهج البلاغه ترجمه دشتی،ص۶۳۷). با مشورت است که یک مدیر می تواند از ظرفیت فکری دیگران استفاده نماید«هرکس خودرأی شد به هلاکت رسید و هرکس با دیگران مشورت کرد در عقل های آنها شریک شد»(نهج البلاغه ترجمه دشتی، ص۶۶۵).
,
وقتی مدیر با زیردستان مشورت کنند آنها چون خود را در فرآیند تصمیم گیری دخیل و شریک می دانند در قبال تصمیمات مدیر احساس مسئولیت بیشتری می کنند و نسبت به اجرای دقیق و صحیح آن تلاشی مضاعف خواهند داشت.
,
برخورد عادلانه با زیردست
رفتار عدالت آمیز و بدون تبعیض با کارکنان از مؤلفه هایی است که باعث اعتماد آنها به مدیر می شود و باعث راهنمایی دیگران نیز می شود.«برترین بندگان خدا در پیشگاه او رهبر عادل است که خود هدایت شده و دیگران را هدایت می کند»(نهج البلاغه ترجمه دشتی، ص۳۱۱).
,
از ویژگیهای مدیریت کارآمد، رعایت حقوق زیردستان است، چرا که هم عامل ثبات سازمانی و هم باعث بالا بردن انگیزش در بین نیروهاست. برخورد منصفانه عین عدل است و عدل به تعبیری نهادن هر چیزی در جای خود میباشد.
,یکی دیگر از مصادیق عدالت مدیر فرق گذاشتن میان کارکنانی است که وظیفه خود را خوب انجام می دهند و کارکنانی که کم کاری می کنند. وقتی افراد احساس کنند که مدیر و به زحماتشان توجه دارد بی شک افراد کم کار سعی می کنند که اصلاح شوند و افراد منضبط انگیزه بیشتری پیدا می کنند.
,در همین راستا تشویق و تنبیه در جایگاه درست و واقعی خود قرار می گیرد که خود جنبه تربیتی دارد. امام علی (ع) در نامه خود به مالک اشتر سفارش می نماید که در برخورد با نظامیان کارهای خوب آنها را یادآوری کن تا موجب تقویت آنها شود «و همواره از آنها ستایش کن و کارهای مهمی که انجام داده اند برشمار،
,زیرا یادآوری کارهای ارزشمند آنان شجاعان را برمی انگیزاند و ترسوها را به تلاش وا می دارد، ان شاا… و در یک ارزشیابی دقیق رنج و زحمات هر یک از آنان را شناسایی کن، و هرگونه تلاش و رنج کسی را به حساب دیگری نگذاشته، و ارزش خدمت او را ناچیز مشمار، تا شرافت و بزرگی کسی موجب نگردد که کار کوچکش را بزرگ بشماری، یا گمنامی کسی باعث شود که کار بزرگ او را ناچیز بدانی.(نهج البلاغه ترجمه دشتی، ص۵۷۵و۵۷۷).
,نتیجه
, نتیجه,رفتار سازمانی را می توان مطالعه تأثیر افراد، گروهها و ساختارها بر رفتار در یک سازمان دانست که هدف آن تأثیر مثبت مدیر بر کارکنان تحت امربه منظور توجه بیشتر آنها به وظایف و اجرای دستورات برای بهبود کارایی سازمان است.. براین اساس برخی از رفتارهای مدیر که باعث می شود کارکنان با میل و رغبت وظایف خود و دستورات مافوق را انجام دهند تا سازمان به اهداف عالیه خود برسد.
,انتهای پیام/
]
ارسال دیدگاه