اثرات متقابل فعالیت های گردشگری و محیط زیست
موقعیت خاص و برخورداری شهرستان نیر از مواهب طبیعی و توان بالقوه ی توریستی در حیطه گردشگری طبیعت و باستان شناسی، این خطه از سرزمین عزیزمان ایران را به صورت یکی از اعجاب آورترین موقعیتهای زیست محیطی در آورده است.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا به نقل از نیریمیز؛صنعت گردشگری بدون شک نقش بسزایی در تعادل بخش روانی و رفتاری اجتماع دارد و زمینه های تبادلات فرهنگی و اقتصادی و فرار از زندگی یکنواخت روزانه را فراهم می آورد. امروزه توسعه ی پایدار به عنوان الگو واژه جدیدی در جهان مطرح شده است .ریشه های توسعه ی پایدار به نارضایتی از نتایج توسعه و رشد اقتصادی- اجتماعی در جوامع شهری و روستایی از منظر بوم شناسی (اکولوژی) برمی گردد.
این الگو درصدد است با الگوهای تولید، توزیع و مصرف ناسازگار با طبیعت به مقابله بپردازد از اتمام منابع و تخریب محیط زیست جلوگیری کند و تنها فرایند توسعه ای را تایید می کند که به بهبود کیفیت زندگی انسان ها در حد ظرفیت پذیرش نظام های پشتیبان حیات منجر شود. توسعه پایدار مفهوم نوین تری نسبت به توسعه همه جانبه دارد.
,
,
,
هدف این نوشتار به هیچ عنوان نفی و انکار صنعت توریسم و معرفی آن به عنوان یک عامل مخرب محیط زیست نیست، بلکه با آگاهی به لزوم وجود این صنعت و با قبول اینکه در دنیای امروز گردشگری راهی برای ایجاد تعادل و پل های تبادل فرهنگی بین مردم می باشد و نیز با دانستن لزوم کسب درآمدهای توریستی، سعی براین است که تا با برشمردن برخی از خطرات بالقوه ی محیطی فعالیتهای توریستی و راههای جلوگیری از آن، خصوصآ در شهرستان توریستی نیر کمکی هر چند ناچیز در آگاه سازی و بیان راهکارهای احتمالی ارائه کند.
موقعیت خاص و برخورداری شهرستان نیر از مواهب طبیعی و توان بالقوه ی توریستی در حیطه گردشگری طبیعت و باستان شناسی، این خطه از سرزمین عزیزمان ایران را به صورت یکی از اعجاب آورترین موقعیتهای زیست محیطی در آورده است.
نگاهی به قوانین برنامه ی توسعه نشان می دهد که جایگاه حفاظت از محیط زیست از یک تبصره در برنامهی اول تا یک فصل کامل بنام حفاظت محیظ زیست، آمایش سرزمین و توازن منطقه ای در قوانین توسعه، ارتقا یافته است و در این راستا به منظور تحقق اهداف مندرج در اصل پنجاهم قانون اساسی، نظام ارزیابی راهبردی محیطی در سطوح ملی، منطقه ای و موضوعی بر اساس محورهای: راهبردهای کلی توسعهی مناطق و منظور نمودن اثرات تجمعی این راهبردها، شاخص اثرات محیطی توسعه و شاخص ظرفیت زیستی، اعمال شاخصهای پایداری ملی و منطقه ای، پایش برنامه ها و طرحهای توسعهای، منطقه ای و موضوعی، برنامه ی توانمندسازی و تعیین سازوکار اجرایی ارزیابی راهبردی محیطی ،تدوین و به اجرا در می آید.
لذا با توجه به این اصول، خصوصا اثرات محیطی توسعه، شاخص ظرفیت زیستی و شاخصهای پایداری ملی و منطقه ای و همچنین لزوم حفاظت از محیط زیست؛ بررسی اثرات گردشگری بر محیط زیست این منطقه، چه از نظر حفظ طبیعت و چه از نظر ارایه ی خدمات بهتر لازم و ضروری به نظر رسیده و این موارد مولفهی نگرانی هر چه بیشتر برای حفظ محیط زیست و دغدغه ی صیانت از این نعمت خدادادی را موجب می شود.
یکی از ملموس ترین اثر گردشگری بر محیط زیست این منطقه ی توریستی، از بین رفتن طبیعت بکر، کاهش و تجزیه ی زیستگاهها و مناظر طبیعی ناشی از فعالیت انسانی می باشد که شامل دپوی زباله و پسماند، آلودگی آبها، ایجاد آتش سوزی، شکستن درختان ، تغییرحریم و از بین رفتن مسیر آبراهه ها در اثر فعالیت های انسانی، رفت و آمد خودروها، بسط و گسترش برخی طرح های عمرانی که لازمه اش حذف درختان و تغییر کاربری زمین زراعی و مراتع در بعضی نقاط است، می باشد. همچنین از بین رفتن چشم انداز های طبیعی حاصل از فعالیتهای عمرانی و آثار سوء ناشی از توسعه افسار گسیخته و بدون برنامه ریزی و ارزیابی زیست محیطی، صنعت توریسم و محیط زیست منطقه را با معضل جدی روبرو خواهد کرد.
لذا با اشراف بر این موارد، ارائه راهکارهای عملی جهت حفظ محیط زیست این منطقهی توریستی، لازم و مبرهن بنظر می رسد.
یکی از مهمترین راهکارها در وهله ی اول شامل خود مردم، هم اهالی و هم گردشگران میباشد. آگاه سازی و فرهنگ سازی مردم با نصب تابلوها و انتشار بروشورها، هم در جهت شناساندن مناطق دیدنی و هم در جهت دعوت به نگهداری طبیعت زیبای منطقه با مثالهای عینی از بهم خوردن اکوسیستم ها و حفظ زیستگاههای طبیعی میتواند موثر بوده و توجه مردم را به محیط زیست معطوف کند.
جهت حفظ حریم آبراهه ها و رودها؛ فنس کشی، گاها استفاده از موانع طبیعی و تعیین محدودهی نفوذ، توسط ارگانهای ذیربط باعث میشود شاید کمی از اثرات دخالت انسان در حریم آبراهه ها کاسته شده و طبیعت بکر اطراف آنها حفظ گردد.
راهکارعملی دیگر؛ همکاری ارگانها و مراجع مرتبط در جهت تعیین محدودهی کاربری مسکونی و زراعی مشخص، سخت گیری در دادن مجوز ساخت و ساز در مناطق حایز اهمیت زیست محیطی و اجرای ضوابط با رویکرد پرهیز از هرگونه نگاه تبعیض آمیز، برای همهی مراجعین به این ارگانهاست!
همچنین جهت حفظ این مناطق از زباله ، راهکار پیشنهادی؛ قرار دادن سطلهای زباله و باکس های مناسب ترجیحا فلزی، جهت زباله های غیر قابل هضم توسط طبیعت و مدیریت پسماندهای تولیدی در این مناطق است.
شایان ذکر است، شناسنامه دار کردن و پلاک کوبی درختان و جلوگیری از قطع بی رویه ی آنها، از اقدامات عملی موثر در راستای جلوگیری از حذف مناظر طبیعی و آسیب به این سرمایه های ملی، است.
ایجاد جریمه های سنگین برای آتش سوزیهای خصوصا عمدی ، به منظور زمین خواری و هم چنین قطع درختان برای تغییر کاربری و تجارت، می تواند در موارد زیادی مثمر ثمر واقع شود.
با توجه به وجود معادن و تخریب گسترده و افسار گسیخته محیط زیست توسط معدن کاران و تخریب چشم اندازهای زیبا و خدادادی در منطقه که یکی از معضلات زیست محیطی درشهرستان نیر بوده و یکی از موانع گردشگری در منطقه و ایجاد فشار مضاعف به طبیعت شده است که لزوم ساماندهی مراکز معدنی را بیش از پیش لازم و ضروری می کند.
در مرحله اول استفاده از راهکارهای تشویقی و در مراحل بعدی استفاده از قوه قهریه می تواند در ساماندهی این مراکز مثمر ثمر واقع شود.
مکانیابی محل دفن زباله شهری با توجه به نزدیکی این محل به مراکز توریستی باید از اولویت های شهرداری نیر محسوب شده و با جدیت تمام نسبت به حل این مشکل و ساماندهی و تغییر کاربری محل فعلی اقدام عاجل شود.
کمربندیهای در حال ساخت منطقه، بدون ارزیابی و صرفا برای کنترل ترافیک آثار سوء بسیاری در گردشگری و محیط زیست منطقه به ویژه گردشگری مزرعه خواهد گذاشت.
لزوم برنامه ریزی جدی در این طرح و ارزیابی پیامدهای مثبت و منفی این پروژه و بررسی کارشناسی واریانت های مختلف و آثار مثبت و منفی حاصل در جنوب و شمال شهر راهکار برون رفت از این معضل خواهد بود.
فاضلاب انسانی و پسماندهای کشاورزی و دامی یکی دیگر از تهدیدات زیست محیطی و موانع موجود بوده و اثر مخربی بر گردشگری در منطقه دارد. لزوم پیگیری و تکمیل شبکه فاضلاب می تواند در رفع این مشکل تاثیر به سزایی داشته باشد.
رانندگی خارج ازجاده ها ،چیدن گلها و گیاهان خوراکی ویا تزیینی ،تهدید حیوانات، آلودگی نهرها از دیگر مسایل عدیدهی ناشی ازحضور گردشگران درمنطقه است.
متاسفانه سود اقتصادی که از محل ورود گردشگران به منطقه بدست می آید، به صورت عادلانه درمیان تمامی اقشار جامعه توزیع نمی شود بلکه صاحبان مشاغل مرتبط، بیشترین استفاده را از این شرایط بدست می آورند.
بدین سبب تمایل به کسب درآمد، بسیاری از کشاورزان را بسوی تغییر کاربری اراضی خویش از زراعی به تجاری و تبدیل اراضی به غذاخوریها و سایر تاسیسات پذیرایی و اقامتی سوق می دهد. لذا شهرداری با هدف حفظ باغات و اراضی کشاورزی و تداوم منافع اقتصادی، به هیچ عنوان اجازه ی تغییر کاربری اراضی را بدون برنامه ریزی و خارج از طرح جامع صادر ننماید زیرا اعتقاد براین است که طبیعت منطقه واشجار آن ازمنابع اقتصادی عمده است و هرگونه تغییر در چهره ی منطقه وتبدیل اراضی به سایر کاربریها، اساس اقتصادی منطقه را مورد تهدید قرار می دهد.
با ادامه روند کنونی، احتمال فزونی یافتن فعالیتهای اقتصادی برظرفیت تحمل طبیعی محیط وجود دارد و اگر چنین اتفاقی رخ دهد، جریان ورودگردشگران متوقف شده و منافع اقتصادی به شدت کاهش می یابد.
این وضعیت لزوم توجه بیشتر و برنامه ریزی دقیق تری را برای حفظ محیط زیست منطقه و کاهش اثرات منفی حضور گردشگران با ارائه آگاهیهای بیشتر به آنها ازیک سو و توزیع عادلانه تر منافع برای تشویق مردم محلی به مشارکت بیشتر در برنامه ها را از سوی دیگر گوشزد می کند.
اثرات منفی مشاهده شده و بازخوردهای حاکی از گردشگری علارغم نوپا بودن این صنعت در شهر نیر نشان دهنده این واقعیت است که ظرفیت تحمل منطقه، به ویژه در بولاغلار به آستانه خود نزدیک شده است و این ناحیه بدون برنامه ریزی و ایجاد زیر ساختهای جدید نمی تواند پذیرای گردشگران بیشتر باشد.
بنابراین در راستای توسعه پایدار گردشگری، برنامه ریزی و مدیریت کارآمد برای تقویت اثرات مثبت وکاهش اثرات منفی درجهت ایجاد نگرشی مثبت به اثرات گردشگری و حمایت آنها از این فعالیت و نیز افزایش رضایت گردشگران درجهت تدوام سفرهای گردشگری ضرورت دارد.
متاسفانه بخش گردشگری به صورت رقیبی بازدارنده برای بخش کشاورزی عمل کرده است، چنان که تغییر شدید کاربری اراضی ازطریق فروش اراضی کشاورزی به صورت موج سوداگری زمین و چالش جدی فراروی مدیریت گردشگری شده است. این درحالی است که گردشگری دربرخی کشورهای پیشرفته با مدیریت و برنامه ریزی کارآمد، موجب توسعه کشاورزی وتغییراتی مثبت مانند افزایش تولید، تولید متناسب با تقاضای گردشگران، تنوع تولید و حفظ کاربری اراضی کشاورزی شده است. محصولات کشاورزی یکی از پایه های گردشگری بوده و با توجه به اینکه شهرستان نیر دارای رتبه سوم استان از لحاظ کشاورزی است لذا لزوم برنامه ریزی در این زمینه در شهرستان نیر بیش از پیش و بیشتر از سایر مناطق استان نیاز به توجه دارد.
تمرکز گردشگری در فصول گرم، فشار مضاعف و خارج از تحمل محیط را به ویژه در منطقه بولاغلار به وجود آورده که تنش های زیست محیطی فراوانی را ایجاد نموده است. با تدابیر و برنامه ریزی های هدفدار و. ایجاد و تقویت زیرساختها، می توان گردشگری را در تمام فصول توزیع و از شاخصهای گردشگری زمستانی به ویژه در فصل زمستان و پاییز نیز در راستای توسعه پایدار گردشگری منطقه بهره برداری کرد.
راهکارهای ارایه شده قسمتی از راه حل های پیشنهادی در این حوزه است و با شرط اجرایی شدن میتوان به حفظ هر چه بیشتر و روز افزون محیط زیست و گردشگری پایدار در منطقه امیدوار بود.
امید است با اتخاذ تدابیر مناسب جهت حفظ محیط زیست و گسترش گردشگری پایدار شاهد بالندگی هر چه بیشتر این منطقه ی زیبا باشیم.
ممتاز علیزاده
منابع:
1-مقاله بررسی اثرات زیست محیطی گردشگری زهره مقیسه- دانشجوی کارشناسی ارشد،دانشکده بهداشت،دانشگاه علوم پزشکی مشهد
2-زندی،ابتهال. آثار و پیامدهای زیست محیطی طرح های گردشگری. علم گردشگری.
انتهای پیام/
هدف این نوشتار به هیچ عنوان نفی و انکار صنعت توریسم و معرفی آن به عنوان یک عامل مخرب محیط زیست نیست، بلکه با آگاهی به لزوم وجود این صنعت و با قبول اینکه در دنیای امروز گردشگری راهی برای ایجاد تعادل و پل های تبادل فرهنگی بین مردم می باشد و نیز با دانستن لزوم کسب درآمدهای توریستی، سعی براین است که تا با برشمردن برخی از خطرات بالقوه ی محیطی فعالیتهای توریستی و راههای جلوگیری از آن، خصوصآ در شهرستان توریستی نیر کمکی هر چند ناچیز در آگاه سازی و بیان راهکارهای احتمالی ارائه کند.
موقعیت خاص و برخورداری شهرستان نیر از مواهب طبیعی و توان بالقوه ی توریستی در حیطه گردشگری طبیعت و باستان شناسی، این خطه از سرزمین عزیزمان ایران را به صورت یکی از اعجاب آورترین موقعیتهای زیست محیطی در آورده است.
نگاهی به قوانین برنامه ی توسعه نشان می دهد که جایگاه حفاظت از محیط زیست از یک تبصره در برنامهی اول تا یک فصل کامل بنام حفاظت محیظ زیست، آمایش سرزمین و توازن منطقه ای در قوانین توسعه، ارتقا یافته است و در این راستا به منظور تحقق اهداف مندرج در اصل پنجاهم قانون اساسی، نظام ارزیابی راهبردی محیطی در سطوح ملی، منطقه ای و موضوعی بر اساس محورهای: راهبردهای کلی توسعهی مناطق و منظور نمودن اثرات تجمعی این راهبردها، شاخص اثرات محیطی توسعه و شاخص ظرفیت زیستی، اعمال شاخصهای پایداری ملی و منطقه ای، پایش برنامه ها و طرحهای توسعهای، منطقه ای و موضوعی، برنامه ی توانمندسازی و تعیین سازوکار اجرایی ارزیابی راهبردی محیطی ،تدوین و به اجرا در می آید.
لذا با توجه به این اصول، خصوصا اثرات محیطی توسعه، شاخص ظرفیت زیستی و شاخصهای پایداری ملی و منطقه ای و همچنین لزوم حفاظت از محیط زیست؛ بررسی اثرات گردشگری بر محیط زیست این منطقه، چه از نظر حفظ طبیعت و چه از نظر ارایه ی خدمات بهتر لازم و ضروری به نظر رسیده و این موارد مولفهی نگرانی هر چه بیشتر برای حفظ محیط زیست و دغدغه ی صیانت از این نعمت خدادادی را موجب می شود.
یکی از ملموس ترین اثر گردشگری بر محیط زیست این منطقه ی توریستی، از بین رفتن طبیعت بکر، کاهش و تجزیه ی زیستگاهها و مناظر طبیعی ناشی از فعالیت انسانی می باشد که شامل دپوی زباله و پسماند، آلودگی آبها، ایجاد آتش سوزی، شکستن درختان ، تغییرحریم و از بین رفتن مسیر آبراهه ها در اثر فعالیت های انسانی، رفت و آمد خودروها، بسط و گسترش برخی طرح های عمرانی که لازمه اش حذف درختان و تغییر کاربری زمین زراعی و مراتع در بعضی نقاط است، می باشد. همچنین از بین رفتن چشم انداز های طبیعی حاصل از فعالیتهای عمرانی و آثار سوء ناشی از توسعه افسار گسیخته و بدون برنامه ریزی و ارزیابی زیست محیطی، صنعت توریسم و محیط زیست منطقه را با معضل جدی روبرو خواهد کرد.
لذا با اشراف بر این موارد، ارائه راهکارهای عملی جهت حفظ محیط زیست این منطقهی توریستی، لازم و مبرهن بنظر می رسد.
یکی از مهمترین راهکارها در وهله ی اول شامل خود مردم، هم اهالی و هم گردشگران میباشد. آگاه سازی و فرهنگ سازی مردم با نصب تابلوها و انتشار بروشورها، هم در جهت شناساندن مناطق دیدنی و هم در جهت دعوت به نگهداری طبیعت زیبای منطقه با مثالهای عینی از بهم خوردن اکوسیستم ها و حفظ زیستگاههای طبیعی میتواند موثر بوده و توجه مردم را به محیط زیست معطوف کند.
جهت حفظ حریم آبراهه ها و رودها؛ فنس کشی، گاها استفاده از موانع طبیعی و تعیین محدودهی نفوذ، توسط ارگانهای ذیربط باعث میشود شاید کمی از اثرات دخالت انسان در حریم آبراهه ها کاسته شده و طبیعت بکر اطراف آنها حفظ گردد.
راهکارعملی دیگر؛ همکاری ارگانها و مراجع مرتبط در جهت تعیین محدودهی کاربری مسکونی و زراعی مشخص، سخت گیری در دادن مجوز ساخت و ساز در مناطق حایز اهمیت زیست محیطی و اجرای ضوابط با رویکرد پرهیز از هرگونه نگاه تبعیض آمیز، برای همهی مراجعین به این ارگانهاست!
همچنین جهت حفظ این مناطق از زباله ، راهکار پیشنهادی؛ قرار دادن سطلهای زباله و باکس های مناسب ترجیحا فلزی، جهت زباله های غیر قابل هضم توسط طبیعت و مدیریت پسماندهای تولیدی در این مناطق است.
شایان ذکر است، شناسنامه دار کردن و پلاک کوبی درختان و جلوگیری از قطع بی رویه ی آنها، از اقدامات عملی موثر در راستای جلوگیری از حذف مناظر طبیعی و آسیب به این سرمایه های ملی، است.
ایجاد جریمه های سنگین برای آتش سوزیهای خصوصا عمدی ، به منظور زمین خواری و هم چنین قطع درختان برای تغییر کاربری و تجارت، می تواند در موارد زیادی مثمر ثمر واقع شود.
با توجه به وجود معادن و تخریب گسترده و افسار گسیخته محیط زیست توسط معدن کاران و تخریب چشم اندازهای زیبا و خدادادی در منطقه که یکی از معضلات زیست محیطی درشهرستان نیر بوده و یکی از موانع گردشگری در منطقه و ایجاد فشار مضاعف به طبیعت شده است که لزوم ساماندهی مراکز معدنی را بیش از پیش لازم و ضروری می کند.
در مرحله اول استفاده از راهکارهای تشویقی و در مراحل بعدی استفاده از قوه قهریه می تواند در ساماندهی این مراکز مثمر ثمر واقع شود.
مکانیابی محل دفن زباله شهری با توجه به نزدیکی این محل به مراکز توریستی باید از اولویت های شهرداری نیر محسوب شده و با جدیت تمام نسبت به حل این مشکل و ساماندهی و تغییر کاربری محل فعلی اقدام عاجل شود.
کمربندیهای در حال ساخت منطقه، بدون ارزیابی و صرفا برای کنترل ترافیک آثار سوء بسیاری در گردشگری و محیط زیست منطقه به ویژه گردشگری مزرعه خواهد گذاشت.
لزوم برنامه ریزی جدی در این طرح و ارزیابی پیامدهای مثبت و منفی این پروژه و بررسی کارشناسی واریانت های مختلف و آثار مثبت و منفی حاصل در جنوب و شمال شهر راهکار برون رفت از این معضل خواهد بود.
فاضلاب انسانی و پسماندهای کشاورزی و دامی یکی دیگر از تهدیدات زیست محیطی و موانع موجود بوده و اثر مخربی بر گردشگری در منطقه دارد. لزوم پیگیری و تکمیل شبکه فاضلاب می تواند در رفع این مشکل تاثیر به سزایی داشته باشد.
رانندگی خارج ازجاده ها ،چیدن گلها و گیاهان خوراکی ویا تزیینی ،تهدید حیوانات، آلودگی نهرها از دیگر مسایل عدیدهی ناشی ازحضور گردشگران درمنطقه است.
متاسفانه سود اقتصادی که از محل ورود گردشگران به منطقه بدست می آید، به صورت عادلانه درمیان تمامی اقشار جامعه توزیع نمی شود بلکه صاحبان مشاغل مرتبط، بیشترین استفاده را از این شرایط بدست می آورند.
بدین سبب تمایل به کسب درآمد، بسیاری از کشاورزان را بسوی تغییر کاربری اراضی خویش از زراعی به تجاری و تبدیل اراضی به غذاخوریها و سایر تاسیسات پذیرایی و اقامتی سوق می دهد. لذا شهرداری با هدف حفظ باغات و اراضی کشاورزی و تداوم منافع اقتصادی، به هیچ عنوان اجازه ی تغییر کاربری اراضی را بدون برنامه ریزی و خارج از طرح جامع صادر ننماید زیرا اعتقاد براین است که طبیعت منطقه واشجار آن ازمنابع اقتصادی عمده است و هرگونه تغییر در چهره ی منطقه وتبدیل اراضی به سایر کاربریها، اساس اقتصادی منطقه را مورد تهدید قرار می دهد.
با ادامه روند کنونی، احتمال فزونی یافتن فعالیتهای اقتصادی برظرفیت تحمل طبیعی محیط وجود دارد و اگر چنین اتفاقی رخ دهد، جریان ورودگردشگران متوقف شده و منافع اقتصادی به شدت کاهش می یابد.
این وضعیت لزوم توجه بیشتر و برنامه ریزی دقیق تری را برای حفظ محیط زیست منطقه و کاهش اثرات منفی حضور گردشگران با ارائه آگاهیهای بیشتر به آنها ازیک سو و توزیع عادلانه تر منافع برای تشویق مردم محلی به مشارکت بیشتر در برنامه ها را از سوی دیگر گوشزد می کند.
اثرات منفی مشاهده شده و بازخوردهای حاکی از گردشگری علارغم نوپا بودن این صنعت در شهر نیر نشان دهنده این واقعیت است که ظرفیت تحمل منطقه، به ویژه در بولاغلار به آستانه خود نزدیک شده است و این ناحیه بدون برنامه ریزی و ایجاد زیر ساختهای جدید نمی تواند پذیرای گردشگران بیشتر باشد.
بنابراین در راستای توسعه پایدار گردشگری، برنامه ریزی و مدیریت کارآمد برای تقویت اثرات مثبت وکاهش اثرات منفی درجهت ایجاد نگرشی مثبت به اثرات گردشگری و حمایت آنها از این فعالیت و نیز افزایش رضایت گردشگران درجهت تدوام سفرهای گردشگری ضرورت دارد.
متاسفانه بخش گردشگری به صورت رقیبی بازدارنده برای بخش کشاورزی عمل کرده است، چنان که تغییر شدید کاربری اراضی ازطریق فروش اراضی کشاورزی به صورت موج سوداگری زمین و چالش جدی فراروی مدیریت گردشگری شده است. این درحالی است که گردشگری دربرخی کشورهای پیشرفته با مدیریت و برنامه ریزی کارآمد، موجب توسعه کشاورزی وتغییراتی مثبت مانند افزایش تولید، تولید متناسب با تقاضای گردشگران، تنوع تولید و حفظ کاربری اراضی کشاورزی شده است. محصولات کشاورزی یکی از پایه های گردشگری بوده و با توجه به اینکه شهرستان نیر دارای رتبه سوم استان از لحاظ کشاورزی است لذا لزوم برنامه ریزی در این زمینه در شهرستان نیر بیش از پیش و بیشتر از سایر مناطق استان نیاز به توجه دارد.
تمرکز گردشگری در فصول گرم، فشار مضاعف و خارج از تحمل محیط را به ویژه در منطقه بولاغلار به وجود آورده که تنش های زیست محیطی فراوانی را ایجاد نموده است. با تدابیر و برنامه ریزی های هدفدار و. ایجاد و تقویت زیرساختها، می توان گردشگری را در تمام فصول توزیع و از شاخصهای گردشگری زمستانی به ویژه در فصل زمستان و پاییز نیز در راستای توسعه پایدار گردشگری منطقه بهره برداری کرد.
راهکارهای ارایه شده قسمتی از راه حل های پیشنهادی در این حوزه است و با شرط اجرایی شدن میتوان به حفظ هر چه بیشتر و روز افزون محیط زیست و گردشگری پایدار در منطقه امیدوار بود.
امید است با اتخاذ تدابیر مناسب جهت حفظ محیط زیست و گسترش گردشگری پایدار شاهد بالندگی هر چه بیشتر این منطقه ی زیبا باشیم.
ممتاز علیزاده
منابع:
1-مقاله بررسی اثرات زیست محیطی گردشگری زهره مقیسه- دانشجوی کارشناسی ارشد،دانشکده بهداشت،دانشگاه علوم پزشکی مشهد
2-زندی،ابتهال. آثار و پیامدهای زیست محیطی طرح های گردشگری. علم گردشگری.
انتهای پیام/
هدف این نوشتار به هیچ عنوان نفی و انکار صنعت توریسم و معرفی آن به عنوان یک عامل مخرب محیط زیست نیست، بلکه با آگاهی به لزوم وجود این صنعت و با قبول اینکه در دنیای امروز گردشگری راهی برای ایجاد تعادل و پل های تبادل فرهنگی بین مردم می باشد و نیز با دانستن لزوم کسب درآمدهای توریستی، سعی براین است که تا با برشمردن برخی از خطرات بالقوه ی محیطی فعالیتهای توریستی و راههای جلوگیری از آن، خصوصآ در شهرستان توریستی نیر کمکی هر چند ناچیز در آگاه سازی و بیان راهکارهای احتمالی ارائه کند.
موقعیت خاص و برخورداری شهرستان نیر از مواهب طبیعی و توان بالقوه ی توریستی در حیطه گردشگری طبیعت و باستان شناسی، این خطه از سرزمین عزیزمان ایران را به صورت یکی از اعجاب آورترین موقعیتهای زیست محیطی در آورده است.
نگاهی به قوانین برنامه ی توسعه نشان می دهد که جایگاه حفاظت از محیط زیست از یک تبصره در برنامهی اول تا یک فصل کامل بنام حفاظت محیظ زیست، آمایش سرزمین و توازن منطقه ای در قوانین توسعه، ارتقا یافته است و در این راستا به منظور تحقق اهداف مندرج در اصل پنجاهم قانون اساسی، نظام ارزیابی راهبردی محیطی در سطوح ملی، منطقه ای و موضوعی بر اساس محورهای: راهبردهای کلی توسعهی مناطق و منظور نمودن اثرات تجمعی این راهبردها، شاخص اثرات محیطی توسعه و شاخص ظرفیت زیستی، اعمال شاخصهای پایداری ملی و منطقه ای، پایش برنامه ها و طرحهای توسعهای، منطقه ای و موضوعی، برنامه ی توانمندسازی و تعیین سازوکار اجرایی ارزیابی راهبردی محیطی ،تدوین و به اجرا در می آید.
لذا با توجه به این اصول، خصوصا اثرات محیطی توسعه، شاخص ظرفیت زیستی و شاخصهای پایداری ملی و منطقه ای و همچنین لزوم حفاظت از محیط زیست؛ بررسی اثرات گردشگری بر محیط زیست این منطقه، چه از نظر حفظ طبیعت و چه از نظر ارایه ی خدمات بهتر لازم و ضروری به نظر رسیده و این موارد مولفهی نگرانی هر چه بیشتر برای حفظ محیط زیست و دغدغه ی صیانت از این نعمت خدادادی را موجب می شود.
یکی از ملموس ترین اثر گردشگری بر محیط زیست این منطقه ی توریستی، از بین رفتن طبیعت بکر، کاهش و تجزیه ی زیستگاهها و مناظر طبیعی ناشی از فعالیت انسانی می باشد که شامل دپوی زباله و پسماند، آلودگی آبها، ایجاد آتش سوزی، شکستن درختان ، تغییرحریم و از بین رفتن مسیر آبراهه ها در اثر فعالیت های انسانی، رفت و آمد خودروها، بسط و گسترش برخی طرح های عمرانی که لازمه اش حذف درختان و تغییر کاربری زمین زراعی و مراتع در بعضی نقاط است، می باشد. همچنین از بین رفتن چشم انداز های طبیعی حاصل از فعالیتهای عمرانی و آثار سوء ناشی از توسعه افسار گسیخته و بدون برنامه ریزی و ارزیابی زیست محیطی، صنعت توریسم و محیط زیست منطقه را با معضل جدی روبرو خواهد کرد.
لذا با اشراف بر این موارد، ارائه راهکارهای عملی جهت حفظ محیط زیست این منطقهی توریستی، لازم و مبرهن بنظر می رسد.
یکی از مهمترین راهکارها در وهله ی اول شامل خود مردم، هم اهالی و هم گردشگران میباشد. آگاه سازی و فرهنگ سازی مردم با نصب تابلوها و انتشار بروشورها، هم در جهت شناساندن مناطق دیدنی و هم در جهت دعوت به نگهداری طبیعت زیبای منطقه با مثالهای عینی از بهم خوردن اکوسیستم ها و حفظ زیستگاههای طبیعی میتواند موثر بوده و توجه مردم را به محیط زیست معطوف کند.
جهت حفظ حریم آبراهه ها و رودها؛ فنس کشی، گاها استفاده از موانع طبیعی و تعیین محدودهی نفوذ، توسط ارگانهای ذیربط باعث میشود شاید کمی از اثرات دخالت انسان در حریم آبراهه ها کاسته شده و طبیعت بکر اطراف آنها حفظ گردد.
راهکارعملی دیگر؛ همکاری ارگانها و مراجع مرتبط در جهت تعیین محدودهی کاربری مسکونی و زراعی مشخص، سخت گیری در دادن مجوز ساخت و ساز در مناطق حایز اهمیت زیست محیطی و اجرای ضوابط با رویکرد پرهیز از هرگونه نگاه تبعیض آمیز، برای همهی مراجعین به این ارگانهاست!
همچنین جهت حفظ این مناطق از زباله ، راهکار پیشنهادی؛ قرار دادن سطلهای زباله و باکس های مناسب ترجیحا فلزی، جهت زباله های غیر قابل هضم توسط طبیعت و مدیریت پسماندهای تولیدی در این مناطق است.
شایان ذکر است، شناسنامه دار کردن و پلاک کوبی درختان و جلوگیری از قطع بی رویه ی آنها، از اقدامات عملی موثر در راستای جلوگیری از حذف مناظر طبیعی و آسیب به این سرمایه های ملی، است.
ایجاد جریمه های سنگین برای آتش سوزیهای خصوصا عمدی ، به منظور زمین خواری و هم چنین قطع درختان برای تغییر کاربری و تجارت، می تواند در موارد زیادی مثمر ثمر واقع شود.
با توجه به وجود معادن و تخریب گسترده و افسار گسیخته محیط زیست توسط معدن کاران و تخریب چشم اندازهای زیبا و خدادادی در منطقه که یکی از معضلات زیست محیطی درشهرستان نیر بوده و یکی از موانع گردشگری در منطقه و ایجاد فشار مضاعف به طبیعت شده است که لزوم ساماندهی مراکز معدنی را بیش از پیش لازم و ضروری می کند.
در مرحله اول استفاده از راهکارهای تشویقی و در مراحل بعدی استفاده از قوه قهریه می تواند در ساماندهی این مراکز مثمر ثمر واقع شود.
مکانیابی محل دفن زباله شهری با توجه به نزدیکی این محل به مراکز توریستی باید از اولویت های شهرداری نیر محسوب شده و با جدیت تمام نسبت به حل این مشکل و ساماندهی و تغییر کاربری محل فعلی اقدام عاجل شود.
کمربندیهای در حال ساخت منطقه، بدون ارزیابی و صرفا برای کنترل ترافیک آثار سوء بسیاری در گردشگری و محیط زیست منطقه به ویژه گردشگری مزرعه خواهد گذاشت.
لزوم برنامه ریزی جدی در این طرح و ارزیابی پیامدهای مثبت و منفی این پروژه و بررسی کارشناسی واریانت های مختلف و آثار مثبت و منفی حاصل در جنوب و شمال شهر راهکار برون رفت از این معضل خواهد بود.
فاضلاب انسانی و پسماندهای کشاورزی و دامی یکی دیگر از تهدیدات زیست محیطی و موانع موجود بوده و اثر مخربی بر گردشگری در منطقه دارد. لزوم پیگیری و تکمیل شبکه فاضلاب می تواند در رفع این مشکل تاثیر به سزایی داشته باشد.
رانندگی خارج ازجاده ها ،چیدن گلها و گیاهان خوراکی ویا تزیینی ،تهدید حیوانات، آلودگی نهرها از دیگر مسایل عدیدهی ناشی ازحضور گردشگران درمنطقه است.
متاسفانه سود اقتصادی که از محل ورود گردشگران به منطقه بدست می آید، به صورت عادلانه درمیان تمامی اقشار جامعه توزیع نمی شود بلکه صاحبان مشاغل مرتبط، بیشترین استفاده را از این شرایط بدست می آورند.
بدین سبب تمایل به کسب درآمد، بسیاری از کشاورزان را بسوی تغییر کاربری اراضی خویش از زراعی به تجاری و تبدیل اراضی به غذاخوریها و سایر تاسیسات پذیرایی و اقامتی سوق می دهد. لذا شهرداری با هدف حفظ باغات و اراضی کشاورزی و تداوم منافع اقتصادی، به هیچ عنوان اجازه ی تغییر کاربری اراضی را بدون برنامه ریزی و خارج از طرح جامع صادر ننماید زیرا اعتقاد براین است که طبیعت منطقه واشجار آن ازمنابع اقتصادی عمده است و هرگونه تغییر در چهره ی منطقه وتبدیل اراضی به سایر کاربریها، اساس اقتصادی منطقه را مورد تهدید قرار می دهد.
با ادامه روند کنونی، احتمال فزونی یافتن فعالیتهای اقتصادی برظرفیت تحمل طبیعی محیط وجود دارد و اگر چنین اتفاقی رخ دهد، جریان ورودگردشگران متوقف شده و منافع اقتصادی به شدت کاهش می یابد.
این وضعیت لزوم توجه بیشتر و برنامه ریزی دقیق تری را برای حفظ محیط زیست منطقه و کاهش اثرات منفی حضور گردشگران با ارائه آگاهیهای بیشتر به آنها ازیک سو و توزیع عادلانه تر منافع برای تشویق مردم محلی به مشارکت بیشتر در برنامه ها را از سوی دیگر گوشزد می کند.
اثرات منفی مشاهده شده و بازخوردهای حاکی از گردشگری علارغم نوپا بودن این صنعت در شهر نیر نشان دهنده این واقعیت است که ظرفیت تحمل منطقه، به ویژه در بولاغلار به آستانه خود نزدیک شده است و این ناحیه بدون برنامه ریزی و ایجاد زیر ساختهای جدید نمی تواند پذیرای گردشگران بیشتر باشد.
بنابراین در راستای توسعه پایدار گردشگری، برنامه ریزی و مدیریت کارآمد برای تقویت اثرات مثبت وکاهش اثرات منفی درجهت ایجاد نگرشی مثبت به اثرات گردشگری و حمایت آنها از این فعالیت و نیز افزایش رضایت گردشگران درجهت تدوام سفرهای گردشگری ضرورت دارد.
متاسفانه بخش گردشگری به صورت رقیبی بازدارنده برای بخش کشاورزی عمل کرده است، چنان که تغییر شدید کاربری اراضی ازطریق فروش اراضی کشاورزی به صورت موج سوداگری زمین و چالش جدی فراروی مدیریت گردشگری شده است. این درحالی است که گردشگری دربرخی کشورهای پیشرفته با مدیریت و برنامه ریزی کارآمد، موجب توسعه کشاورزی وتغییراتی مثبت مانند افزایش تولید، تولید متناسب با تقاضای گردشگران، تنوع تولید و حفظ کاربری اراضی کشاورزی شده است. محصولات کشاورزی یکی از پایه های گردشگری بوده و با توجه به اینکه شهرستان نیر دارای رتبه سوم استان از لحاظ کشاورزی است لذا لزوم برنامه ریزی در این زمینه در شهرستان نیر بیش از پیش و بیشتر از سایر مناطق استان نیاز به توجه دارد.
تمرکز گردشگری در فصول گرم، فشار مضاعف و خارج از تحمل محیط را به ویژه در منطقه بولاغلار به وجود آورده که تنش های زیست محیطی فراوانی را ایجاد نموده است. با تدابیر و برنامه ریزی های هدفدار و. ایجاد و تقویت زیرساختها، می توان گردشگری را در تمام فصول توزیع و از شاخصهای گردشگری زمستانی به ویژه در فصل زمستان و پاییز نیز در راستای توسعه پایدار گردشگری منطقه بهره برداری کرد.
راهکارهای ارایه شده قسمتی از راه حل های پیشنهادی در این حوزه است و با شرط اجرایی شدن میتوان به حفظ هر چه بیشتر و روز افزون محیط زیست و گردشگری پایدار در منطقه امیدوار بود.
امید است با اتخاذ تدابیر مناسب جهت حفظ محیط زیست و گسترش گردشگری پایدار شاهد بالندگی هر چه بیشتر این منطقه ی زیبا باشیم.
ممتاز علیزاده
منابع:
1-مقاله بررسی اثرات زیست محیطی گردشگری زهره مقیسه- دانشجوی کارشناسی ارشد،دانشکده بهداشت،دانشگاه علوم پزشکی مشهد
2-زندی،ابتهال. آثار و پیامدهای زیست محیطی طرح های گردشگری. علم گردشگری.
انتهای پیام/
هدف این نوشتار به هیچ عنوان نفی و انکار صنعت توریسم و معرفی آن به عنوان یک عامل مخرب محیط زیست نیست، بلکه با آگاهی به لزوم وجود این صنعت و با قبول اینکه در دنیای امروز گردشگری راهی برای ایجاد تعادل و پل های تبادل فرهنگی بین مردم می باشد و نیز با دانستن لزوم کسب درآمدهای توریستی، سعی براین است که تا با برشمردن برخی از خطرات بالقوه ی محیطی فعالیتهای توریستی و راههای جلوگیری از آن، خصوصآ در شهرستان توریستی نیر کمکی هر چند ناچیز در آگاه سازی و بیان راهکارهای احتمالی ارائه کند.
موقعیت خاص و برخورداری شهرستان نیر از مواهب طبیعی و توان بالقوه ی توریستی در حیطه گردشگری طبیعت و باستان شناسی، این خطه از سرزمین عزیزمان ایران را به صورت یکی از اعجاب آورترین موقعیتهای زیست محیطی در آورده است.
نگاهی به قوانین برنامه ی توسعه نشان می دهد که جایگاه حفاظت از محیط زیست از یک تبصره در برنامهی اول تا یک فصل کامل بنام حفاظت محیظ زیست، آمایش سرزمین و توازن منطقه ای در قوانین توسعه، ارتقا یافته است و در این راستا به منظور تحقق اهداف مندرج در اصل پنجاهم قانون اساسی، نظام ارزیابی راهبردی محیطی در سطوح ملی، منطقه ای و موضوعی بر اساس محورهای: راهبردهای کلی توسعهی مناطق و منظور نمودن اثرات تجمعی این راهبردها، شاخص اثرات محیطی توسعه و شاخص ظرفیت زیستی، اعمال شاخصهای پایداری ملی و منطقه ای، پایش برنامه ها و طرحهای توسعهای، منطقه ای و موضوعی، برنامه ی توانمندسازی و تعیین سازوکار اجرایی ارزیابی راهبردی محیطی ،تدوین و به اجرا در می آید.
لذا با توجه به این اصول، خصوصا اثرات محیطی توسعه، شاخص ظرفیت زیستی و شاخصهای پایداری ملی و منطقه ای و همچنین لزوم حفاظت از محیط زیست؛ بررسی اثرات گردشگری بر محیط زیست این منطقه، چه از نظر حفظ طبیعت و چه از نظر ارایه ی خدمات بهتر لازم و ضروری به نظر رسیده و این موارد مولفهی نگرانی هر چه بیشتر برای حفظ محیط زیست و دغدغه ی صیانت از این نعمت خدادادی را موجب می شود.
یکی از ملموس ترین اثر گردشگری بر محیط زیست این منطقه ی توریستی، از بین رفتن طبیعت بکر، کاهش و تجزیه ی زیستگاهها و مناظر طبیعی ناشی از فعالیت انسانی می باشد که شامل دپوی زباله و پسماند، آلودگی آبها، ایجاد آتش سوزی، شکستن درختان ، تغییرحریم و از بین رفتن مسیر آبراهه ها در اثر فعالیت های انسانی، رفت و آمد خودروها، بسط و گسترش برخی طرح های عمرانی که لازمه اش حذف درختان و تغییر کاربری زمین زراعی و مراتع در بعضی نقاط است، می باشد. همچنین از بین رفتن چشم انداز های طبیعی حاصل از فعالیتهای عمرانی و آثار سوء ناشی از توسعه افسار گسیخته و بدون برنامه ریزی و ارزیابی زیست محیطی، صنعت توریسم و محیط زیست منطقه را با معضل جدی روبرو خواهد کرد.
لذا با اشراف بر این موارد، ارائه راهکارهای عملی جهت حفظ محیط زیست این منطقهی توریستی، لازم و مبرهن بنظر می رسد.
یکی از مهمترین راهکارها در وهله ی اول شامل خود مردم، هم اهالی و هم گردشگران میباشد. آگاه سازی و فرهنگ سازی مردم با نصب تابلوها و انتشار بروشورها، هم در جهت شناساندن مناطق دیدنی و هم در جهت دعوت به نگهداری طبیعت زیبای منطقه با مثالهای عینی از بهم خوردن اکوسیستم ها و حفظ زیستگاههای طبیعی میتواند موثر بوده و توجه مردم را به محیط زیست معطوف کند.
جهت حفظ حریم آبراهه ها و رودها؛ فنس کشی، گاها استفاده از موانع طبیعی و تعیین محدودهی نفوذ، توسط ارگانهای ذیربط باعث میشود شاید کمی از اثرات دخالت انسان در حریم آبراهه ها کاسته شده و طبیعت بکر اطراف آنها حفظ گردد.
راهکارعملی دیگر؛ همکاری ارگانها و مراجع مرتبط در جهت تعیین محدودهی کاربری مسکونی و زراعی مشخص، سخت گیری در دادن مجوز ساخت و ساز در مناطق حایز اهمیت زیست محیطی و اجرای ضوابط با رویکرد پرهیز از هرگونه نگاه تبعیض آمیز، برای همهی مراجعین به این ارگانهاست!
همچنین جهت حفظ این مناطق از زباله ، راهکار پیشنهادی؛ قرار دادن سطلهای زباله و باکس های مناسب ترجیحا فلزی، جهت زباله های غیر قابل هضم توسط طبیعت و مدیریت پسماندهای تولیدی در این مناطق است.
شایان ذکر است، شناسنامه دار کردن و پلاک کوبی درختان و جلوگیری از قطع بی رویه ی آنها، از اقدامات عملی موثر در راستای جلوگیری از حذف مناظر طبیعی و آسیب به این سرمایه های ملی، است.
ایجاد جریمه های سنگین برای آتش سوزیهای خصوصا عمدی ، به منظور زمین خواری و هم چنین قطع درختان برای تغییر کاربری و تجارت، می تواند در موارد زیادی مثمر ثمر واقع شود.
با توجه به وجود معادن و تخریب گسترده و افسار گسیخته محیط زیست توسط معدن کاران و تخریب چشم اندازهای زیبا و خدادادی در منطقه که یکی از معضلات زیست محیطی درشهرستان نیر بوده و یکی از موانع گردشگری در منطقه و ایجاد فشار مضاعف به طبیعت شده است که لزوم ساماندهی مراکز معدنی را بیش از پیش لازم و ضروری می کند.
در مرحله اول استفاده از راهکارهای تشویقی و در مراحل بعدی استفاده از قوه قهریه می تواند در ساماندهی این مراکز مثمر ثمر واقع شود.
مکانیابی محل دفن زباله شهری با توجه به نزدیکی این محل به مراکز توریستی باید از اولویت های شهرداری نیر محسوب شده و با جدیت تمام نسبت به حل این مشکل و ساماندهی و تغییر کاربری محل فعلی اقدام عاجل شود.
کمربندیهای در حال ساخت منطقه، بدون ارزیابی و صرفا برای کنترل ترافیک آثار سوء بسیاری در گردشگری و محیط زیست منطقه به ویژه گردشگری مزرعه خواهد گذاشت.
لزوم برنامه ریزی جدی در این طرح و ارزیابی پیامدهای مثبت و منفی این پروژه و بررسی کارشناسی واریانت های مختلف و آثار مثبت و منفی حاصل در جنوب و شمال شهر راهکار برون رفت از این معضل خواهد بود.
فاضلاب انسانی و پسماندهای کشاورزی و دامی یکی دیگر از تهدیدات زیست محیطی و موانع موجود بوده و اثر مخربی بر گردشگری در منطقه دارد. لزوم پیگیری و تکمیل شبکه فاضلاب می تواند در رفع این مشکل تاثیر به سزایی داشته باشد.
رانندگی خارج ازجاده ها ،چیدن گلها و گیاهان خوراکی ویا تزیینی ،تهدید حیوانات، آلودگی نهرها از دیگر مسایل عدیدهی ناشی ازحضور گردشگران درمنطقه است.
متاسفانه سود اقتصادی که از محل ورود گردشگران به منطقه بدست می آید، به صورت عادلانه درمیان تمامی اقشار جامعه توزیع نمی شود بلکه صاحبان مشاغل مرتبط، بیشترین استفاده را از این شرایط بدست می آورند.
بدین سبب تمایل به کسب درآمد، بسیاری از کشاورزان را بسوی تغییر کاربری اراضی خویش از زراعی به تجاری و تبدیل اراضی به غذاخوریها و سایر تاسیسات پذیرایی و اقامتی سوق می دهد. لذا شهرداری با هدف حفظ باغات و اراضی کشاورزی و تداوم منافع اقتصادی، به هیچ عنوان اجازه ی تغییر کاربری اراضی را بدون برنامه ریزی و خارج از طرح جامع صادر ننماید زیرا اعتقاد براین است که طبیعت منطقه واشجار آن ازمنابع اقتصادی عمده است و هرگونه تغییر در چهره ی منطقه وتبدیل اراضی به سایر کاربریها، اساس اقتصادی منطقه را مورد تهدید قرار می دهد.
با ادامه روند کنونی، احتمال فزونی یافتن فعالیتهای اقتصادی برظرفیت تحمل طبیعی محیط وجود دارد و اگر چنین اتفاقی رخ دهد، جریان ورودگردشگران متوقف شده و منافع اقتصادی به شدت کاهش می یابد.
این وضعیت لزوم توجه بیشتر و برنامه ریزی دقیق تری را برای حفظ محیط زیست منطقه و کاهش اثرات منفی حضور گردشگران با ارائه آگاهیهای بیشتر به آنها ازیک سو و توزیع عادلانه تر منافع برای تشویق مردم محلی به مشارکت بیشتر در برنامه ها را از سوی دیگر گوشزد می کند.
اثرات منفی مشاهده شده و بازخوردهای حاکی از گردشگری علارغم نوپا بودن این صنعت در شهر نیر نشان دهنده این واقعیت است که ظرفیت تحمل منطقه، به ویژه در بولاغلار به آستانه خود نزدیک شده است و این ناحیه بدون برنامه ریزی و ایجاد زیر ساختهای جدید نمی تواند پذیرای گردشگران بیشتر باشد.
بنابراین در راستای توسعه پایدار گردشگری، برنامه ریزی و مدیریت کارآمد برای تقویت اثرات مثبت وکاهش اثرات منفی درجهت ایجاد نگرشی مثبت به اثرات گردشگری و حمایت آنها از این فعالیت و نیز افزایش رضایت گردشگران درجهت تدوام سفرهای گردشگری ضرورت دارد.
متاسفانه بخش گردشگری به صورت رقیبی بازدارنده برای بخش کشاورزی عمل کرده است، چنان که تغییر شدید کاربری اراضی ازطریق فروش اراضی کشاورزی به صورت موج سوداگری زمین و چالش جدی فراروی مدیریت گردشگری شده است. این درحالی است که گردشگری دربرخی کشورهای پیشرفته با مدیریت و برنامه ریزی کارآمد، موجب توسعه کشاورزی وتغییراتی مثبت مانند افزایش تولید، تولید متناسب با تقاضای گردشگران، تنوع تولید و حفظ کاربری اراضی کشاورزی شده است. محصولات کشاورزی یکی از پایه های گردشگری بوده و با توجه به اینکه شهرستان نیر دارای رتبه سوم استان از لحاظ کشاورزی است لذا لزوم برنامه ریزی در این زمینه در شهرستان نیر بیش از پیش و بیشتر از سایر مناطق استان نیاز به توجه دارد.
تمرکز گردشگری در فصول گرم، فشار مضاعف و خارج از تحمل محیط را به ویژه در منطقه بولاغلار به وجود آورده که تنش های زیست محیطی فراوانی را ایجاد نموده است. با تدابیر و برنامه ریزی های هدفدار و. ایجاد و تقویت زیرساختها، می توان گردشگری را در تمام فصول توزیع و از شاخصهای گردشگری زمستانی به ویژه در فصل زمستان و پاییز نیز در راستای توسعه پایدار گردشگری منطقه بهره برداری کرد.
راهکارهای ارایه شده قسمتی از راه حل های پیشنهادی در این حوزه است و با شرط اجرایی شدن میتوان به حفظ هر چه بیشتر و روز افزون محیط زیست و گردشگری پایدار در منطقه امیدوار بود.
امید است با اتخاذ تدابیر مناسب جهت حفظ محیط زیست و گسترش گردشگری پایدار شاهد بالندگی هر چه بیشتر این منطقه ی زیبا باشیم.
ممتاز علیزاده
منابع:
1-مقاله بررسی اثرات زیست محیطی گردشگری زهره مقیسه- دانشجوی کارشناسی ارشد،دانشکده بهداشت،دانشگاه علوم پزشکی مشهد
2-زندی،ابتهال. آثار و پیامدهای زیست محیطی طرح های گردشگری. علم گردشگری.
انتهای پیام/
هدف این نوشتار به هیچ عنوان نفی و انکار صنعت توریسم و معرفی آن به عنوان یک عامل مخرب محیط زیست نیست، بلکه با آگاهی به لزوم وجود این صنعت و با قبول اینکه در دنیای امروز گردشگری راهی برای ایجاد تعادل و پل های تبادل فرهنگی بین مردم می باشد و نیز با دانستن لزوم کسب درآمدهای توریستی، سعی براین است که تا با برشمردن برخی از خطرات بالقوه ی محیطی فعالیتهای توریستی و راههای جلوگیری از آن، خصوصآ در شهرستان توریستی نیر کمکی هر چند ناچیز در آگاه سازی و بیان راهکارهای احتمالی ارائه کند.
,
موقعیت خاص و برخورداری شهرستان نیر از مواهب طبیعی و توان بالقوه ی توریستی در حیطه گردشگری طبیعت و باستان شناسی، این خطه از سرزمین عزیزمان ایران را به صورت یکی از اعجاب آورترین موقعیتهای زیست محیطی در آورده است.
نگاهی به قوانین برنامه ی توسعه نشان می دهد که جایگاه حفاظت از محیط زیست از یک تبصره در برنامهی اول تا یک فصل کامل بنام حفاظت محیظ زیست، آمایش سرزمین و توازن منطقه ای در قوانین توسعه، ارتقا یافته است و در این راستا به منظور تحقق اهداف مندرج در اصل پنجاهم قانون اساسی، نظام ارزیابی راهبردی محیطی در سطوح ملی، منطقه ای و موضوعی بر اساس محورهای: راهبردهای کلی توسعهی مناطق و منظور نمودن اثرات تجمعی این راهبردها، شاخص اثرات محیطی توسعه و شاخص ظرفیت زیستی، اعمال شاخصهای پایداری ملی و منطقه ای، پایش برنامه ها و طرحهای توسعهای، منطقه ای و موضوعی، برنامه ی توانمندسازی و تعیین سازوکار اجرایی ارزیابی راهبردی محیطی ،تدوین و به اجرا در می آید.
,
,
,
لذا با توجه به این اصول، خصوصا اثرات محیطی توسعه، شاخص ظرفیت زیستی و شاخصهای پایداری ملی و منطقه ای و همچنین لزوم حفاظت از محیط زیست؛ بررسی اثرات گردشگری بر محیط زیست این منطقه، چه از نظر حفظ طبیعت و چه از نظر ارایه ی خدمات بهتر لازم و ضروری به نظر رسیده و این موارد مولفهی نگرانی هر چه بیشتر برای حفظ محیط زیست و دغدغه ی صیانت از این نعمت خدادادی را موجب می شود.
,
یکی از ملموس ترین اثر گردشگری بر محیط زیست این منطقه ی توریستی، از بین رفتن طبیعت بکر، کاهش و تجزیه ی زیستگاهها و مناظر طبیعی ناشی از فعالیت انسانی می باشد که شامل دپوی زباله و پسماند، آلودگی آبها، ایجاد آتش سوزی، شکستن درختان ، تغییرحریم و از بین رفتن مسیر آبراهه ها در اثر فعالیت های انسانی، رفت و آمد خودروها، بسط و گسترش برخی طرح های عمرانی که لازمه اش حذف درختان و تغییر کاربری زمین زراعی و مراتع در بعضی نقاط است، می باشد. همچنین از بین رفتن چشم انداز های طبیعی حاصل از فعالیتهای عمرانی و آثار سوء ناشی از توسعه افسار گسیخته و بدون برنامه ریزی و ارزیابی زیست محیطی، صنعت توریسم و محیط زیست منطقه را با معضل جدی روبرو خواهد کرد.
لذا با اشراف بر این موارد، ارائه راهکارهای عملی جهت حفظ محیط زیست این منطقهی توریستی، لازم و مبرهن بنظر می رسد.
,
,
,
یکی از مهمترین راهکارها در وهله ی اول شامل خود مردم، هم اهالی و هم گردشگران میباشد. آگاه سازی و فرهنگ سازی مردم با نصب تابلوها و انتشار بروشورها، هم در جهت شناساندن مناطق دیدنی و هم در جهت دعوت به نگهداری طبیعت زیبای منطقه با مثالهای عینی از بهم خوردن اکوسیستم ها و حفظ زیستگاههای طبیعی میتواند موثر بوده و توجه مردم را به محیط زیست معطوف کند.
,
جهت حفظ حریم آبراهه ها و رودها؛ فنس کشی، گاها استفاده از موانع طبیعی و تعیین محدودهی نفوذ، توسط ارگانهای ذیربط باعث میشود شاید کمی از اثرات دخالت انسان در حریم آبراهه ها کاسته شده و طبیعت بکر اطراف آنها حفظ گردد.
راهکارعملی دیگر؛ همکاری ارگانها و مراجع مرتبط در جهت تعیین محدودهی کاربری مسکونی و زراعی مشخص، سخت گیری در دادن مجوز ساخت و ساز در مناطق حایز اهمیت زیست محیطی و اجرای ضوابط با رویکرد پرهیز از هرگونه نگاه تبعیض آمیز، برای همهی مراجعین به این ارگانهاست!
همچنین جهت حفظ این مناطق از زباله ، راهکار پیشنهادی؛ قرار دادن سطلهای زباله و باکس های مناسب ترجیحا فلزی، جهت زباله های غیر قابل هضم توسط طبیعت و مدیریت پسماندهای تولیدی در این مناطق است.
شایان ذکر است، شناسنامه دار کردن و پلاک کوبی درختان و جلوگیری از قطع بی رویه ی آنها، از اقدامات عملی موثر در راستای جلوگیری از حذف مناظر طبیعی و آسیب به این سرمایه های ملی، است.
ایجاد جریمه های سنگین برای آتش سوزیهای خصوصا عمدی ، به منظور زمین خواری و هم چنین قطع درختان برای تغییر کاربری و تجارت، می تواند در موارد زیادی مثمر ثمر واقع شود.
با توجه به وجود معادن و تخریب گسترده و افسار گسیخته محیط زیست توسط معدن کاران و تخریب چشم اندازهای زیبا و خدادادی در منطقه که یکی از معضلات زیست محیطی درشهرستان نیر بوده و یکی از موانع گردشگری در منطقه و ایجاد فشار مضاعف به طبیعت شده است که لزوم ساماندهی مراکز معدنی را بیش از پیش لازم و ضروری می کند.
در مرحله اول استفاده از راهکارهای تشویقی و در مراحل بعدی استفاده از قوه قهریه می تواند در ساماندهی این مراکز مثمر ثمر واقع شود.
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
مکانیابی محل دفن زباله شهری با توجه به نزدیکی این محل به مراکز توریستی باید از اولویت های شهرداری نیر محسوب شده و با جدیت تمام نسبت به حل این مشکل و ساماندهی و تغییر کاربری محل فعلی اقدام عاجل شود.
,
کمربندیهای در حال ساخت منطقه، بدون ارزیابی و صرفا برای کنترل ترافیک آثار سوء بسیاری در گردشگری و محیط زیست منطقه به ویژه گردشگری مزرعه خواهد گذاشت.
لزوم برنامه ریزی جدی در این طرح و ارزیابی پیامدهای مثبت و منفی این پروژه و بررسی کارشناسی واریانت های مختلف و آثار مثبت و منفی حاصل در جنوب و شمال شهر راهکار برون رفت از این معضل خواهد بود.
,
,
,
فاضلاب انسانی و پسماندهای کشاورزی و دامی یکی دیگر از تهدیدات زیست محیطی و موانع موجود بوده و اثر مخربی بر گردشگری در منطقه دارد. لزوم پیگیری و تکمیل شبکه فاضلاب می تواند در رفع این مشکل تاثیر به سزایی داشته باشد.
,
رانندگی خارج ازجاده ها ،چیدن گلها و گیاهان خوراکی ویا تزیینی ،تهدید حیوانات، آلودگی نهرها از دیگر مسایل عدیدهی ناشی ازحضور گردشگران درمنطقه است.
متاسفانه سود اقتصادی که از محل ورود گردشگران به منطقه بدست می آید، به صورت عادلانه درمیان تمامی اقشار جامعه توزیع نمی شود بلکه صاحبان مشاغل مرتبط، بیشترین استفاده را از این شرایط بدست می آورند.
بدین سبب تمایل به کسب درآمد، بسیاری از کشاورزان را بسوی تغییر کاربری اراضی خویش از زراعی به تجاری و تبدیل اراضی به غذاخوریها و سایر تاسیسات پذیرایی و اقامتی سوق می دهد. لذا شهرداری با هدف حفظ باغات و اراضی کشاورزی و تداوم منافع اقتصادی، به هیچ عنوان اجازه ی تغییر کاربری اراضی را بدون برنامه ریزی و خارج از طرح جامع صادر ننماید زیرا اعتقاد براین است که طبیعت منطقه واشجار آن ازمنابع اقتصادی عمده است و هرگونه تغییر در چهره ی منطقه وتبدیل اراضی به سایر کاربریها، اساس اقتصادی منطقه را مورد تهدید قرار می دهد.
,
,
,
,
با ادامه روند کنونی، احتمال فزونی یافتن فعالیتهای اقتصادی برظرفیت تحمل طبیعی محیط وجود دارد و اگر چنین اتفاقی رخ دهد، جریان ورودگردشگران متوقف شده و منافع اقتصادی به شدت کاهش می یابد.
این وضعیت لزوم توجه بیشتر و برنامه ریزی دقیق تری را برای حفظ محیط زیست منطقه و کاهش اثرات منفی حضور گردشگران با ارائه آگاهیهای بیشتر به آنها ازیک سو و توزیع عادلانه تر منافع برای تشویق مردم محلی به مشارکت بیشتر در برنامه ها را از سوی دیگر گوشزد می کند.
اثرات منفی مشاهده شده و بازخوردهای حاکی از گردشگری علارغم نوپا بودن این صنعت در شهر نیر نشان دهنده این واقعیت است که ظرفیت تحمل منطقه، به ویژه در بولاغلار به آستانه خود نزدیک شده است و این ناحیه بدون برنامه ریزی و ایجاد زیر ساختهای جدید نمی تواند پذیرای گردشگران بیشتر باشد.
بنابراین در راستای توسعه پایدار گردشگری، برنامه ریزی و مدیریت کارآمد برای تقویت اثرات مثبت وکاهش اثرات منفی درجهت ایجاد نگرشی مثبت به اثرات گردشگری و حمایت آنها از این فعالیت و نیز افزایش رضایت گردشگران درجهت تدوام سفرهای گردشگری ضرورت دارد.
,
,
,
,
,
,
,
متاسفانه بخش گردشگری به صورت رقیبی بازدارنده برای بخش کشاورزی عمل کرده است، چنان که تغییر شدید کاربری اراضی ازطریق فروش اراضی کشاورزی به صورت موج سوداگری زمین و چالش جدی فراروی مدیریت گردشگری شده است. این درحالی است که گردشگری دربرخی کشورهای پیشرفته با مدیریت و برنامه ریزی کارآمد، موجب توسعه کشاورزی وتغییراتی مثبت مانند افزایش تولید، تولید متناسب با تقاضای گردشگران، تنوع تولید و حفظ کاربری اراضی کشاورزی شده است. محصولات کشاورزی یکی از پایه های گردشگری بوده و با توجه به اینکه شهرستان نیر دارای رتبه سوم استان از لحاظ کشاورزی است لذا لزوم برنامه ریزی در این زمینه در شهرستان نیر بیش از پیش و بیشتر از سایر مناطق استان نیاز به توجه دارد.
,
تمرکز گردشگری در فصول گرم، فشار مضاعف و خارج از تحمل محیط را به ویژه در منطقه بولاغلار به وجود آورده که تنش های زیست محیطی فراوانی را ایجاد نموده است. با تدابیر و برنامه ریزی های هدفدار و. ایجاد و تقویت زیرساختها، می توان گردشگری را در تمام فصول توزیع و از شاخصهای گردشگری زمستانی به ویژه در فصل زمستان و پاییز نیز در راستای توسعه پایدار گردشگری منطقه بهره برداری کرد.
,
راهکارهای ارایه شده قسمتی از راه حل های پیشنهادی در این حوزه است و با شرط اجرایی شدن میتوان به حفظ هر چه بیشتر و روز افزون محیط زیست و گردشگری پایدار در منطقه امیدوار بود.
امید است با اتخاذ تدابیر مناسب جهت حفظ محیط زیست و گسترش گردشگری پایدار شاهد بالندگی هر چه بیشتر این منطقه ی زیبا باشیم.
ممتاز علیزاده
,
,
,
,
منابع:
1-مقاله بررسی اثرات زیست محیطی گردشگری زهره مقیسه- دانشجوی کارشناسی ارشد،دانشکده بهداشت،دانشگاه علوم پزشکی مشهد
2-زندی،ابتهال. آثار و پیامدهای زیست محیطی طرح های گردشگری. علم گردشگری.
انتهای پیام/
,
,
,
,
]
ارسال دیدگاه