زنان حماسهساز عاشورا/2
بانوی شاعر قیام عاشورا که بود؟
"رباب بنت امرء القیس" یکی از شیر زنان شاعری است که با سرودن اشعار و فداکردن فرزند 6 ماههاش در قیام عاشورا حماسه خلق کرد.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی دانا؛ به نقل از طنین یاس، در سال های قبل از بعثت پیامبر (ص) ظلم های ناگواری به زنان وارد می شد اما با ظهور اسلام و برانگیخته شدن پیامبر(ص) تحولات زیادی در نگرش به زن به وجود آمد. از صدر اسلام می بینیم زنان همواره در لحظه های حساس و سرنوشت ساز نقش تاثیرگذاری را داشته اند، عاشورا یکی از بزرگترین اتفاقات تاریخ اسلام است که زنان بسیاری در خلق این حماسه نقش آفرینی کردند.
, شبکه اطلاع رسانی دانا, طنین یاس،,,
قیام عاشورا و حماسه سازی زنان و مردان در این قیام الگوی بسیاری از آزادی خواهان و عدالت جویان شد تا با تأسی از زنان و مردانی که در این قیام جانفشانی کردند ، در خلق حماسه ها نقش آفرینی کنند. تاریخ اسلام حضور گسترده و تاثیرگذاری از زنان را دارد، انقلاب اسلامی، مشروطه، دفاع مقدس از جمله نمونه های بارزی است که زنان ما با تأسی از زنان کربلا ، نقش آفرینی کردند و به همین دلیل است که علامه شهید مطهری می فرمایند: «تاریخ کربلا، یک حادثه و تاریخ مؤنث است، یعنی یک حادثه مذکر - مؤنث است . حادثه ای که مرد در آن نقش دارد، زن نقش دارد، ولی مرد در مدار خودش، و زن در مدار خودش .
,,
در قیام عاشورا زن و مرد، پیر و جوان حتی کودک نقش آفرینی کردند، "رباب بنت امرء القیس" یکی از شیر زنانی است که در واقعه عاشورا نقش آفرینی کرد. رباب دختر امرء القیس شاعر معروف عرب بود، پدر ایشان در روزگار خلیفه دوم از آیین مسیحیت دست کشید و به دین مبین اسلام گروید و از سوی خلیفه عهده دار ریاست قبیله قضاعه شد.
,,
پدر رباب پس از مسلمانی، سه دختر خود با نام های حیاة، سلمی و رباب را به ترتیب به امام علی (ع)، امام حسن (ع) و امام حسین (ع) تزویج کرد؛ رباب به همسری امام حسین (ع) در آمد و از انجایی که دارای کمالات نفسانیه بود نزد آن حضرت (ع) از جایگاه و منزلت خاصی برخوردار بود تا جایی که در برخی از منابع نقل شده امام حسین (ع) در توصیف علاقه بسیار خود به رباب چنین سروده است:
,لعمرک انّنی لا حبّ داراً تکون بها سکینه و الرّباب
,أحبّهما و أبذل جلّ مالی و لیس لعاتب عندی عتاب
,,
به جانت سوگند! خانهای را که سکینه و رباب در آن باشند دوست دارم. آن دو را دوست دارم و همهی ثروتم را در این راه میبخشم و سرزنش ملامتگران در حقم به جا و شایسته نیست. رباب(س) مادر سکینه و عبدالله بن حسین (ع) معروف به علی اصغر (ع) است که در روز عاشورا در برابر دیدگانش در آغوش امام حسین (ع) به شهادت رسید.
,,
از حضور رباب در صحنه عاشورا در منابع و کتب تاریخی سخن چندانی به میان نیامده است. شاید جریان آخرین وداع اباعبدالله الحسین (ع) با اهل حرم را بتوان از معدود مواردی یاد کرد که از نام رباب در آن روز سخن به میان آمده است. بنا بر نقل برخی از منابع، امام حسین (ع) در آخرین وداعش به خواهران و دختران و دیگر زنان حرم از جمله رباب سفارش کردند که بعد از شهادت من پیراهن چاک نزنید و صورت خود را نخراشید و سخنان بیهوده بر زبان جاری نسازید.
,,
رباب پس از واقعه عاشورا، مانند دیگر زنان اهل بیت (ع) به اسارت برده شد و همراه کاروان اسرا به کوفه و شام رفت. نقل شده در کوفه و در مجلس ابنزیاد رباب با دیدن سر مطهر امام حسین (ع) بیتاب شد، پس پیش رفت و آن را از میان طشت برداشت و بغل نمود و بوسید و آن گاه چنین سرود:
,واحسیناً! فلا أنسی حسینا أقصدته أسنّة الاعداء
,غادروه بکربلاء صریعاً لاسقی الله جانبی (الغیث بعده) کربلاء
,,
«آه ای حسین علیه السلام! من هیچگاه حسین علیه السلام را فراموش نخواهم کرد؛ دشمنان او را هدف نیزههای خود قرار دادند. آنان او را فریب دادند و جنازهاش را در کربلا به خاک افکندند؛ بعد از او خدا آن سرزمین را سیراب نکند.» پس از بازگشت اسرا به مدینه، عدهای از اشراف قریش از او خواستگاری کردند، ولی او نپذیرفت و گفت: «لا أتخذ حمواً بعد رسول الله(ص)؛ بعد از رسول خدا(ص) پدر شوهری را قبول نمیکنم تا جایی که وی در سوگ اباعبدالله الحسین علیه السلام پیوسته گریان و عزادار بود و اشعار سوزناکی را در رثای سید و سالار شهیدان (ع) سرود که در برخی از منابع ابیاتی از آن به ثبت رسیده است
,,
یکی از اشعار رباب(س) که در رثای امام حسین (ع) سروده به اینگونه است :
,ان الذی کان نوراً یستضاء به بکربلاء قتیل غیر مدفون
,سبط النبی جزاک الله صالحه عنا و حبیت خیر الموازین
,قد کنت لی جبلا صعبا الوذ به و کنت تصحبنا بالرحم و الدین
,من للیتامی و من للسائلین و من یغنی و یأوی الیه کل مسکین
,و الله لا ابتغی صهراً بصهرکم حتی اغیب بین الرمل و الطین
,,
«به راستی آن کس که نوری روشنیبخش بود (و مردم از پرتو آن نور بهره میگرفتند) در کربلا کشته شد و به خاک سپرده نشد. ای سبط پیامبر(ص)، خداوند از سوی ما به تو جزای نیک دهد و از تو خسران را دور گرداند. همانا تو برای من کوهی استوار بودی که به آن پناه میبردم و تو با ما به مهربانی و دینداری رفتار میکردی. دیگر چه کسی بعد از تو یتیمان و سائلان را دستگیری میکند و آنها را بینیاز میکند؟ و کیست که مسکینان را پناه میدهد؟. به خدا قسم؛ پس از او هرگز همسری بر نخواهم گزید تا آن گاه که میان ریگ و گل پنهان شوم.» گفته شده پس از واقعه عاشورا، رباب هرگز زیر سایه و سقفی نرفت تا اینکه سرانجام پس از گذشت یک سال، بر اثر گریه و اندوه فراوان بر شهادت امام حسین (ع) بیمار شد و در سال شصت و دو هجری در شهر مدینه وفات کرد.
,,
بنا بر نقل برخی منابع، رباب پس از شهادت امام حسین (ع) یک سال کنار قبر حضرت علیه السلام اقامت کرد و به عزاداری پرداخت پس از پایان یک سال، در حالی که از آنجا دور میشد چنین گفت:
,«الی الحول ثم اسم السلام علیکما و من یبک حولا کاملا فقد اعتذر
,تا یک سال و سپس سلام بر شما باد که هر کس یک سال کامل گریه کند معذور خواهد بود.»
,,
همانگونه که پیداست سرودن این شعر با این سبک و سیاق از بانوی با فضیلتی چون رباب بسیار بعید به نظر میرسد از سوی دیگر اقامت یک سالهی رباب در کربلا هم بسیار بعید به نظر میرسد؛ چرا که به اجماع همه مورخین و سیرهنگاران، پس از واقعه جانگداز عاشورا، تمامی زنان و کودکان اهل بیت علیه السلام را از کربلا به کوفه انتقال دادند و کسی را در این سرزمین باقی نگذاشتند.
,,
منابع:
,سبط بن جوزی؛ تذکرة الخواص، قم، شریف رضی، 1418 صص233-234 و الامین، محسن؛ اعیان الشیعه، تحقیق حسن الامین، بیروت، دارالتعارف، بیتا، ج1، ص622. برخی دیگر از منابع این شعر را به همسر دیگر امام حسین علیه السلام به نام عاتکه بنت زید بن عمرو بن نفیل نسبت دادهاند. الاصفهانی، ابوالفرج؛ الاغانی، بیروت، داراحیاء التراث العربی، چاپ اول، 1415،ج18، صص302-303 و الحموی، یاقوت؛ معجم البلدان، بیروت، دارصادر، چاپ دوم، 1995، ج4، ص445
,-البغدادی، ابنحبیب؛ المحبر، تحقیق ایلزه لیختن شتیتر، بیروت، دارالآفاق الجدیده، بیتا، ص397؛ ابنعساکر، پیشین، ص120؛ ابناثیر، علی بن ابیالکرم؛ الکامل فی التاریخ، بیروت، دارصادر-داربیروت، 1965، ج4، ص88 و ابنالجوزی، عبدالرحمن بن علی؛ المنتظم فی تاریخ الأمم و الملوک، تحقیق محمد عبدالقادر عطا و مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت، دارالکتب العلمیه، چاپ اول، 1992، ج6، ص9.
,- ابنعساکر، پیشین، ص120؛ ابناثیر، پیشین، ص88 و ابنالجوزی، پیشین، ص9.
,-ابوالفرج الاصفهانی، الاغانی، پیشین، ج16، ص362؛ البری؛ الجوهره فی نسب الامام علی علیه السلام و آله، تحقیق محمد التونجی، دمشق، مکتبة النوری، چاپ اول، 1402، صص46-47 و الصفدی؛ الوافی بالوفیات، تحقیق احمد ارنؤوط و ترکی مصطفی، بیروت، داراحیاء التراث، 2000، ج14، ص53.
,- ابنعساکر، پیشین، ص120؛ ابناثیر، پیشین، ص88 و ابنالجوزی، پیشین، ص9.
,-ابنعساکر، پیشین، ص120 و العسقلانی، پیشین، ج1، ص355
,,
انتهای پیام/خ
]
ارسال دیدگاه