بندر چابهار به دلیل موقعیت راهبردی که نزدیکترین راه دسترسی کشورهای محصور در خشکی آسیای میانه به آبهای آزاد است و همچنین به دلیل جغرافیایی، سیاسی، اقتصادی و حتی فرهنگی دارای ماهیتی استراتژیک برای تحرک و توسعه نیمه شرقی کشور، کل ایران و همچنین برای کشورهای همجوار در منطقه و حتی برای ارتباطات اقتصادی جهانی است.

بر اساس آمارهای جهانی سازمان ملل در زمینه حمل و نقل بین المللی، حدود نیمی از حمل و نقل جهان، میان خاورمیانه با سایر نقاط دنیا انجام می شود، از مجموع 3 کریدور حمل و نقل که برای این امر پیش بینی شده، 2 کریدور از ایران می گذرد و در این بین چابهار نقطه عبور جنوبی ترین کریدور شرقی - غربی جهان محسوب می شود که در مسیر جاده بین المللی ابریشم قرار دارد.

همچنین چابهار نزدیکترین راه به اقیانوس هند و آب های آزاد است که با هزار و هشتصد کیلومتر فاصله تا سرخس، بهترین راه برای دستیابی آسان کشورهای آسیای میانه به دریای مکران محسوب می شود، در این میان خلیج چابهار با بریدگی طبیعی و استثنایی خود، بزرگترین خلیج ایران در حاشیه دریای عمان و بزرگترین خلیج خاورمیانه در سواحل آن به شمار می رود.

آب های ساحلی چابهار با برخورداری از عمق زیاد از موقعیت خاص استراتژیکی جهت پهلوگیری کشتی های اقیانوس پیما برخوردار بوده و عالوه بر موقعیت دریایی - بندرگاهی چابهار، الزام صدور نفت از سواحل و جزایر خلیج فارس که دریای مکران را به معبر خروج نفت به دریاهای آزاد مبدل کرده، بار استراتژیکی - سیاسی خاصی را نیز به منطقه بخشیده است.

در مجموع، موقعیت ویژه دریایی - بندرگاهی چابهار از نظر دارا بودن مرز آبی وسیع در دریای مکران و همچنین موقعیت استثنایی و استراتژیکی منطقه به لحاظ استقرار در خارج از تنگه هرمز، واقع بودن در دهانه اقیانوس هند و اهمیت آن به عنوان یک راه ترانزیتی و بازار اقتصادی برای کشورهای افغانستان و جمهوری های تازه استقلال یافته شوروی سابق، موجب شده است تا چابهار به لحاظ موقعیت استقرار، از سایر مناطق متمایز و تنها بندر اقیانوسی کشور محسوب شود.
 

تجارت فرا منطقه ای و بین المللی

در همین راستا، مهرداد عرب اول، رئیس سازمان مدیریت وبرنامه ریزی سیستان و بلوچستان به خبرنگار ما گفت: مکران، از نظر تاریخی سرزمینی ساحلی در جنوب شرقی ایران و جنوب غربی پاکستان است که در طول دریای عمان از راس الکوه در غرب جاسک تا جنوب شرقی ایالت بلوچستان در پاکستان گسترده است.

وی با اشاره به ظرفیت های سواحل مکران بیان کرد: از مهمترین ظرفیت های این منطقه می توان به وجود سواحل دریای عمان به عنوان آلترناتیوی فراتر از سواحل خلیج فارس، امکان ایجاد ظرفیتهای پایانه ای و فروش نفت به عنوان آلترناتیوی به غیر از خلیج فارس،وجود منابع معدنی و انرژی خورشیدی، تجارت فرا منطقه ای و بین المللی با سطوح ملی، منطقه ای و با تأکید بر کشورهای آسیای میانه وارتباط مستقیم با آب های آزاد از طریق سواحل دریای عمان اشاره کرد.

به گفته این مقام مسئول، این سواحل از ظرفیت های متمایز ساحلی برای گردشگری به خصوص در حد فاصل چابهار تا بندر گوادر، ظرفیت های گستردۀ شیلات در سواحل و دریای عمان، زمینه های توسعه کشاورزی به ویژه در زرآباد به عنوان ظرفیت توسعه محلی، امکان ارتباط زمینی بین جاسک، چابهار و بندرگوادر، وجود شبکه حمل و نقل سه گانه دریایی، هوایی و زمینی در منطقه جایگاه بی نظیر این منطقه به دلیل قرارگیری بخش اعظمی از کریدور شمال – جنوب در خاک جمهوری اسلامی ایران که مهمترین حلقه تجارت بین آسیا و اروپا بوده است از دیگر مزیت های این سواحل محسوب می شود.

وی، ایجاد خط ترانزیت در این کریدور، در مقایسه با مسیرهای سنتی از نظر مسافت و زمان تا 40 درصد و از نظر هزینه تا 30 درصد مقرون به صرفه خواهد بود، نزدیک ترین راه دسترسی کشورهای محصور در خشکی آسیای میانه به آب های آزاد و توسعه و ارتقاء ضریب امنیتی نواحی شرق کشور را از دیگر قابلیت های این منطقه ساحلی اعلام کرد.
 

 

اهمیت توسعه منطقه ساحلی مکران

عرب اول با اشاره به ضرورت و اهمیت توسعه منطقه ساحلی مکران اذعان کرد: براساس نظریه کارشناسان برنامه ریزی و مطالعات سند توسعه سواحل مکران پنج اصل به عنوان دیدگاه های نظری پشتیبان رویکرد توسعه فضایی منطقه ساحلی مکران مطرح است که زمینه های تحقق آن  نیز وجود دارد.

وی تصریح کرد: عدالت و مساوات در بهره برداری از منابع در طول نسل های حاضر، تعامل و یکپارچگی نیازهای توسعه ای و حفاظت از محیط زیست اززمینه های تحقق اصول توسعه پایدار محسوب می شود.

رئیس سازمان مدیریت و برنامه ریزی سیستان و بلوچستان اضافه کرد: اصول توسعه فضایی دریا محور  نیز شامل برقراری تعادل بین اهداف کلان و خرد اقتصادی، اجتماعی، اکولوژیکی و فرهنگی، تدوین سناریوهای مرتبط با نحوه استفاده از اراضی در آینده و ارزیابی اثرات انباشتی بالقوه، توجه به درآمدهای بلند مدت، راهبردی و آینده نگر، مدیریت مبتنی بر اکوسیستم، شناسایی اهداف کلان و خرد، یکپارچگی بخش های اقتصادی  و مشارکت می شود.

وی با اشاره به اصول منطقه گرایی بنادر، گفت: منطقه گرایی مبتنی بر پسکرانه، منطقه گرایی مبتنی بر پیشکرانه، توسعه آب های بندری منطقه ای، یکپارچگی افقی و عمودی بنادر از جمله زمینه های تحقق این اصول است، همچنین برای تحقق اصول آمایش دفاعی زمینه های تأمین امنیت ملی، فراتر از ابزارهای نظامی و قابلیت های جنگاورانه و رشد اقتصادی از طریق ایجاد حداقل استانداردهای رفاه ملی، باید مد نظر باشد.

عرب اول افزود: به منظور تحقق اصول توسعه شبه برونزا، پیروی از الگوی ریخت شناسی نظام مراکز چندگرهی با برتری نسبی حوزه چابهار – کنارک و نظام ارتباطات شبکه ای با اولویت یکسان پیوندهای درون و برون منطقه ای حتما باید مورد توجه باشد.

وی با اشاره به رویکرد کلان توسعه فضایی منطقه ساحلی مکران بیان کرد: این رویکرد در واقع فصل مشترک توسعه برون زا و توسعه درون زا می باشد، بنابراین منطقه ساحلی مکران یک توسعه شبه برون زا با مصادیقی شامل استفاده توامان از سرمایه های درونی و بیرونی، توجه به نهادهای شبکه ای و تاکید بر درآمد و اشتغال پایدار و استفاده از منابع حاصل از رشد اقتصادی در توسعه داخل منطقه خواهد بود.

این مقام مسئول با اشاره به منشور توسعه فضایی منطقه ساحلی مکران گفت: منطقه مکران دارای قطب توسعه جاسک به عنوان بندر و پایگاه نیروی دریایی، گاز، انرژی و منطقه آزاد تجاری صنعتی چابهار به عنوان بندر آزاد و اسکله های با ظرفیت ایجاد مناطق صنعتی و حمل و نقل بین المللی است، توسعه این منطقه نمی تواند بدون مشارکت اجتماعات محلی، چه از نظر اجتماعی، فرهنگی و چه از نظر استراتژیک به پایداری لازم برسد.

وی ادامه داد: در غیر اینصورت ایجاد واحدها و پروژه های بزرگ صنعتی و تجاری بدون مشارکت مردم محلی می تواند به بروز مشکلات اجتماعی، فقر و نابرابری منتهی شود، توسعه اجتماعات محلی از طریق آموزشهای پایه و فنی و حرفهای و همچنین بالابردن سطح آموزش عالی میتواند میزان مشارکت جوئی جامعه مدنی را در توسعه آتی منطقه افزایش دهد.
 

 

اهداف توسعه منطقه ساحلی مکران

مهرداد عرب اول گفت: بر اساس مطالعات مشاور توسعه فضایی پایدار، یکپارچه و تاب آور در برابر تنش های محیطی و قلمرویی، اقتصاد سبز، متنوع و پایدار دریا محورمبتنی بر جذب سرمایه های بیرونی و درونی، شبکه های عملکردی – کالبدی و اتصال با فضای سرزمینی و فرا سرزمینی، حکمروایی انسجام بخش و یکپارچه منطقه ی در راستای ماموریت های محلی، ملی و فراملی، رقابت پذیری ارتقا یافته سرزمینی و فرا سرزمینی، کاهش فقر درآمدی، تشخص و خود آگاهی بهبود یافته منطقه ی از اهداف مهم منطقه ساحلی مکران است.

این مقام مسئول با اشاره به خروجی های اصلی مطالعات طرح توسعه سواحل مکران، اذعان کرد: تعیین محدوده جغرافیایی توسعه سواحل مکران در 2 محدوده راهبردی و عملیاتی، جمعیت قابل استقرار در سواحل مکران براساس اقدامات پیش بینی شده دستگاههای اجرایی ونیازهای توسعه ای منطقه حدود یک میلیون نفر به اضافه جمعیت موجود و تعیین حوزه های هم پیوند را شامل می شود که در پهنه سرزمین سواحل مستقر خواهند شد.

عرب اول گفت: خوش بینی به ایجاد گشایش سیاسی در روابط و تعاملات کشور با جهان در آینده نزدیک، پذیرش جامعه محلی برای هم راستایی با تحولات و فرآیندهای توسعه پیش بینی شده، وجود یا امکان تأمین نیروی انسانی متخصص و نیز سرمایه های مالی لازم برای پیاده سازی برنامه های توسعه و امکان غلبه بر تفرق ها و یکپارچه سازی و مدیریت هماهنگ دستگاه های اجرایی در نظام برنامه ریزی جزیره ای کشوردر طرح توسعه سواحل مکران دیده شده است.

وی افزود: به طور کلی می توان سه فاز توسعه شامل محرومیت زدایی از منطقه و توانمند سازی جوامع محلی، آماده سازی منطقه برای ایفای نقش در سطح ملی و فراهم سازی زمینه های نقش آفرینی به عنوان هاب بین المللی ترانزیتی را درباره این منطقه لحاظ کرد.

رییس سازمان مدیریت و برنامه ریزی سیستان و بلوچستان با اشاره به نظرات کارشناسان حوزه برنامه ریزی و آمایش از مهمترین جهت گیری های پیشنهادی برای تحقق توسعه فاز 1 و 2 گفت: حساسیت زدایی از جامعه محلی در خصوص مداخلات گسترده سطح ملی و خطر برهم خوردن نظم اجتماعی و فرهنگی، مشارکت دهی واقعی جامعه محلی و جلب همراهی و همدلی آنان در فرآیندهای توسعه، تأکید بر توسعه و تقویت آموزش و ارائه خدمات اجتماعی، تأمین زیرساخت های اولیه لازم، فراهم سازی زمینه ها و امکانات ارتقای زیست پذیری سکونت گاه های منطقه به ویژه در قلمروهای ساحلی و نگرش یکپارچه به محدوده عملیاتی و پسکرانه های منطقه در هر دو استان سیستان و بلوچستان و هرمزگان از جمله مهمترین جهت گیری های پیشنهادی برای تحقق توسعه فاز یک و 2 مکران است.

رئیس سازمان مدیریت و برنامه ریزی سیستان و بلوچستان خاطرنشان کرد: به منظور تحول در توسعه منطقه مکران، باید ابتدا بر تفرق های مدیریتی غلبه و سپس با ایجاد زیر ساخت های لازم توسط متولیان امر زمینه حضور جمعیت را فراهم کرد و پس از آن به رونق اقتصاد و اقدامات نرم افزاری و توسعه ای اندیشید.

انتهای پیام/