عمر تبلیغاتی تشکیل فرهنگستان تمام شده است/ باید لذت فرهنگ اصیل آذربایجانی را به مردم بچشانیم

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا، به نقل از آناج، دکتر احمد فرشبافیان رئیس موسسه تحقیقات و مطالعات بین المللی آذربایجان شناسی دانشگاه تبریز  در گفتگو با خبرنگار آناج در خصوص تشکیل فرهنگستان ترکی در استان اظهارات قابل تاملی بیان کرده است؛

برای تاسیس فرهنگستان ترکی در حال بازی در زمین احساسی دیگران هستیم که باید از این زمین خارج شویم و بدون عجله تدبیری بیاندیشیم
 

 

 

آناج:نظرتان در مورد ایجاد  فرهنگستان زبان ترکی چیست؟
 
متاسفانه به جای اینکه بحث فرهنگستان در محیط علمی مطرح شود تا علمای اهل فن به میدان بیاید، در محیطی مطرح شد که سیل درخواست های افراد مختلف اعم از شاعر و روزنامه نگار و غیره شروع شد. این امر وزن قضیه را پایین آورد.

به نظر من اینجا بود که مسئولین احساس کردند که بیگدار به آب زده اند. در واقع عمر تبلیغاتی تشکیل فرهنگستان از شعار انتخاباتی آقای رئیس جمهور شروع و چند ماه پس از انتصاب استاندار تمام شد.

جمهوری آذربایجان علی رغم اینکه کشور تازه ای است و خیلی از  تدابیرش از سوی خودش نیست، گاه می تواند ما را در زمینه برخی از مسائل اجتماعی و سیاسی به انفعال وادار کند زیرا هدایت کنندگان آن آکادمیک هستند.

ما دو واحد زبان ترکی آذری را(با الفبای  عربی) به صورت اختیاری در برنامه دانشگاه قرار داده بودیم که ثمرات خوبی هم داشت چرا که اولا دهان کسانی که می گفتند عمدا اجازه ی تشکیل کلاس ترکی آذری نمی دهند، بسته شد؛ دوما دانشجویانی بودند که خیلی دنبال برگزاری کلاس زبان ترکی آذری بودند و دیدند که بدون مانع برگزار شد.

فعالیت موسسه مطالعاتی تحقیقاتی آذربایجان شناسی در دانشگاه تبریز

با تشکیل کلاس های فوق پیشنهاد تاسیس مرکزی را در دانشگاه دادیم تا بتواند کارهای پژوهشی و مدیریتی را هدایت کند. لذا مرکز مطالعات و تحقیقات آذربایجان شناسی را در دانشگاه تاسیس کردیم. تا اینکه در سال 87 بنا به دلایلی   ایجاداین مرکز کنسل شد. شکر خدا اکنون دوباره احیاء شده و به عنوان موسسه مطالعاتی تحقیقاتی آذربایجان شناسی کار خود را دنبال می کند. از جمله فعالیت های جدیدی که طراحی کرده ایم، برنامه ریزی برای رسیدن به تشکیل فرهنگستان زبان ترکی آذری است. حداقل بررسی این موضوع و قرار دادن آن در دستور جلسه اهمیت زیادی دارد.
 
نیروی انسانی علمی لازمه تشکیل فرهنگستان زبان و ادبیات آذری
 
 بحث تاسیس فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی و سیاست گذاری های آن حدودا از چند دهه قبل  شروع و تقریبا در دهه 50 تشکیل یافت. این بدین معنی است که برای تشکیل فرهنگستان تا این حد زمان و بنیاد فکری لازم است. پس اینکه این موضوع را در دستور جلسات قرار بدهیم اهمیت زیادی دارد. یکی ار مولفه های تشکیل فرهنگستان نیروی انسانی علمی است و صرفا نیروی اجرایی کافی نیست.

آناج:نظرتان درمورد اساس تشکیل فرهنگستان محلی چیست؟

هیچ کشوری در دنیا وجود ندارد که برای زبان های غیر رسمی اش فرهنگستان تاسیس کند
 
باید بگویم متاسفانه مسئولان ما این جرأت را ندارند که مباحث علمی را به صورت علمی مطرح کنند و همه چیز را با سیاست در می آمیزند. ما باید در راستای منافع ملی کشور خود به صورت رک صحبت کنیم. هیچ کشوری را سراغ نداریم که به جز زبان رسمی برای زبان و فرهنگ حاشیه ای فرهنگستان به آن معنایی که برخیها تصور می کنند  تاسیس کرده باشد. حتی در کشورهای بزرگ اروپایی که انبوهی از زبان های مختلف در آن وجود دارد برای زبان های غیر از زبان رسمی فرهنگستان به آن معنا فکر نکنم وجود داشته باشد.

حال فارغ از این موضوع فرهنگستان یا بنیاد را نمی توان در هر محلی تشکیل داد و چنین مرکزی حتما باید در یک محیط علمی استقرار یابد که با سیستم سیاست گذاری علمی کشور اداره شود. در هیچ کجای دنیا چنین چیزی به این شکل وجود ندارد و طبیعی است که در صورت عدم برخورد علمی و صرفا با نگرش فصلی و منفعتی با شکست مواجه شود.

هدف ما فعال کردن بحث های آموزشی، تحقیقاتی و فرهنگی و تاریخی است و کار خود را در چهار زمینه ی تاریخ و تمدن، فرهنگ و ادبیات، جغرافیا و هنر و معماری شروع کرده ایم و تشکیل نشست های تخصصی در اولویت کار ما قرار دارد. ما اولین نشست تحصصی خود را با عنوان فضولی شناسی به صورت بین المللی برگزار کردیم که علمای دانشگاهی را به میدان بکشانیم. نشست دوم نیز در آینده نزدیک با همکاری آکادمی علوم آذربایجان و موسسه آذربایجان شناسی دانشگاه تبریز در باکو برگزار می شود. برنامه های دیگری نیز داریم که به مرور زمان اعلام خواهد شد .

آناج: زمانی که مسئولان ادعا کردند که در حال تدوین اساسنامه فرهنگستان هستند، آیا از شما و اساتید دیگر در این حوزه مشورت خواستند؟

اساسنامه فرهنگستان زبان ترکی تدوین نشده است

من در جلسه ای که آقای استاندار با شعرا و انجمن ادبی داشتند حضور نداشتم ولی استاندار در آن جلسه گفته بودند من آقای صفی پور را آورده ام تا فرهنگستان را راه بیاندازد. گفته بودند که اساس نامه نوشته شده است. بعدا فهمیدیم که اساس نامه ای در کار نیست و به نظر می رسد کار قابل توجهی در این زمینه انجام نگرفته است. شنیدم وقتی این موضوع را از اقای صفی پور پیگیر شدند گفت این بحث را به بعد موکول کنید!

مثل ما مثل از هول حلیم در دیگ افتادن است. ارشاد سه سال پیش برای پاسخ دادن مقطعی به برخی از مطالبات،  با عجله اساس نامه ای تنظیم کرد و طبق آن بنیاد شهریار شناسی ایجاد کرد. جالب این است که اگر فردی به بررسی فعالیت های این بنیاد بپردازد می بیند که به غیر از کتابفروشی هیچ حرکتی صورت نگرفته است . البته نه اینکه رئیس آن ناتوان است بلکه برنامه مدونی برای آن فکر نشده بود . در حالی که ظرفیتی به نام بنیاد شهریار شناسی می تواند درون مجموعه ای منسجم ادغام و هدایت شود.

 به نظر من تا زمانی که مرکز واحدی در این زمینه تعیین نشود، فعالیت های جسته گریخته کار به جایی نمی برد.

آقای سعیدی، نماینده ی مردم تبریز، آذرشهر و اسکو در مجلس شورای اسلامی نیز در سخنرانی خود اشاره کرد که فرهنگستان یا بنیاد نیز باید زیر نظر یک مرکز علمی و توسط این مرکز هدایت شود، و گرنه چند روز بعد استان های دیگر نیز خواهان ایجاد فرهنگستان کردی، عربی، بلوچی و غیره خواهند بود.

متاسفانه ما در حال بازی در زمین احساسی دیگران هستیم که باید از این زمین خارج شویم و بدون عجله تدبیری بیاندیشیم. سیاسی کردن موضوع باعث می شود حرکت های عجولانه صورت بگیرد که این درست نیست، متاسفانه مسوولان ما باور ندارند که ما در دانشگاه در رابطه با فرهنگ و ادبیات و تاریخ آذربایجان در ایران حرف برای گفتن داریم و ما باید این حقیقت را به مسوولان خودمان بقبولانیم.

آناج: به نظر شما بهتر نیست این موضوع به عنوان مطالبه مردمی مطرح شده و از مباحث سیاسی تفکیک شود ؟

باید فرهنگ اصیل آذربایجانی با قالب ایرانی اسلامی را احیاء کنیم

به نظر من مطالبه ای توسط مردم عادی در رابطه با زبان آذری وجود ندارد. زیرا امروز شرایط جهان به گونه ای است که خوشبختانه مردم با فهم قابل قبول مطالبات رهبری را از مسوولین و مراکز علمی دنبال می کنند و در این مورد بر خلاف برخیها که بر طبل زبان بدون فرهنگ می کوبند مردم دغدغه های فرهنگی را بیشتر پیگیری می کنند و به آن حساسند.

ما خودمان باید برای مردم مطالبه را خلق کنیم و باید فرهنگ اصیل آذربایجانی با قالب ایرانی اسلامی را یاد داده و احیاء کنیم. ما نباید اجازه بدهیم که فرهنگ ایرانی اسلامی مردم آذربایجان به فراموشی سپرده شود.

باید لذت فرهنگ اصیل آذربایجانی را به مردم بچشانیم

در واقع آنچه امروز ما با آن در چالش هستیم مطالبات احساسی مردمی نیست بلکه مطالبه ی عده ی خاصی است که با نگاه سیاسی و حتی با نگاه افراطی قومی به موضوع نگاه می کنند. لذا ما اولا باید به ادعاهای سیاسی پاسخ قانع کننده علمی داده و غنای فرهنگ آذربایجانی ایرانی اسلامی را نشان بدهیم و دوما لذت این فرهنگ را به مردم بچشانیم. اما متاسفانه برخی مسوولان ما در جبهه اول مشغول شده اند و در قبال ادعاهای سیاسی قومی دچار انفعال شده اند، ما باید به گونه ای عمل کنیم که منجر به انسجام فعالیت های درونی شود تا بتوانیم به مهندسی فرهنگ بپردازیم.

باور کنید با آدرسهای غلطی که با عملکرد ضعیف و غلط برخیها به مراکز علمی کشور های همسایه داده می شود آنها نیز با همه ضعف و ناتوانی خودشان به توان بالای علما و دانشمندان ما با تردید می نگرند . اخیرا در کنفرانس فضولی شناسی که چند نفر از اساتید ادبیات دانشگاه تبریز ارائه مقاله کردند و حقیر نیز چند کلمه ای صحبت کردم اساتید آکادمی آذربایجان معترف بودند که اساتید ایرانی خیلی از آنها بهتر و جلوترند و جالب اینکه می پرسیدند چرا این ظرفیت را با همکاریهای بیشتر به نمایش نمی گذارید؟ اساتید ما در اکثر موارد غنی تر از اساتید دیگر کشورها حضور دارند ولی گویا نمی خواهیم باور کنیم. سفارت ما و رایزنی های فرهنگی ما خیلی کار دارند که این ظرفیتها را بباورانند و ما نیز قصد داریم به رایزنیهای جمهوری اسلامی در کشورهای همسایه کمک نماییم.

طبق اصل  قانون اساسی می توان تمام زبان های بومی ایران را به شکل زبان دوم در کنار زبان ملی، تدریس کرد. نه اینکه در مدارس دروس را به زبان ترکی تدریس کرد. ما باید اصل 15  را برای مردم تشریح کنیم که تا به حال هیچ کس، حتی نمایندگان مجلس نیز این کار را نکرده اند.

 ما موضوع قراردادهای ترکمنچای و گلستان را نیز حتی برای مردم خودمان تبیین نکرده ایم. در حالی که ما باید برای کشورهای دیگر نیز مثل ترکیه و آذربایجان، واقعیات خودمان را تبیین کنیم.

اگر عده ای فکر می کنند فقط با شروع کار دولت جدید برخی کشورهای همسایه به ایران تمایل  پیدا کرده اند، به نظر من اشتباه می کنند. چون عوامل مختلفی مانند اوضاع اوکراین،  بحث حضور و عرض اندام وهابیت در قالب داعش و دست اندازیهای ترکیه بعنوان پرچمدار نوعثمانی گرایی به سیاستهای منطقه ای کشورها و چند مورد دیگر بویژه تدابیر مدبرانه و مقتدرانه رهبری عزیز انقلاب و حضور چشمگیر سربازان فداکار رهبری همچون سردار سلیمانی در عرصه نجات مسلمانان از چنگال خون آشامان داعش، موقعیت طلایی برای جمهوری اسلامی ایجاد کرده است و نباید فعالیتهای و سیاستهای کلان نظام جمهوری اسلامی را که از سوی رهبری هدایت می شود در حضور دولتها خلاصه کنیم و با تغییر آنها باز از صفر همه چیز را شروع نماییم.

اکنون فضا برای تبلیغ تفکر واقعی اسلام در جمهوری آذربایجان فراهم است

 امروز وقتی جمهوری آذربایجان می بیند با بی تدبیری مسوولانشان بیش از 300  نفر از جوانان آن ها به داعش پیوستند و وقتی جنازه صد نفر از جوانانشان را دیدند که قربانی داعشیهای مزدور عربستان شده اند خیلی تکان خوردند. فضای آذربایجان خیلی فرق کرده است، نوعی ترس به وجود آمده است و اکنون فضا برای تبلیغ تفکر واقعی اسلام در آذربایجان فراهم است و ما باید تلاش کنیم از این فضا به نحو احسن و به نفع نجات مردم مسلمان آذربایجان از چنگال تفکرات افراطی و غلط استفاده کنیم.

آناج: تغییر طرح  فرهنگستان ترکی به ایجاد یک بنیاد ملی را چطور ارزیابی می کنید؟ چرا این اتفاق افتاد ؟
 
بنیاد ملی آذربایجان باید توسط شخصیت های علمی تشکیل شود نه شخصیت های سیاسی

تشکیل بنیاد ها و نهادهای مختلف برای فرهنگ آذربایجان شدنی نیست و در محیط های اجتماعی اول باید تکلیف نهادهای متعدد در زمینه فرهنگ آذربایجان روشن شود. از طرفی بنیاد ملی آذربایجان باید توسط شخصیت های علمی تشکیل شود نه شخصیت های سیاسی. مسئولین امر باید فراهم کننده ی زمینه تشکیل این بنیاد ها باشند نه اینکه خودشان تشکیل دهنده بنیاد باشند.

از طرف دیگر نباید با عجله کار کنیم بلکه باید فرصت کافی برای انجام کارهای مطالعاتی اختصاص یابد، فلسفه وجودی بنیاد و محورهای فعالیت و اهداف آن مشخص شود. نکته ی مهم دیگر این است که بنیاد مذکور حتما باید خود را با سیاست گذاری های مجامع بالادست مثل شورای عالی انقلاب فرهنگی تطبیق دهد.

هر کسی نباید جرات اظهار نظر در خصوص فرهنگستان را به خود بدهد

اظهار نظر های غیر کارشناسی مسوولان جامعه را دچار التهاب می کند در حالی که به نظر من نباید هرکس جرأت اظهار نظر در این مورد را به خود بدهد. ما در این حوزه در مراکز دانشگاهی کارشناسان و اساتید کم نداریم باید از آن ها نظر بخواهیم نه اینکه محدود به اندک افراد شناخته شده باشیم.

ارشاد نمی تواند در خصوص تاسیس فرهنگستان ترکی به جایی برسد

به نظر من ارشاد یک نهاد هنری است و به بخش های عملیاتی هنر می پردازد. علاوه بر این این فاز مجزاست؛ یعنی فاز ذهنی مدیرکل یا وزیر ارشاد در کشور خارج از مقوله بنیاد علمی فرهنگی یک قومیت یا یک مجموعه است. ارشاد در این مورد نمی تواند به جایی برسد و متولی باید یکی از مجامع دانشگاهی باشد و یا اگر قرار است به صورت مستقل از دانشگاه باشد باید به شورای انقلاب فرهنگی متصل باشد.

آناج: چه عاملی باعث می شود موضوعی مثل تشکیل فرهنگستان یا بنیاد به سمت جریانات سیاسی سوق داده شود؟

امیدی به تشکیل فرهنگستان ترکی ندارم/ برخی افراد در انتخابات به این مقوله نیاز دارند

البته منطقه ما منطقه ی حساسی است وگرنه در جاهای دیگر کشور این اتفاق نیافتاده است. از طرفی متاسفانه موج سواری های سیاسی نیز وجود دارد. اما من امیدی برای تشکیل فرهنگستان یا بنیاد ندارم زیرا اراده ای برای تشکیل آن وجود ندارد.

این موضوع خیلی کش پیدا خواهد کرد چرا که برخی افراد در انتخابات به این مقوله نیاز دارند. علاوه بر این برای این امر زیرساخت فراهم نیست و نیروی انسانی بدین منظور تربیت نشده است. ما اگر عرضه داشته باشیم دایره المعارف واقعی و حقیقی آذربایجان را بدون بنیاد هم می نویسیم. بودجه ای که می خواهند برای فرهنگستان و بنیاد بگذارند به دانشگاه بدهند ببینند اساتید می توانند یا نه ؟ که حتما می توانند .

حرف آخر ؟

 رسانه های ما نباید از این موضوعات غافل باشد. اگر مسئولان ، خود را مورد مآخذه ببینند خیلی راحت حرف نمی زنند، خیلی راحت تشکیل فرهنگستان نمی دهند و خیلی راحت آن را منحل نمی کنند.

رسانه ها باید این موضوعات را به صورت لحظه به لحظه رصد کند

رسانه ها باید این موضوعات را به صورت لحظه به لحظه رصد کنند و مدام از مسئولان سوال بپرسند تا دیگر اینطور راحت در مورد همه چیز صحبت نکنند. باید این سوالاتی را که از من می پرسید از کسانی بپرسید که موضوع ایجاد فرهنگستان را مطرح کردند.

بهتر است رسانه ها در برنامه ریزی های نهادهای فعال مشارکت کنند و ما خیلی خوشحال می شویم که آناج فعالیت های مرکز مطالعات آذربایجان شناسی را پوشش علمی بدهد مثلا با اساتید مربوطه مصاحبه بگیرد و کارهایی از این قبیل انجام دهد تا بدنه ی علمی به همدیگر وصل شود، ما در دانشگاه مباحث را تک بعدی مطرح می کنیم در حالی که اگر یک متخصص رسانه در بین ما وجود داشته باشد ما از باز خورد رفتارها و کارهای خود مان دربیرون دانشگاه نیز آگاه می شویم، به نظر من باید تعدادی از رسانه های متعهد ما با سیستم دانشگاهی ممزوج شود. نمایندگان را نیز باید به این عرصه بیاوریم تا آن ها نیز در جریان باشند و بدانند که در بالا چکار کنند و به چه کسی فشار وارد کنند، بهتر است، بنابراین اگر ما متحد عمل کنیم نه ما تنها می مانیم و نه رسانه ها و مهمتر اینکه حاصل کار نیز به صورت منسجم درمی آید.