• چهارشنبه ۱۷ دی ۱۴۰۴ ۱۰:۲۵
• کد خبر : 2132819

• اخبار
• اقتصادی

بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در اقدامی شفاف‌سازی، فهرست کامل ۱۱۸۳ شرکت دریافت‌کننده ارز ترجیحی با نرخ ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومان را از ابتدای فروردین تا پایان آذر ۱۴۰۴ منتشر کرد.

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ از دوشنبه ۱۵ دی ۱۴۰۴، بانک مرکزی با اجرای سیاست تک‌نرخی ارز، تالارهای اول و دوم مرکز مبادله را ادغام کرد و اعلام کرد ارز کالاهای اساسی و خدماتی (به جز گندم و دارو) از این پس با نرخ توافقی مرکز مبادله (حواله حدود ۱۲۸ هزار و ۴۰۰ تومان و اسکناس ۱۳۲ هزار و ۲۰۰ تومان در ساعت ۲۱:۴۰ سه‌شنبه ۱۶ دی) تأمین می‌شود. این تغییر، بر اساس قانون بودجه ۱۴۰۴ و اطلاعیه شورای اطلاع‌رسانی دولت، برای پایان دادن به رانت چندنرخی و انتقال یارانه مستقیم به مصرف‌کننده نهایی (از طریق کالابرگ الکترونیکی ماهانه یک میلیون تومان) طراحی شده است.

قبل از این، ارز ۲۸۵۰۰ تومانی برای واردات نهاده‌های دامی (ذرت، کنجاله سویا)، روغن خام، غلات و دارو تخصیص می‌یافت تا قیمت کالاهای اساسی کنترل شود. اما گزارش‌های متعدد از انحراف منابع (مانند قاچاق یا فروش در بازار آزاد) و تورم پنهان، منجر به این تصمیم شد. حالا، با نرخ جدید مرکز مبادله، واردکنندگان باید با دلار حدود ۱۳۰ هزار تومانی کالا وارد کنند، که می‌تواند قیمت مرغ، تخم‌مرغ، لبنیات و روغن را ۵۰ تا ۱۰۰ درصد افزایش دهد – مگر اینکه کالابرگ جبران‌کننده باشد.

۱۰ شرکت برتر؛ بیش از یک سوم ارز به غول‌های وارداتی رسید

بر اساس جداول بانک مرکزی، کشت و صنعت مدلل ماهیدشت با دریافت ۵۷۱ میلیون و ۵۹ هزار دلار (بیشترین سهم، عمدتاً نهاده‌های دامی) صدرنشین لیست است. این شرکت وابسته به گروه مدلل، که در واردات ذرت (۲.۶ میلیارد دلار کل بخش) و کنجاله سویا (۹۸۶ میلیون دلار) فعال است، حدود ۸ درصد کل ارز ترجیحی را به تنهایی دریافت کرده.

رتبه دوم آوا تجارت صبا (شرکت بازرگانی گروه مدلل) با ۴۴۲ میلیون و ۸۱ هزار دلار؛ این شرکت هم در زنجیره مدلل، بر واردات دانه‌های روغنی (۱.۲ میلیارد دلار کل) تمرکز دارد.

کشت و صنعت اکسون با ۳۶۴ میلیون و ۹ هزار دلار سوم است، و سهامی پشتیبانی امور دام کشور (دولتی) با ۳۶۳ میلیون و ۲۵ هزار دلار چهارم. صبا پیشرو کالا (۳۵۸ میلیون و ۹۳ هزار دلار)، صنعت غذایی کوروش (۳۵۶ میلیون و ۳۳ هزار دلار، بورسی)، ایده‌پردازان کارآفرین (۳۱۴ میلیون و ۹۷ هزار دلار)، جهان صادرات سینا (۲۲۵ میلیون و ۲۰ هزار دلار)، تولیدی و بسته‌بندی پاک‌دیده (۲۰۶ میلیون و ۷۵ هزار دلار) و کلهر دانه جنوب (۱۷۱ میلیون و ۳۳ هزار دلار) ده شرکت برتر را کامل می‌کنند.

نکته کلیدی: این ۱۰ شرکت حدود ۳ میلیارد دلار (یک سوم کل) را جذب کرده‌اند، عمدتاً برای نهاده‌های دامی که مستقیم بر قیمت مرغ (۱۸۰ هزار تومان در خرده‌فروشی) و تخم‌مرغ (شانه ۲۸۰-۳۰۰ هزار تومان) تأثیر گذاشته. گروه مدلل (مدلل ماهیدشت و آوا تجارت صبا) به تنهایی بیش از ۱ میلیارد دلار دریافت کرده – معادل ارزشی حدود ۲۸ هزار میلیارد تومان با نرخ ترجیحی، که اگر به بازار آزاد می‌رسید، رانت ۲۰ هزار میلیارد تومانی ایجاد می‌کرد.

از ۱۱۸۳ شرکت واجد شرایط، ۵ شرکت هیچ ارزی نگرفته و بقیه از ۰.۰۱ میلیون تا ۵۷۱ میلیون دلار دریافت کرده‌اند. صنعت سلول سبز شیمیایی هم در فهرست جزئی (با بیش از ۱۲۰۰ میلیون دلار تجمعی در دوره‌های مختلف) ظاهر شده، که نشان‌دهنده تمرکز بر مواد شیمیایی و نهاده‌هاست.

آمار تفکیکی؛ جهاد کشاورزی ۷۶ درصد، بهداشت ۲۳ درصد

وزارت جهاد کشاورزی با ۷ میلیارد و ۱۱۱ میلیون دلار (۷۶ درصد کل) غالب است:

• ذرت: ۲.۶۲۷ میلیارد دلار (مدلل ماهیدشت و آوا صبا پیشتاز)
• دانه‌های روغنی: ۱.۲۲۹ میلیارد دلار
• کنجاله سویا: ۹۸۶ میلیون دلار

وزارت بهداشت ۲.۱۲۹ میلیارد دلار (۲۳ درصد): دارو و مواد اولیه ۸۹۵ میلیون دلار.

جمع دو بخش: ۹.۲۴ میلیارد دلار. این ارقام، که معادل بیش از ۲۶۰ هزار میلیارد تومان با نرخ ترجیحی است، حالا با نرخ ۱۳۰ هزار تومانی تسعیر می‌شود و معادل ریالی آن (حدود ۱۲۰۰ هزار میلیارد تومان) مبنای کالابرگ قرار می‌گیرد – اما منتقدان می‌گویند رانت گذشته (اختلاف ۱۰۰ هزار تومانی نرخ) هدر رفته و تورم جدید اجتناب‌ناپذیر است.

واکنش‌ها در بازار و فضای مجازی؛ از انتقاد رانت تا نگرانی تورم

انتشار لیست، موجی از واکنش‌ها را برانگیخت. در X (توییتر سابق)، کاربران با هشتگ‌هایی مانند #ارز_ترجیحی_رانت و #لیست_بانک_مرکزی، گروه مدلل را "غول رانت" خواندند. یک کاربر نوشت: "مدلل ماهیدشت ۵۷۱ میلیون دلار گرفته، اما مرغ ۱۸۰ هزار تومانی است؟ کجا رفته این ارز؟" تحلیلگران بورس (مانند نبض بورس) اشاره کردند صنعت غذایی کوروش (رتبه ۶) بورسی است و سهامدارانش سود برده‌اند، اما مصرف‌کننده نهایی ضرر کرده.

اقتصادآنلاین و دیده‌بان ایران گزارش دادند دو شرکت مدلل بیش از ۱ میلیارد دلار گرفته‌اند، که معادل ۱۰ درصد بودجه عمرانی کشور است. جهان صنعت نیوز تأکید کرد جهاد کشاورزی ۳ برابر بهداشت سهم برده، و سؤال کرد: "اصابت به سفره مردم چقدر بوده؟"

تأثیر حذف؛ نرخ مرکز مبادله ۱۳۲ هزار، جهش بازار آزاد

پس از حذف (۱۵ دی)، نرخ مرکز مبادله:

• حواله دلار: ۱۲۸,۴۰۰ تومان (فروش) / ۱۲۷,۲۵۰ تومان (خرید)
• اسکناس دلار: ۱۳۲,۲۰۰ تومان (فروش) / ۱۳۱,۰۷۰ تومان (خرید)

در بازار آزاد، دلار از ۱۳۶ هزار به ۱۴۷ هزار تومان جهش کرد (۱۰ هزار تومان افزایش). بنکر و اقتصاد معاصر گزارش دادند اسکناس ۱۳۲,۲۶۰ تومان (کاهش جزئی نسبت به قبل) اما آزاد ۱۴۶-۱۴۸ هزار تومان. نبض بورس نوشت: "ارز تک‌نرخی شد، اما شکاف رسمی-آزاد پررنگ‌تر."

حذف، برای پایان رانت (مانند قاچاق ذرت با دلار ۲۸۵۰۰) است، اما منتقدان هشدار می‌دهند قیمت روغن (۱۸۴ هزار تومان ۶۷۵ گرمی) و مرغ افزایش یابد. زومیت نوشت: کالابرگ ۱ میلیونی جبران می‌کند؟

تحلیل؛ رانت‌های گذشته و تورم آینده

ارز ترجیحی قرار بود قیمت‌ها را کنترل کند، اما انحراف (فروش در آزاد) تورم پنهان ایجاد کرد. مدلل ماهیدشت (ذرت) و آوا صبا (روغن) بیشترین سهم را بردند، اما گزارش‌های ایسنا نشان داد نهاده‌ها قاچاق شد. بانک مرکزی ۷.۵ میلیارد دلار تأمین کرد، اما اصابت به سفره ضعیف‌ها کم بود (هشدار مدیر تحقیقات بانک مرکزی: حذف ناگهانی اقشار ضعیف را نابود می‌کند).

حذف، شفافیت می‌آورد (تالار دوم با اولویت عرضه)، اما شوک قیمتی (مانند ۱۴۰۱ با ۴۲۰۰ تومانی) محتمل است. آفتاب نیوز نوشت: ۱۰ شرکت ۳۳% را گرفتند؛ نظارت ضعیف مقصر است.

جدول ۱۰ شرکت برتر (میلیون دلار)

جمع‌بندی؛ شفافیت مثبت، اما چالش تورم

انتشار لیست، گام مهمی برای پاسخگویی است و رانت را افشا می‌کند. اما با نرخ ۱۳۲ هزار تومانی، کالاها گران می‌شوند – مرغ، تخم‌مرغ و روغن پیشتازند. کالابرگ (۴ میلیون پیش‌پرداخت) جبران می‌کند؟ کارشناسان می‌گویند نظارت بر توزیع و شکست انحصار (مانند مدلل) کلیدی است. راه دانا تحولات را رصد می‌کند.
 

• برچسب ها
• #سیاست تک‌نرخی
• #ارز
• #لیست دریافت‌کنندگان