شرایط قانونی وصول چک ضمانت چیست؟

در دنیای کسب‌وکار امروز، کلمه «ضمانت» پای ثابت اکثر قراردادهاست. از استخدام در یک شرکت و اجاره کردن یک آپارتمان گرفته تا بستن قراردادهای بزرگ پیمانکاری، معمولاً یک طرف از طرف دیگر «چک ضمانت» می‌خواهد.

اما همیشه یک ترس بزرگ وجود دارد: «اگر چک را دادم و طرف مقابل آن را بی‌دلیل نقد کرد چه؟» از سوی دیگر، دارنده چک می‌پرسد: «اگر طرف مقابل به تعهدش عمل نکرد، چگونه می‌توانم این چک را به صورت قانونی نقد کنم؟» کلیه مسائل پیرامون را از زبان بهترین وکیل تبریز بشنوید.

در این مقالهِ کاملاً کاربردی و مستند به قوانین جدید صدور چک (چک‌های بنفش صیادی)، صفر تا صد شرایط قانونی وصول چک ضمانت و راه‌های جلوگیری از سوءاستفاده از آن را به زبان ساده بررسی می‌کنیم.

چک ضمانت دقیقاً چیست و چه فرقی با چک عادی دارد؟

در حالت عادی، وقتی شما چکی می‌کشید، یعنی بدهکار هستید و گیرنده چک می‌تواند در تاریخ مقرر به بانک برود و پولش را بگیرد. اما چک ضمانت (یا چک مشروط) پولی نیست که شما الان بدهکار باشید؛ بلکه نوعی «وثیقه» است.

شما این چک را می‌دهید تا به طرف مقابل اطمینان دهید که به قول خود (مثلاً تخلیه خانه در موعد مقرر، یا دزدی نکردن از محل کار) عمل می‌کنید. قرار نیست این چک هرگز نقد شود، مگر اینکه شما زیر قولتان بزنید و تخلف کنید.

شرایط قانونی وصول چک ضمانت چیست؟ با ما همراه باشید...

آیا بانک به کلمه «بابت ضمانت» روی چک اهمیت می‌دهد؟

این یکی از بزرگترین سوءتفاهم‌های مردم است! بسیاری فکر می‌کنند اگر روی چک بنویسند «بابت ضمانت»، بانک از نقد کردن آن خودداری می‌کند.
واقعیت این است: بانک به کلمه «ضمانت» هیچ اهمیتی نمی‌دهد!

طبق قانون تجارت و مقررات بانکی، متصدی بانک حق ندارد بررسی کند که آیا شما به تعهدتان عمل کرده‌اید یا نه. اگر دارنده چکِ ضمانت به بانک مراجعه کند و در حساب شما پول باشد، بانک پول را به او می‌دهد. اگر پول نباشد، بانک به راحتی چک را «برگشت» (گواهی عدم پرداخت) می‌زند.

پس فرق چک ضمانت با چک عادی کجاست؟ تفاوت آن‌ها در دادگاه مشخص می‌شود، نه در بانک!

شرایط قانونی وصول چک ضمانت در مراجع قضایی

شرایط قانونی وصول چک ضمانت چیست؟ اگر چک ضمانت برگشت بخورد و دارنده آن بخواهد از طریق دادگاه یا اداره ثبت، پول آن را از شما بگیرد، شرایط کاملاً تغییر می‌کند. برای وصول قانونی چک ضمانت، دارنده باید شرایط زیر را داشته باشد:

۱. اثبات تخلف (تخطی از قرارداد)

دارنده چک نمی‌تواند صرفاً با در دست داشتن لاشه چک، اموال شما را توقیف کند. از نظر دادگاه، تا زمانی که ثابت نشود شما (صادرکننده چک) از قرارداد تخلف کرده‌اید، دارنده چک حق وصول آن را ندارد.
مثلاً کارفرما باید به دادگاه ثابت کند که کارگر خسارتی به شرکت زده است تا بتواند چک حسن انجام کار او را وصول کند.اثبات تخلف توسط وکیل به صورت قطعی با کمک بهترین وکیل تهران در ارتباط باشید.

۲. حقوقی بودن چک ضمانت (عدم امکان شکایت کیفری)

بر اساس ماده ۱۳ قانون صدور چک، چک‌هایی که بابت تضمین انجام معامله یا تعهدی صادر می‌شوند، فاقد جنبه کیفری هستند.
این یعنی چه؟ یعنی دارنده چک ضمانت نمی‌تواند مستقیماً به کلانتری یا دادسرا برود و برای شما حکم جلب کیفری (زندان) بگیرد. او فقط می‌تواند دادخواست حقوقی (مطالبه وجه چک) بدهد. روند حقوقی طولانی‌تر است و دادگاه به دقت بررسی می‌کند که آیا تخلفی صورت گرفته است یا خیر.

۳. ذکر شدن مشخصات چک در قرارداد اصلی

بهترین حالت برای وصول قانونی چک ضمانت این است که شماره چک، مبلغ آن و علت صدور آن (مثلاً بابت تضمین بند ۵ قرارداد شماره فلان) به طور دقیق در یک قرارداد مکتوب ذکر شده باشد. اگر قرارداد کتبی وجود نداشته باشد، اثبات اینکه چک بابت ضمانت بوده (برای صادرکننده) و اثبات اینکه تخلفی رخ داده (برای دارنده) بسیار دشوار می‌شود.

چک‌های صیادی (بنفش) و چالش چک ضمانت

شرایط قانونی وصول چک ضمانت چیست؟ با روی کار آمدن چک‌های صیادی، قوانین بسیار سفت‌وسخت‌تر شده است. برای چک ضمانت صیادی باید این نکات حیاتی را بدانید:

1. ثبت اجباری در سامانه صیاد: چک ضمانت اگر در سامانه صیاد ثبت نشود، اصلاً چک محسوب نمی‌شود و فقط یک تکه کاغذ عادی (مثل سفته یا رسید دستی) است، این مسائل همان فوت کوزه گری است بهتر است با بهترین وکیل مشهد مشاوره داشته باشید.
2. فیلد «بابت» در سامانه: هنگام ثبت چک در اپلیکیشن بانکی، در قسمت «بابت»، حتماً باید گزینه «تضمین تعهدات» را انتخاب کنید.
3. الزام درج تاریخ: چک‌های صیادی بدون تاریخ در سامانه ثبت نمی‌شوند! قبلاً چک‌های ضمانت را بدون تاریخ می‌دادند، اما الان مجبورید یک تاریخ (مثلاً تاریخ پایان قرارداد یا ۵ سال بعد) برای آن در سامانه تعیین کنید.
4. صدور اجراییه مستقیم: ویژگی خطرناک چک صیادی این است که دارنده می‌تواند بدون رفتن به دادگاه، از «اجراییه ثبت» استفاده کند و اموال شما را توقیف کند. اگر چک شما ضمانت است، حتماً باید در سامانه قید کنید «بابت تضمین» تا جلوی صدور اجراییه مستقیم و ناحق گرفته شود.

چک ضمانت را چگونه بنویسیم که از ما سوءاستفاده نشود؟

اگر مجبور شدید به کسی (صاحبخانه، کارفرما، شریک) چک ضمانت بدهید، برای جلوگیری از کلاهبرداری و سوءاستفاده، این ۵ قانون طلایی را رعایت کنید:

۱. کلمه «بابت ضمانت» را روی چک بنویسید: دقیقاً بنویسید: "در وجه آقای/شرکت ... بابت تضمین حسن انجام کار / بابت تضمین تخلیه ملک قرارداد شماره ..."
۲. خط زدن کلمه «حواله‌کرد»: کلمه «به حواله‌کرد» را روی چک خط بزنید تا گیرنده نتواند چک شما را به شخص سومی (شرخر یا بازار) خرج کند.
۳. چک سفید امضا ندهید: هرگز چک بدون مبلغ و بدون نام به کسی ندهید. این کار به معنای دادن چک سفید امضا است و اثبات ضمانتی بودن آن در دادگاه تقریباً غیرممکن است.
۴. در سامانه صیاد حتماً گزینه تضمین را انتخاب کنید.
۵. دریافت رسید معتبر: از کسی که چک را می‌گیرد، در دو نسخه کتبی رسید بگیرید که: "چک شماره ... متعلق به بانک ... به مبلغ ... بابت ضمانت قرارداد ... نزد اینجانب امانت است و پس از پایان قرارداد عیناً مسترد می‌گردد."

شرایط قانونی وصول چک ضمانت چیست؟ ...

اگر طرف مقابل چک ضمانت را به ناحق اجرا گذاشت چه کنیم؟

شما باید به عنوان «شاکی» وارد عمل شوید:

1. شکایت کیفری «خیانت در امانت»: فوراً با در دست داشتن قرارداد و رسید چک، به دفاتر خدمات قضایی بروید و علیه دارنده چک به جرم «خیانت در امانت» شکایت کنید.
2. درخواست «دستور موقت»: همزمان با شکایت کیفری، از قاضی بخواهید «دستور موقت مبنی بر منع پرداخت وجه چک» صادر کند. اگر قاضی این دستور را به بانک بدهد، حتی اگر در حساب شما پول باشد، بانک حق ندارد آن را به دارنده چک بدهد.
3. اثبات عدم تخلف: در دادگاه، دارنده چک باید ثابت کند شما تخلف کرده‌اید که چک را اجرا گذاشته است. اگر نتواند ثابت کند، نه‌تنها پولی گیرش نمی‌آید، بلکه به جرم خیانت در امانت ممکن است به حبس (۳ تا ۱۸ ماه) محکوم شود.