«شهید وحدت»؛ چگونه یک راهبرد قرآنی در سیره عملی رهبر شهید به میراثی ماندگار برای جهان اسلام تبدیل شد؟
رهبر شهید با تکیه بر آیات قرآن وحدت را نه یک تاکتیک موقتی، که راهبردی کلان، عقلانی و فرامذهبی برای عزت امت اسلامی میدانستند.
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ در میان مفاهیم بنیادین اسلام، «وحدت امت» از جایگاهی ویژه برخوردار است. قرآن کریم در آیات متعدد، مؤمنان را به یکپارچگی و پرهیز از تفرقه فراخوانده و این مهم را نه یک توصیه اخلاقی، که اصلی استوار برای عزت و بقای امت اسلامی معرفی کرده است. رهبر شهید، آیتالله سیدعلی خامنهای، این حقیقت قرآنی را نه تنها در کلام، که در تمام سیره عملی خویش به منصه ظهور رساند. ایشان وحدت را «اصلی از اصول اسلام» و «امری قرآنی» میدانستند و در این مسیر، تا پای جان ایستادگی کردند تا جایی که به حق، لقب «شهید وحدت» را از آن خود ساختند.
وحدت، آرمانی فراتر از مرزها
قرآن کریم، وحدت را در سطوح مختلفی ترسیم کرده است. در آیه شریفه «وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعاً وَ لا تَفَرَّقُوا»، فرمان به چنگ زدن همگانی به ریسمان الهی داده شده و از پراکندگی نهی شده است [۱]. رهبر شهید با استناد به همین آیه، بارها تصریح میکردند که «وحدت یک امر قرآنی است» و حتی در خودِ «اعتصام به حبلالله» نیز باید با اجتماع و همدلی گام برداشت [۲].
در سطحی دیگر، قرآن کریم در سوره حجرات، مؤمنان را «برادر» یکدیگر معرفی میکند: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ» [۳]. رهبر شهید این برادری را نه یک شعار احساسی، بلکه تکلیفی عملی میدانستند که باید در متن زندگی اجتماعی و سیاسی مسلمانان جاری شود [۴]. ایشان با اشاره به آیه «وَ إِنْ طائِفَتانِ مِنَ الْمُؤْمِنینَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَیْنَهُما» [۵]، بر وجوب اصلاح بین برادران مؤمن تأکید میورزیدند و میفرمودند: مسئله اتحاد آنقدر مهم است که اگر کسی بغی کرد، باید با او مقاتله کرد تا او را به وحدت برگردانیم [۶]. این نگاه، وحدت را از یک توصیه اخلاقی به یک تکلیف شرعی الزامآور ارتقا میدهد.
رهبر شهید؛ وحدت را راهبردی کلان میدانست، نه تاکتیکی مقطعی
یکی از وجوه تمایز اندیشه رهبر شهید درباره وحدت، نگاه راهبردی و بنیادین ایشان به این مقوله بود. ایشان وحدت را یک «تاکتیک» موقتی یا یک «حکم شرعی» صرف نمیدانستند، بلکه آن را «امری عقلی» و «راهبردی کلان» معرفی میکردند که بر سایر احکام حاکمیت دارد [۷]. به بیان ایشان، وحدت اصلی از اصول اسلامی است که در همه حالات - صلح، جنگ و سکوت - جاری و ساری است [۸]. ایشان «وحدت اسلامی» را یکی از ارکان راهبردی اندیشه انقلاب اسلامی برمیشمردند [۹].
این نگاه عمیق، ریشه در درک ایشان از ماهیت تهدیدهای فراروی جهان اسلام داشت. رهبر شهید معتقد بودند که دشمنان اسلام، همواره از اختلافات فرقهای و ملی به عنوان ابزاری برای سلطهگری استفاده کردهاند. ایشان در یکی از بیانات خود فرمودند: «وقتی ما شعار وحدت را میدهیم، هدف اصلی رفع اختلافات و تناقضها و درگیریهایی است که از قرنها پیش تا امروز، میان طوایف و فِرَق مسلمین وجود داشته است» [۱۰]. ایشان با نگاهی تاریخی، ریشه این اختلافات را در «دستگاههای قدرت مادی» و «دست قدرتها» جستجو میکردند و بر این باور بودند که تفرقه، همواره به ضرر مسلمین تمام شده است. همچنین تأکید داشتند که «ایجاد اختلاف میان مسلمانان، محور اساسی ترفندهای استکبار است» [۱۱].
رهبر شهید همچنین وحدت را نه صرفاً یک رویکرد دیپلماتیک یا مصلحتی، که یک «استراتژی تمدنی» و «فریضهای فراتر از مرزهای جغرافیایی» میدانستند [۱۲]. ایشان با نگاهی کلان به چالشهای پیش روی جهان اسلام، وحدت را تنها مسیر دستیابی به عزت و اقتدار امت اسلامی در عصر حاضر معرفی میکردند. به باور ایشان، دشمنان اسلام، امت اسلامی را به عنوان یک پیکر واحد هدف قرار میدهند و میان مذاهب مختلف اسلامی تفاوتی قائل نیستند؛ از این رو، مقابله با چالشها نیز تنها در سایه وحدت ممکن است.
محورهای عملی وحدت از منظر رهبر شهید
رهبر شهید، وحدت را در عرصه عمل نیز به گونهای عینی و قابل تحقق تعریف میکردند. ایشان «مراد از وحدت» را «وحدت در حفظ منافعِ امّت اسلامی» میدانستند و تأکید میکردند که ابتدا باید منافع امت را تشخیص داد و سپس در این زمینه، ملتها با یکدیگر به توافق برسند [۱۳]. این نگاه، وحدت را از یک مفهوم انتزاعی به یک پروژه عینی و مبتنی بر مصلحتسنجی تبدیل میکرد.
از نگاه ایشان، وحدت به معنای نابودی مذاهب یا حل شدن در یکدیگر نبود. ایشان صریحاً میفرمودند: «مقصود این نیست که مذاهب، در یک مذهب حل شوند» [۱۴]. بلکه هدف، همگرایی در عین حفظ تنوع مذهبی بود؛ همکاری و همبستگی در مسائل کلان امت، با حفظ هویتهای فقهی و کلامی. ایشان با اشاره به اشتراکات فراوان میان مذاهب اسلامی - خدای واحد، پیامبر واحد، قرآن واحد، قبله واحد - این پرسش اساسی را مطرح میکردند که «چند موضوع مورد اختلاف را وسیله قرار بدهند برای دشمنی! این، خیانت نیست؟» [۱۵]. این پرسش، گویای نگاه عمیق ایشان به مسئولیت تاریخی علما و نخبگان در قبال وحدت امت است. در همین راستا، ایشان مقابله با هر عامل ضد وحدت را «تکلیف بزرگ شیعه و سنی و دیگر شاخههای مذهبی» میخواندند [۱۶] و از نخبگان سیاسی، علمی و دینی میخواستند که در این مسیر پیشگام باشند. ایشان همچنین «توهین به مقدسات اهل سنت را حرام شرعی میدانستند» [۱۷].
یکی از ابتکارات مهم رهبر شهید، تأسیس و استمرار «کنفرانس بینالمللی وحدت اسلامی» بود که هر ساله با حضور علمایی از بیش از ۵۰ کشور اسلامی برگزار میشد. این کنفرانس، بستری برای گفتوگو و تبادل نظر میان اندیشمندان جهان اسلام فراهم آورد و به نهادینهسازی گفتمان وحدت در سطح امت اسلامی کمک شایانی کرد. نامگذاری ایام میلاد پیامبر به عنوان هفته وحدت و راهاندازی مجمع تقریب مذاهب اسلامی، از دیگر اقدامات ایشان در راستای «احیای امت بزرگ اسلام» بود [۱۸].
فلسطین؛ محور وحدت امت اسلامی
یکی دیگر از ابتکارات راهبردی رهبر شهید در عرصه وحدت، معرفی مسئله فلسطین به عنوان «محور وحدت امت اسلامی» بود [۱۹]. ایشان با الهام از اندیشههای امام خمینی(ره)، حمایت از آرمان فلسطین را نه یک مسئله ملی یا فرقهای، که یک وظیفه انسانی و اسلامی برای همه مسلمانان ترسیم میکردند. این رویکرد، زمینهساز شکلگیری یک اجماع گسترده در میان گروهها و مذاهب مختلف اسلامی حول محور مقاومت در برابر اشغالگری و سلطهگری شد.
رهبر شهید معتقد بودند که اگر امت اسلامی متحد باشد، مسئله فلسطین به این شکل باقی نمیماند و یمن نیز تحت این فشارها قرار نمیگرفت [۲۰]. ایشان وحدت را کلیدواژه اصلی در استراتژی تمدنی خود برای بازگرداندن عزت و اقتدار به امت اسلامی میدانستند و فلسطین را به عنوان مهمترین آزمون این وحدت معرفی میکردند.
«اتحاد مقدس»؛ سپر پولادین امت اسلامی
رهبر شهید، اتحاد امت اسلامی را «سپر پولادین» مینامیدند و همواره بر حفظ آن تأکید داشتند. ایشان باور داشتند که «اتحاد مقدس» از دلهای مردم شکل میگیرد و نباید خدشهدار شود. این نگاه، وحدت را از یک مفهوم سیاسی به یک ارزش قلبی و ایمانی تبدیل میکرد که ریشه در باورهای دینی دارد، نه صرفاً منافع مادی یا سیاسی زودگذر.
ایشان در بیانات خود، وحدت را نه یک انتخاب سلیقهای، که یک «واجب دینی» معرفی میکردند [۲۱] و بر این باور بودند که وقتی مسلمانان بر پایه ایمان و اطاعت از خدا متحد شوند، نه تنها در برابر دشمنان مقاومتر میشوند، بلکه در درون خود نیز آرامش و همدلی بیشتری تجربه میکنند.
خون شهید، پیوندبخشتر از کلام
آنچه رهبر شهید را در تاریخ جهان اسلام ماندگار خواهد کرد، نه فقط سخنان نافذ ایشان درباره وحدت، که تطابق کامل گفتار و رفتار و در نهایت، شهادت در این راه بود. خون پاک ایشان، همچون مرکبی که دلهای مسلمانان را به هم نزدیکتر کرد، اثبات کرد که راه وحدت، راهی است که تا پای جان باید بر آن ایستاد. حماسه عظیم تشییع ایشان، خود تجلیگاه عینی وحدتی بود که سالها بر آن تأکید داشتند.
مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی که به دستور ایشان تأسیس شد، امروز به عنوان میراثی ماندگار، مسیر تقریب و همگرایی را ادامه میدهد. چهلمین کنفرانس بینالمللی وحدت اسلامی با عنوان «وحدت اسلامی در اندیشه امام شهید» گواهی بر این است که اندیشه وحدتآفرین رهبر شهید، همچنان چراغ راه امت اسلامی است.
امروز، میراث گرانقدر رهبر شهید، فراخوانی است برای همه مسلمانان که با اتکا به آیات روشن قرآن - «وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعاً» و «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ» [۲۲] و با الگوگیری از سیره عملی ایشان، پراکندگی را کنار نهند و حول محور عزت و کرامت اسلامی، امتی متحد و قدرتمند بسازند. این، همان آرمانی است که رهبر شهید برای آن زیست و در راه آن به شهادت رسید.
پی نوشت:
۱.سوره آل عمران/ آیه ۱۰۳.
۲.پایگاه اطلاعرسانی دفتر مقام معظم رهبری (farsi.khamenei.ir)؛ مجموعه بیانات مرتبط با وحدت امت اسلامی
۳. سوره حجرات/ آیه ۱۰.
۴.پایگاه اطلاعرسانی دفتر مقام معظم رهبری (farsi.khamenei.ir)؛ مجموعه بیانات مرتبط با وحدت امت اسلامی
۵.سوره حجرات/ آیه ۹.
۶.پایگاه اطلاعرسانی دفتر مقام معظم رهبری (farsi.khamenei.ir)؛بیانات با اشاره به آیه ۹ سوره حجرات و وجوب مقاتله با باغی برای بازگرداندن وحدت.
۷.خبرگزاری دانشجویان ایران (ISNA)؛ گفتوگوهای تحلیلی درباره نگاه استراتژیک رهبر شهید به وحدت.
۸.پایگاه اطلاعرسانی دفتر مقام معظم رهبری (farsi.khamenei.ir)؛ مجموعه بیانات مرتبط با وحدت امت اسلامی
۹.پایگاه اطلاعرسانی دفتر مقام معظم رهبری (farsi.khamenei.ir)؛بیانات درباره «وحدت اسلامی» به عنوان یکی از ارکان راهبردی اندیشه انقلاب اسلامی
۱۰.پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای (leader.ir)؛ بیانات درباره مقابله با عوامل ضد وحدت، وحدت به عنوان واجب دینی، و ایجاد اختلاف به عنوان محور ترفندهای استکبار.
۱۱. همان
۱۲.خبرگزاری بینالمللی قرآن (IQNA)؛ گزارشهای مرتبط با معرفی فلسطین به عنوان محور وحدت امت اسلامی و نگاه فراملی ایشان به وحدت.
۱۳.پایگاه اطلاعرسانی دفتر مقام معظم رهبری (farsi.khamenei.ir)؛ مجموعه بیانات مرتبط با وحدت امت اسلامی
۱۴.خبرگزاری حوزه (Hawzahnews)؛ گفتوگوهای پیرامون مفهوم وحدت از منظر رهبر شهید و تأکید بر حفظ تنوع مذاهب
۱۵.پایگاه اطلاعرسانی دفتر مقام معظم رهبری (farsi.khamenei.ir)؛ مجموعه بیانات مرتبط با وحدت امت اسلامی
۱۶.پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای (leader.ir)؛ بیانات درباره مقابله با عوامل ضد وحدت، وحدت به عنوان واجب دینی، و ایجاد اختلاف به عنوان محور ترفندهای استکبار.
۱۷.خبرگزاری جمهوری اسلامی (IRNA)؛ گزارشهای مرتبط با تأکید رهبر شهید بر حرمت شرعی توهین به مقدسات اهل سنت.
۱۸.پایگاه اطلاعرسانی دفتر مقام معظم رهبری (farsi.khamenei.ir)؛بیانات درباره «وحدت اسلامی» به عنوان یکی از ارکان راهبردی اندیشه انقلاب اسلامی.
۱۹.خبرگزاری بینالمللی قرآن (IQNA)؛ گزارشهای مرتبط با معرفی فلسطین به عنوان محور وحدت امت اسلامی و نگاه فراملی ایشان به وحدت.
۲۰.خبرگزاری بینالمللی قرآن (IQNA)؛ گزارشهای مرتبط با معرفی فلسطین به عنوان محور وحدت امت اسلامی و نگاه فراملی ایشان به وحدت.
۲۱.پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای (leader.ir)؛ بیانات درباره مقابله با عوامل ضد وحدت، وحدت به عنوان واجب دینی، و ایجاد اختلاف به عنوان محور ترفندهای استکبار.
۲۲.سوره آل عمران/ آیه۱۰۳ و سوره حجرات، آیه ۱۰.
ارسال دیدگاه