سیره نبوی؛ چگونه مهربانی، دین را در دلها جاودانه کرد؟
پیامبر اکرم(ص) با خلق عظیم، رحمت بیکران و صبر و مدارا در برابر بدرفتاریها، دشمنان سرسخت را به دوستانی مخلص تبدیل کرد .
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ پیامبر اکرم(ص) با خلق عظیم، رحمت بیکران و صبر و مدارا در برابر بدرفتاریها، دشمنان سرسخت را به دوستانی مخلص تبدیل کرد و این اخلاق کریمانه که خداوند آن را با آیات «وَ إِنَّکَ لَعَلی خُلُقٍ عَظِیمٍ» و «فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ» ستوده، راز اصلی گسترش اسلام در جهان شد. عفو عمومی در فتح مکه، جبران رنج اسیران با کرامت، احترام به کرامت انسانی حتی در اوج دشمنی، تواضع و ساده زیستی علیرغم جایگاه والای نبوت، و مهربانی با کودکان و مستضعفان از جمله کمالاتی بود که دلها را تسخیر و صفوف مخالفان را درهم شکست. این سیره سراسر رحمت و مهربانی که تجلی کامل «رحمت للعالمین» بود، نه تنها در صدر اسلام موجب مسلمان شدن قشرهای عظیمی از مردم گردید، بلکه تا ابد الگویی جاودان برای دعوت به حق و روشنگر مسیر حقیقت جویان باقی خواهد ماند.
قرآن کریم، پیامبر رحمت را با والاترین صفات اخلاقی میستاید و میفرماید: «وَ إِنَّکَ لَعَلی خُلُقٍ عَظِیمٍ»؛ «و همانا تو را خویی بزرگ و اخلاقی عظیم است» (۱). این خلق عظیم، راز جاودانگی دعوت اسلام و عامل جذب دلها و سبب مسلمان شدن قشرهای عظیمی از مردم جهان بوده است. رفتار کریمانه رسول خدا(ص) با مخالفان، اسیران، کودکان و حتی دشمنان سرسخت، نشان داد که رحمت و مدارا، برترین فاتح دلهاست.(۲)
مدارا با طلبکار یهودی؛ صبری که دگرگون میکند
مردی یهودی نزد پیامبر(ص) آمد و با خشونت تمام ادعای طلب کرد. حضرت با مهربانی پاسخ داد که پولی همراه ندارد و از او مهلت خواست. اما آن مرد که در پی بهانه بود، با پرخاشگری عبای مبارک را به دور گردن حضرت پیچید و کشید، به گونهای که اثر آن بر گردن پیامبر ماند. مسلمانان که این صحنه را دیدند، خواستند به مرد یهودی حمله کنند، اما حضرت آنان را بازداشت و با صبر و ملایمت به گفتوگو با او ادامه داد. این برخورد کریمانه چنان بر دل آن مرد نشست که در همانجا شهادتین را بر زبان جاری کرد و مسلمان شد.(۳)
خداوند در این باره می فرماید: «اُدْفَعْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِی بَیْنَکَ وَبَیْنَهُ عَدَاوَةٌ کَأَنَّهُ وَلِیٌّ حَمِیمٌ» (۴ )؛ «بدی را به نیکوترین شیوه دفع کن که ناگاه کسی که میان تو و او دشمنی است، چون دوستی مهربان گردد».
قصه عدی بن حاتم؛ از دشمنی تا دوستی
عدی بن حاتم، فرزند حاتم طائی معروف، پیش از اسلام بر آیین نصرانیت بود و از دشمنان سرسخت پیامبر(ص) به شمار میرفت. در سال نهم هجری، امیرالمومنین علی(ع) به دستور پیامبر بر قبایل طی حمله برد و خواهر عدی به اسارت گرفته شد. خواهر عدی نزد پیامبر آمد و درخواست آزادی کرد؛ حضرت او را گرامی داشت و به سوی برادرش روانه ساخت. خواهر عدی از کرامت و مهربانی پیامبر برای او سخن گفت و عدی را تشویق کرد که نزد ایشان برود.(۵)
عدی به مدینه رفت و در محضر پیامبر، ایشان را از نزدیک دید. حضرت به احترام او از جا برخاست و او را بر جای خود نشاند و خود بر زمین نشست. سپس با نرمخویی و محبت، عدی را به اسلام دعوت فرمود. این رفتار کریمانه چنان بر دل عدی نشست که دریافت این شخص، پادشاه نیست، بلکه فرستاده خداست و در همان مجلس مسلمان شد. او بعدها از یاران وفادار امام علی(ع) شد و در جنگهای جمل، صفین و نهروان در کنار آن حضرت جنگید.(۶)
قصه صفیه؛ جبران رنج اسارت با کرامت
صفیه دختر حیی بن اخطب، از خاندان یهودی بنی نضیر، در جنگ خیبر (سال ۷ هجری) به اسارت گرفته شد. بلال حبشی هنگام آوردن اسیران، صفیه را از کنار جنازههای کشتهشدگان یهود عبور داد. صفیه که پدر و برادرش را در میان کشتهها دید، به شدت گریست و صورت خود را خراشید.
پیامبر(ص) که از این رفتار آگاه شد، با لحنی تند به بلال فرمود: «مگر مهر و عاطفه از دل تو رخت بربسته که این زن را از کنار اجساد عزیزان خود عبور دادی؟!». آنگاه برای جبران این رنج و تسلی خاطر صفیه، او را به همسری برگزید. این رفتار کریمانه نشان داد که حتی در اوج دشمنی، کرامت انسانی برای پیامبر اهمیت دارد. طی(۷)
خداوند در توصیف این عطوفت فراگیر می فرماید: «وَ ما أَرْسَلْناکَ إِلاَّ رَحْمَةً لِلْعالَمِینَ» (۸)؛ «و ما تو را جز رحمتی برای جهانیان نفرستادیم».
عفو عمومی در فتح مکه
در سال هشتم هجری، پس از نقض پیمان حدیبیه از سوی قریش، پیامبر(ص) با سپاهی ده هزار نفره به سوی مکه حرکت کرد. هنگامی که مکه فتح شد، در حالی که سعد بن عباده فریاد میزد «امروز روز کشتار است»، پیامبر فرمود: «الیوم یوم المرحمة»؛ امروز روز رحمت است. سپس به تمام مردم قریش که از سرنوشت خویش در هراس بودند، فرمود: «اذهبوا فانتم الطلقاء»؛ بروید که همه شما آزادید.
این عفو عمومی، آنچنان در تاریخ بشری کم نظیر است که دشمنان سرسخت را به دوستانی مخلص بدل کرد و سماحت اسلام و بزرگواری پیامبر(ص) را در دیده مخالفان آشکار ساخت.(۹)
خداوند درباره اخلاق کریمانه پیامبر میفرماید: «فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ...» (۱۰)؛ «پس به [برکتِ] رحمتِ الهی، با آنان نرمخو [و مهربان] شدی و اگر تندخو و سنگدل بودی، قطعاً از پیرامون تو پراکنده میشدند...».
عیادت از همسایه آزارگر
پیامبر(ص) در مکه همسایه های بد داشت که هر روز هنگام عبور حضرت، از بالای بام آشغال بر سر ایشان می ریخت. پیامبر هرگز واکنشی نشان نمیداد. روزی حضرت متوجه شد که همسایه از بالای بام، آشغال نمیافکند. وقتی جویا شد، فهمید که همسایه بیمار است. پیامبر به عیادت او رفت و با مهربانی از حالش پرسید. همسایه که از این رفتار کریمانه شگفتزده شده بود، از پیامبر عذرخواهی کرد و مسلمان شد. این داستان زیبا نشان می دهد که محبت و مهربانی، حتی در برابر بدرفتاری، چگونه می تواند دلها را تسخیر کند.(۱۱)
رحمت با کودکان؛ قطع نماز برای گریه کودک
امام صادق (ع)نقل کردهاند که روزی پیامبر(ص) در حالی که مردم بسیاری به او اقتدا کرده بودند، نماز ظهر را به جماعت خواند. اما ناگهان بر خلاف معمول، دو رکعت آخر را با شتاب تمام به پایان برد. پس از نماز، مردم از علت این شتاب پرسیدند. حضرت فرمود: «آیا صدای گریه کودک را نشنیدید؟!». صدای گریه کودکی در نزدیکی محل نماز، دل مهربان پیامبر را به درد آورده بود و ایشان برای آنکه هرچه زودتر به کمک او برود و او را نوازش کند، نماز را با شتاب به پایان بردند.(۱۲)
سادهزیستی و دوری از تکلف
یکی از عوامل جذب مردم، سادهزیستی و بی پیرایگی پیامبر(ص) بود. امیرالمومنین علی (ع) در توصیف زهد و پارسایی پیامبر میفرماید: «پیامبر از دنیا چندان نخورد که دهان را پر کند و به دنیا به گوشه چشم نگریست... دوست داشت تا جاذبههای دنیا از دیدگانش پنهان ماند». ابوذر غفاری نیز نقل میکند که سلمان فارسی بر پای پیامبر بوسه زد، اما حضرت او را بازداشت و فرمود: «ای سلمان! با من چون پادشاهان رفتار مکن؛ من بندهای از بندگان خدا هستم».(۱۳)
خداوند در قرآن میفرماید: «قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُکُمْ یُوحَی إِلَیَّ» (۱۴)؛ «بگو من فقط بشری مانند شما هستم که به من وحی میشود».
بنابراین راز گسترش اسلام و مسلمان شدن قشرهای عظیم از مردم جهان، هرگز در شمشیر نبود؛ بلکه در خلق عظیم، صبر، مدارا، عفو، ساده زیستی و رحمت بیپایان پیامبر اکرم(ص) بود. رفتار کریمانه با یهودیِ تندخو، عفو عمومی در فتح مکه، جبران رنج اسیران، عیادت از همسایه آزارگر و توجه به کودکان، همگی جلوههایی از این رحمت الهی بودند که دلها را تسخیر و صفوف دشمنان را درهم شکست. اینچنین است که کلام خدا درباره ایشان تحقق یافت: «وَ ما أَرْسَلْناکَ إِلاَّ رَحْمَةً لِلْعالَمِینَ» (۱۵)؛ «و ما تو را جز رحمتی برای جهانیان نفرستادیم». این رحمت، همچنان راهگشای دلها و روشنگر مسیر حقیقت جویان تا پایان تاریخ خواهد بود.
پی نوشت:
۱.سوره قلم/ آیه ۴
۲.سیره نبوی، ویکی شیعه، قابل دسترسی در: https://fa.wikishia.net/view/
۳. ۶داستان کوتاه و پندآموز از زندگی پیامبر مهربانی ها، مراجنبی، قابل دسترسی در: https://merajonabi.com/2020/04/
۴.سوره فصلت/ آیه ۳۴
۵.عدی بن حاتم طائی، ویکی شیعه، قابل دسترسی در: https://fa.wikishia.net/view/عدی_بن_حاتم_طائی
۶. عدی بن حاتم که بود و چه نقشی در حوادث صدر اسلام داشت؟، شیعه نیوز، قابل دسترسی در: https://www.shia-news.com/fa/news/195501/
۷.صفیه دختر حیی بن اخطب، ویکی شیعه، قابل دسترسی در: https://fa.wikishia.net/view/
۸.سوره انبیاء/ آیه ۱۰۷
۹.فتح مکه، ویکی شیعه، قابل دسترسی در: https://fa.wikishia.net/view/فتح_مکه
۱۰.سوره آل عمران/آیه ۱۵۹
۱۱.مهربانی پیامبر، تبیان، قابل دسترسی در: https://www.tebyan.net/news/290296/
۱۲.سیره اخلاقی پیامبر اعظم(ص)، پایگاه مجلات تخصصی نور، قابل دسترسی در: https://ensani.ir/fa/article/122520/
۱۳.سیره اخلاقی پیامبر اعظم(ص)، پایگاه مجلات تخصصی نور، قابل دسترسی در: https://ensani.ir/fa/article/122520/
۱۴.سوره کهف/آیه ۱۱۰
۱۵.سوره انبیاء، آیه ۱۰۷
ارسال دیدگاه