مشترکات اسلامی/ تبیین راهبرد قرآنی امت واحده در منظومه فکری امام شهید انقلاب
از دیدگاه امام شهید، مشترکات اسلامی همچون توحید، قرآن، پیامبر(ص)، قبله و حج، بنیان اصلی هویت «امت واحده» را تشکیل میدهند.
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ مسئله «امت واحده اسلامی» از دیرباز یکی از دغدغههای اساسی جهان اسلام بوده و در اندیشه رهبران انقلاب اسلامی جایگاهی ویژه داشته است. امام شهید آیتالله العظمی سید علی خامنهای، وحدت را نه یک راهبرد تاکتیکی و مقطعی، بلکه اصلی اسلامی، واجب و زمینهساز تمدن نوین اسلامی میدانستند . ایشان با تکیه بر مشترکات فراوان میان مذاهب اسلامی، هویت «امت» را بر «گروههای مذهبی جداگانه» برتری میبخشیدند و شکلگیری «ما»ی مشترک اسلامی را هدفی راهبردی دنبال میکردند.(۱)
بنیان هویت امت واحده؛ مشترکات اسلامی
از دیدگاه امام خامنهای(ره)، مشترکات اسلامی مهمترین بستر برای شکلگیری هویت «امت واحده» هستند. ایشان بر این باور بودند که مسلمانان با وجود تفاوتهای مذهبی و فقهی، دارای عناصر هویتی مشترکی هستند که میتواند آنان را از سطح گروهها و مذاهب جداگانه به سطح یک امت ارتقا دهد . مشترکاتی مانند توحید، قرآن کریم، پیامبر اسلام(ص)، قبله واحد، حج و ارزشهای اخلاقی، عناصر هویتبخش مشترکی هستند که ایشان همواره بر تکیه بر آنها تأکید داشتهاند.(۲)
معظمله در دیدار با علما و بزرگان اهل سنت کشور، با تأکید بر این حقیقت میفرمایند: «من سالها است که بر روی واژهی «امت اسلامی»، بالخصوص متعمداً تکیه میکنم تا ما فراموش نکنیم که یک اَمّتیم. بله، بعضی ایرانی هستیم، بعضی عراقی هستیم، بعضی شامی هستیم و غیرذلک، لکن این مرزها حقیقت «امت اسلامی» را تغییر نمیدهد.» این سخن بهخوبی نشان میدهد که هویت امت، بر هویتهای قومی و ملی برتری دارد و مشترکات دینی، بنیان هویت واحده را تشکیل میدهند.
ایشان همچنین در پاسخ به کسانی که اختلافات را بزرگ مینمایند، میفرمایند: «ما این قدر مشترکات داریم، این مشترکات را نمیبینیم؛ غالباً روی موارد افتراق تکیه میکنیم» .(۳)
قرآن، محور مشترک وحدتبخش
قرآن کریم بهعنوان مهمترین مشترک اسلامی، نقشی بنیادین در شکلگیری هویت امت واحده دارد. امام خامنهای با نگاهی قرآنی، وحدت را یک اصل دینی و فریضهای همگانی میدانستند. ایشان بر این اساس معتقد بودند که تلاش برای وحدت، تنها یک توصیه اخلاقی نیست، بلکه یک دستور قرآنی و شرط تحقق قدرت و عزت امت اسلامی است.
خداوند متعال می فرماید:
﴿وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا﴾ (۴)
«و همگی به ریسمان خدا چنگ زنید و پراکنده نشوید.»
این آیه شریفه، بهعنوان مهمترین دستور قرآنی درباره وحدت، در اندیشه رهبر شهید همواره محور تأکید بوده است. ایشان «ریسمان خدا» را همان مشترکات اسلامی میدانستند که باید مسلمانان حول آن گرد آیند .(۵)
خداوند متعال در آیه دیگر می فرماید: ﴿إِنَّ هَٰذِهِ أُمَّتُکُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَأَنَا رَبُّکُمْ فَاعْبُدُونِ﴾ (۶)
«همانا این امت شما، امتی یگانه است و من پروردگار شما هستم، پس مرا بپرستید.»
بنابراین وحدت، اصلی از اصول اسلامی است.(۷)
در آیه ای دیگر خداوند متعال می فرماید: ﴿أَشِدَّاءُ عَلَی الْکُفَّارِ رُحَمَاءُ بَیْنَهُمْ﴾ (۸)
«[مسلمانان] در برابر کافران، سختگیر و میان خود مهربانند.»
ایشان بر اساس این آیه، امت واحده را دارای دو ویژگی اساسی میدانستند: قاطعیت در برابر دشمنان مشترک و رحمت و مهربانی در میان خود .(۹)
راهکارهای عملی تحقق وحدت از طریق مشترکات
امام خامنهای برای تحقق هویت امت واحده، راهکارهای عملی متعددی را بر اساس مشترکات اسلامی ترسیم کردند. مهمترین این راهکارها عبارتند از:
الف) حرمت مقدسات مذاهب اسلامی:
ایشان با صدور فتوای تاریخی مبنی بر حرمت شرعی توهین به مقدسات اهل سنت، عملاً مشترکات را از سطح نظری به عرصه عمل کشاندند. تأکید ایشان بر اینکه «نه اهل سنت حق جسارت به مقدسات تشیع را دارند و نه شیعیان حق بیحرمتی به مقدسات اهل سنت را»، گامی بلند در حفظ حرمت مشترکات و جلوگیری از تبدیل اختلافات به دشمنی بود .(۱۰)
ب) تمرکز بر دشمن مشترک:
ایشان دشمنشناسی و رویارویی با دشمن مشترک را یکی از کلیدیترین مشترکات میان مذاهب اسلامی میدانستند. مسئله فلسطین و قدس شریف، در این نگاه بهعنوان ترازوی سنجش صداقت وحدت اسلامی معرفی شده است. ایشان در پیامی به مناسبت هفته وحدت تأکید کردند که حاکمان جنایتکار آمریکا و نظام جعلی صهیونی دشمنان قسمخورده اتحاد اسلامی هستند .(۱۱)
ج) وحدت استراتژیک به جای تاکتیک مقطعی:
معظمله بهصراحت تأکید داشتند که «شعار وحدت مسلمین را یک مسأله استراتژیک میدانم - یک مسأله تاکتیکی و مصلحتی هم نیست» . این نگاه، وحدت را از یک اقدام مقطعی به هدفی بنیادین ارتقا میدهد.(۱۲)
د) پرهیز از اختلافافکنی:
ایشان هرگونه دامن زدن به اختلافات را محکوم کرده و میفرمایند: «هر فردی هر کاری که به تفرقه بین مسلمانان بینجامد را صورت دهد، مقصود دشمنان اسلام را سامان داده است» .(۱۳)
مشترکات، مقدمه تمدن نوین اسلامی
در منظومه فکری امام خامنهای، وحدت حول مشترکات، هدف نهایی نیست، بلکه نقطه آغاز یک حرکت بزرگ تمدنی است . ایشان با تکیه بر مشترکات، به دنبال ایجاد تمدن نوین اسلامی بودند و برای این امر مراتبی را ترسیم میکردند: از عدم تعرض به یکدیگر، تا همکاری در برابر دشمن مشترک، همافزایی علمی و اقتصادی و نهایتاً تشکیل تمدن عظیم اسلامی.(۱۴)
بر اساس تحلیل پژوهشگران، قرآن کریم از طریق دیالکتیک دو اصل «تعارف» (تأیید کثرتهای هویتی، آیه ۱۳ حجرات) و «اعتصام» (الزام به وحدت فراملی، آیه ۱۰۳ آلعمران)، الگویی پویا برای همگرایی ارائه میدهد که در اندیشه آیتالله خامنهای بهعنوان راهبرد مقاومت در برابر نظام سلطه عملیاتی شده است .(۱۵)
بنابراین از دیدگاه امام شهید آیتالله خامنهای، مشترکات اسلامی همچون توحید، قرآن، پیامبر اکرم(ص)، قبله، حج و ارزشهای اخلاقی، بنیان اصلی هویت «امت واحده» را تشکیل میدهند . ایشان با تکیه بر این مشترکات و با نگاهی فراتر از مرزهای مذهبی و جغرافیایی، در تلاش بودند تا «احساس ما»ی مشترک اسلامی را در میان مسلمانان جهان زنده کنند. در این نگاه، وحدت امری تاکتیکی نیست، بلکه اصلی راهبردی، واجب شرعی و زمینهساز عزت امت اسلامی و تمدن نوین اسلامی است . عمل به این رهنمودها، بهویژه در شرایط کنونی که جهان اسلام با تهدیدات و توطئههای تفرقهانگیز دشمنان مواجه است، ضرورتی انکارناپذیر است و تنها راه سربلندی و نقشآفرینی امت اسلامی در هندسه جدید قدرت، بازگشت به این مشترکات و تحقق «امت واحده» میباشد.(۱۶)
پی نوشت:
۱.رهبری شهید و گفتمان وحدت اسلامی: بنیانهای نظری و راهبردهای عملی
۲.همان
۳. ۳۰منشور همگرایی؛ بازخوانی بیانات رهبر شهید انقلاب پیرامون وحدت اسلامی
۴.آلعمران/آیه ۱۰۳
۵.فقه التقریب: بازخوانی مبانی اجتهادی شهید خامنهای در تأسیس حکم وحدت امت
۶.انبیاء/آیه ۹۲
۷.فیش های امت بزرگ اسلامی.https://share.google/VZWU2LiEafa5vuMdl
۸.فتح/آیه ۲۹
۹.پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله خامنهای (KHAMENEI.IR
۱۰. ۳۰ منشور همگرایی؛ بازخوانی بیانات رهبر شهید انقلاب پیرامون وحدت اسلامی
۱۱.پیام رهبر انقلاب به مناسبت هفته وحدت: هر کار تفرقهانگیزی از هر فردی با هر جایگاهی در جهت مقصود دشمن است
۱۲. ۳۰منشور همگرایی؛ بازخوانی بیانات رهبر شهید انقلاب پیرامون وحدت اسلامی
۱۳.پیام رهبر انقلاب به مناسبت هفته وحدت: هر کار تفرقهانگیزی از هر فردی با هر جایگاهی در جهت مقصود دشمن است
۱۴.گزارشی از بخش علمی چهلمین کنفرانس وحدت اسلامی در قم؛ تأکید اندیشمندان بر نظریهپردازی برای وحدت و بازسازی هویت تمدنی امت
۱۵. دیالکتیک «تَعارُف» و «اِعتصام»؛ صورتبندی الگوی قرآنی همگرایی هویت ملی و امت اسلامی در اندیشه آیتالله خامنهای
۱۶.وحدت اسلامی در اندیشه شهید آیتالله خامنهای یک راهبرد مقطعی و سیاسی نیست
ارسال دیدگاه