خورشید در حصار؛ امام حسن عسکری (ع) معماری که تشیع را برای عصر غیبت مهیا کرد
هشتم ربیعالثانی سال ۲۳۲ هجری قمری، مدینه شاهد ولادت فرخنده شخصیتی است که در تاریخ تشیع، نه تنها به عنوان یک امام، بلکه به عنوان «معمار دوران غیبت» شناخته میشود.
به گزارش خبرنگار فرهنگی شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ برای درک عظمت شخصیت امام عسکری (ع)، باید بافت سیاسی-امنیتی دوران ایشان را بازخوانی کرد. انتقال امام به سامرا توسط متوکل عباسی و محصور ماندن ایشان در پادگانی نظامی که علت نامگذاری ایشان به «عسکری» است، تنها یک تبعید ساده نبود. خلفای عباسی از متوکل تا معتمد با رصد روایات نبوی درباره تولد «مهدی» (عج)، تلاش داشتند با کنترل شدید، از تحقق این وعده جلوگیری کنند.
امام (ع) در این شرایط حصر، توانست با نبوغ سیاسی خود، شبکه ارتباطی شیعه را حفظ کند؛ در حالی که نظارت امنیتی به قدری شدید بود که حتی ملاقات با امام نیازمند تمهیدات پیچیده حفاظتی بود.
مهندسی سازمان «وکالت»؛ پل ارتباطی با دوران غیبت
یکی از مهمترین دستاوردهای امام عسکری (ع)، تثبیت و گسترش نظام «وکالت» بود. ایشان با هوشمندی، ارتباط مستقیم با توده شیعیان را به حداقل رساندند و مدلِ سازمانی «وکیل» را برای مدیریت جامعه شیعی در اقصینقاط جهان اسلام (از کوفه و بغداد تا قم و نیشابور) نهادینه کردند.
این مدل، در واقع یک «تمرینِ غیبت» بود. امام (ع) به تدریج شیعیان را عادت دادند که در غیابِ حضور فیزیکیِ امام، به نمایندگان و فقهای مورد وثوق رجوع کنند. این استراتژی، دقیقاً همان چیزی بود که شیعه را در سال ۲۶۰ هجری (شهادت ایشان) و ورود به «غیبت صغری» از فروپاشی فکری و تشکیلاتی نجات داد.
تبیین کلامی و دفاع در برابر شبهات
دوران امامت ایشان، دوران اوجگیریِ نحلههای کلامی، جریانهای ملحد و مادیگرا و همچنین ظهورِ نحلههای انحرافی در درون جامعه اسلامی بود. امام عسکری (ع) با برپایی جلسات مناظره (که بخشی از آنها در کتابهای روایی ثبت شده است)، به نقد بنیادین اندیشههای فلسفی التقاطی پرداختند.
تفسیر منسوب به ایشان (تفسیر عسکری) اگرچه در محافل آکادمیک مورد بحثهای سندی است، اما از حیث محتوایی، نشاندهنده اهتمام ویژه امام به «هرمنوتیکِ وحیانی» و پاسخ به پرسشهای نوپدید جامعه در آن زمان است.
«سرّ» بزرگ؛ تولد منجی
بزرگترین مأموریت امام عسکری (ع)، صیانت از وجود مبارک حضرت مهدی (عج) بود. گزارشهای تاریخی نشان میدهد که ایشان در عین حالی که تولد فرزند را برای خواصِ یاران، مانند حکیمه خاتون و عدهای از اصحاب خاص) علنی میکردند، در برابر دستگاه خلافت، این حقیقت را در هالهای از ابهام و پوشش امنیتی نگه داشتند. این مدیریت بحران برای حفظ جان آخرین حجت الهی، یکی از ظریفترین عملیاتهای تاریخی است که توسط امام هدایت شد.
میراث اخلاقی امام حسن عسکری(ع)؛ انسانتراز
با وجود تمام فشارها، سیره عملی امام (ع) مشحون از اخلاقمداری است. احادیث ایشان در باب «تقوای الهی»، «روابط اجتماعی» و «پرهیز از جدالهای بیحاصل»، نشاندهنده نگاه انسانشناختی ایشان است.
به عنوان نمونه، کلام مشهور ایشان که می فرمایند: «أَوْرَعُ النّاسِ مَنْ وَقَفَ عِنْدَ الشُّبْهَةِ، أَعْبَدُ النّاسِ مَنْ أَقامَ عَلَى الْفَرائِضِ، أَزْهَدُ النّاسِ مَنْ اِجْتَنَبَ الْحَرامَ، أَشْجَعُ النّاسِ مَنْ تَرَكَ الذُّنُوبَ.» (پارساترین مردم کسی است که در برابر شبهات توقف کند، عابدترین مردم کسی است که فرائض را به جای آورد، زاهدترین مردم کسی است که از حرام دوری کند، و شجاعترین مردم کسی است که گناه را ترک کند.)
این عبارات نشان میدهد که امام (ع) در جستوجوی ساخت جامعهای اخلاقی بود که بتواند در دوران پر تلاطم غیبت، هویت دینی خود را حفظ کند.
امام حسن عسکری (ع) در سن ۲۸ سالگی (سال ۲۶۰ هجری) به شهادت رسیدند. ایشان خوشهای از نور بودند که در کوتاهترین زمان ممکن، بیشترین نقش را در تضمینِ بقای مکتب تشیع ایفا کردند. سامرا که زمانی زندان ایشان بود، امروز به برکت حضور ایشان و پدر بزرگوارشان، امام هادی ع، به یکی از قطبهای زیارتی و معنوی جهان اسلام بدل شده است.
ارسال دیدگاه