به گزارش خبرنگار اقتصادی شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ هنگامی که هواپیمای مسعود پزشکیان به سمت نیویورک اوج میگیرد، او نه فقط یک سخنرانی، بلکه روایتی را با خود میبرد که سالها در سایه تحریمها شکل گرفته است: روایت ملتی که زیر فشار اقتصادی ایستاد و اکنون شاهد ترکخوردنهای نظام مالی جهانی تحت رهبری آمریکاست.
سهم دلار از ذخایر جهانی به پایینترین سطح ۳۰ ساله رسید
صندوق بینالمللی پول در تازهترین گزارش خود اعلام کرد: سهم دلار آمریکا از ذخایر ارزی جهانی به ۵۶.۷۷ درصد کاهش یافته است؛ رقمی که پایینترین سطح از سال ۱۹۹۵ تاکنون محسوب میشود. این عدد در سال ۲۰۰۱ حدود ۷۲ درصد بود، یعنی بانکهای مرکزی جهان در دو دهه گذشته حدود ۳.۲ تریلیون دلار از داراییهای دلاری خود را کاهش دادهاند.
نشانههای فروپاشی «نظام پترودلار» نیز روزبهروز آشکارتر میشود. عربستان سعودی پس از پایان توافق پنجاهساله پترودلار در ژوئن ۲۰۲۴، شروع به پذیرش یوان، یورو و سایر ارزها در مبادلات نفتی کرده است. در مارس ۲۰۲۶، سهم یوان از تسویه نفتی عربستان با چین برای نخستین بار از دلار پیشی گرفت و به ۴۱ درصد رسید. روسیه نیز بیش از ۹۰ درصد صادرات نفت و گاز خود به چین را با یوان تسویه میکند.
این یک «حذف دلار» ساده نیست؛ یک جابهجایی ساختاری در نظم مالی جهانی است.
«اقتصاد مقاومتی» ایران؛ اعتراف رسانههای غربی به شکست تحریمها
وقتی واشنگتن تلاش کرد با محاصره دریایی، شریان اقتصادی ایران را قطع کند، پاسخ تهران مجموعهای از دادهها بود که معماران تحریم را به چالش کشید.
نوری، وزیر جهاد کشاورزی ایران تأکید کرد: محاصره دریایی آمریکا «تقریباً هیچ تأثیری» بر تأمین مواد غذایی و کالاهای اساسی ایران نداشته است، زیرا حدود ۸۵ درصد محصولات کشاورزی و مایحتاج ضروری در داخل کشور تولید میشود.
روزنامه فایننشال تایمز در تحلیلی اعتراف کرد: «ایران دههها سیاست «اقتصاد مقاومتی» را دنبال کرده و با تکیه بر تولید داخلی و صنایع دفاعی مستقل، توان تابآوری بالایی ساخته است.» یک مقام اقتصادی پیشین ایران نیز معتقد است: «حتی اگر جنگ یک سال ادامه یابد، اقتصاد ایران دوام میآورد.»
«ستاد فرماندهی جنگ اقتصادی»، نهاد تازهتأسیس ایران، وظیفه هماهنگی راهبردهایی چون تنوعبخشی به شرکای تجاری، گسترش تجارت منطقهای، تقویت بخش خصوصی و افزایش صادرات غیرنفتی را بر عهده دارد.
نکته قابل تأمل: جزیره خارگ، قلب صادرات نفتی ایران که ۹۰ درصد صادرات نفت کشور را پردازش میکند، هرگز هدف حملات آمریکا و اسرائیل قرار نگرفت. تحلیلگران دلیل آن را روشن میدانند: اختلال در این پایانه، قیمت جهانی نفت را جهش میدهد و تورم داخلی آمریکا را در سال انتخابات تشدید میکند.
«دوگانگی معیارها»؛ کارنامه سیاه واشنگتن در حقوق بشر و آزادی رسانه
رئیسجمهور ایران در سخنرانی خود در سازمان ملل، پیشبینی میشود به موضوعی بپردازد که سالهاست افکار عمومی جهانی را نسبت به رفتار آمریکا بدبین کرده است: دوگانگی در معیارها.
گزارش هیئت مستقل سازمان ملل در ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۶، حمله هوایی آمریکا به یک مدرسه ابتدایی در میناب ایران را «جنایت جنگی» تشخیص داد. این گزارش تأکید کرد: ساختمان مدرسه «بهوضوح غیرنظامی» بود و ارتش آمریکا «با علم به احتمال بالای تلفات غیرنظامی» دستور حمله را صادر کرد. بر اساس آمار رسمی ایران، این حمله حدود ۱۲۰ دانشآموز را به کام مرگ فرستاد.
واکنش کاخ سفید؟ سخنگوی دولت آمریکا، شورای حقوق بشر سازمان ملل را «بیاعتبار» خواند و مدعی شد «تنها طرفی که در این درگیری مرتکب جنایت جنگی شده، جمهوری اسلامی است.»
این در حالی است که خود آمریکا در زمینه آزادی رسانه نیز کارنامهای تاریک دارد. پنتاگون در اکتبر ۲۰۲۵ مقررات جدید ۲۱ صفحهای برای محدودیت رسانهها وضع کرد که بر اساس آن، خبرنگاران از انتشار هرگونه اطلاعات بدون تأیید صریح وزارت دفاع منع شدند. در پی این تصمیم، حداقل ۳۰ رسانه دفتر خود در پنتاگون را تعطیل کردند. روزنامه نیویورک تایمز از پنتاگون به دادگاه شکایت کرد و این مقررات را «نقض آشکار قانون اساسی در تضمین آزادی بیان و مطبوعات» خواند.
امیرسعید ایروانی، نماینده ایران در سازمان ملل، پیشتر در نامهای به دبیرکل سازمان ملل، ۴۲ مورد نقض تفاهمنامه ایران و آمریکا از سوی واشنگتن را برشمرده و تأکید کرده بود که آمریکا «نهتنها به تعهدات خود عمل نکرده، بلکه بهصورت نظاممند بنیانهای این تفاهمنامه را تخریب کرده است.»
«تعادل حبابی» و فرصت تاریخی تهران
میائو یانلیانگ، اقتصاددان ارشد مؤسسه مالی CICC، چارچوبی ارائه کرده که شاید بهترین توضیح برای شکنندگی نظم کنونی دلار باشد: «تعادل حبابی».
او میگوید: هژمونی دلار در ذات خود یک چرخه خودتقویتکننده است — چون همه باور دارند دلار امن است، سرمایهها به سمت داراییهای دلاری سرازیر میشود و همین سرازیری، امنیت دلار را تقویت میکند. اما این تعادل، شکننده است: «لحظهای که انتظارات معکوس شود، فروپاشی بسیار سریعتر از تصور همه رخ میدهد.»
نمونه عملی این هشدار، در آوریل ۲۰۲۵ رقم خورد. پس از اجرای سیاست «تعرفههای متقابل» ترامپ، بازارهای مالی آمریکا برای نخستین بار در تاریخ مدرن، همزمان با سقوط شدید سهام، اوراق قرضه و دلار مواجه شدند. شاخص دلار در سال ۲۰۲۵ حدود ۹.۴ درصد سقوط کرد؛ بدترین عملکرد در هشت سال گذشته. هنگامی که سه بازار سهام، اوراق و ارز همزمان فرو میریزند، معنایش روشن است: باور به «امنیت داراییهای دلاری» در حال فروریختن است.
پزشکیان دقیقاً در همین نقطه تاریخی به نیویورک میرود. او روایتی را با خود میبرد که بهسادگی قابل رد کردن نیست: «کشوری که هدف تحریم قرار گرفته، شاهد فروپاشی تدریجی اعتبار تحریمکننده است.»
ایران نیازی ندارد که «پیروزی» را جشن بگیرد؛ کافی است که واشنگتن «در آزمون زمان» شکست بخورد.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، پیش از سفر به نیویورک برای شرکت در هشتاد و یکمین مجمع عمومی سازمان ملل، در نشستی خبری در تهران، اهداف این سفر را تشریح کرد. او بهصراحت اعلام کرد که از تریبون سازمان ملل برای «تبیین وضعیت مظلومیت ملت ایران و در عین حال نمایش قدرت و ایستادگی آنان» استفاده خواهد کرد. این موضعگیری، دقیقاً با چارچوب روایی «رنج + ایستادگی» که در گزارش مورد نظر شما مطرح شده، همراستاست.
مهمترین نقلقولها به شرح زیر است:
پزشکیان با اشاره به شعار امسال سازمان ملل با عنوان «اعتماد» گفت:«در عمل، به دلیل آنکه برخی قدرتهای بزرگ ابزارهای سیاسی، نظامی و اقتصادی در اختیار دارند، اصول و چارچوبهای حقوق بینالملل — از جمله حقوق ملتها و افراد — گاهی نادیده گرفته میشود.»
وی تأکید کرد:«با این حال، مجمع عمومی سازمان ملل یک تریبون و محفل بینالمللی است که میتوان از آن برای تشریح رنجهای ملت ایران و در همان حال، نمایش توانمندیهای آنان بهره گرفت.»
درباره «مقاومت» و ایستادگی:
رئیسجمهور بهطور ویژه به شرایط دشوار اخیر اشاره کرد و گفت:«ملت ایران در این شرایط، سربلند و استوار ایستاد و این مایه افتخار است. ما در مجامع بینالمللی با قاطعیت از مواضع خود دفاع خواهیم کرد و امیدواریم پیام واقعی ملت ایران را به جهان مخابره کنیم.»«ملت ایران با وجود همه فشارها، بیعدالتیها و دشواریها، همچنان با کرامت و قدرت ایستاده است و تا آخرین نفس از کشور، ملت، آرمانها و باورهای خود دفاع خواهد کرد.»
نقد «دوگانگی معیارها» (قابل استفاده در بخش «سلطه قواعد» گزارش):
پزشکیان در این نشست خبری، ادعاهای آمریکا درباره حقوق بشر را به چالش کشید. او با اشاره به حوادث میناب و رامهرمز، پرسید:«آیا دانشآموزان بیگناه میناب تروریست بودند؟»«آنها به خانهها، بیمارستانها و تأسیسات عمومی حمله میکنند — آیا با تروریستها میجنگند؟»
وی همچنین جلوگیری از دسترسی مردم غزه به غذا و آب و هدف قرار دادن زنان، کودکان و سالمندان را «مغایر با ادعاهای حقوق بشری» خواند.
درباره محدودیتهای رسانهای:
در واکنش به جلوگیری آمریکا از همراهی تیم رسانهای ایران، پزشکیان گفت این اقدام نشان میدهد که آنها «از دیدهشدن و شنیدهشدن جنایات خود میترسند»، اما این مانع از رساندن پیام ایران نخواهد شد، زیرا «رسانههای بینالمللی متعددی در نیویورک حضور دارند.»
معماری «اقتصاد مقاومتی» ایران، در عمل یک پیشآمادگی برای دوران پسادلار است. در حالی که بانکهای مرکزی جهان همچنان درباره کاهش ذخایر دلاری خود بحث میکنند، ایران سالهاست در دنیایی بدون دلار، نفت میفروشد، کالاهای اساسی تأمین میکند و اقتصاد خود را میچرخاند.
سخنرانی پزشکیان در سازمان ملل، ماهیتاً یک مناظره درباره «آینده» است. پرسش این است: چه کسی آینده را در دست دارد؟
پاسخ تهران روشن است: نه آن کشوری که پیوسته از توافقها خارج میشود، تحریم را جایگزین دیپلماسی میکند و زور را جایگزین قانون.
به گزارش راه دانا، استاد اقتصاد دانشگاه به این رسانه گفت: «آمریکاییها فکر میکنند ایران را تحریم کردهاند، اما در واقع به تمام جهان نشان میدهند که دلار سلاح است. هر کشوری که تحریم شود، یک بار دیگر از اعتبار دلار کم میشود.»
این جمله، شاید بیش از هر سخنرانی در سازمان ملل، واقعیت کنونی اقتصاد ژئوپلیتیک را روایت میکند.
ارسال دیدگاه