یاداشت/
سکوت 9 ماهه میراث فرهنگی اردبیل ادامه دارد!
چرا نمایشگاه اثار باستانی کشف شده در منطقه مشگین شهر اردبیل برگزار نشد و سرنوشت این راویان تاریخ گذشتگان به کجا سرانجامید.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا به نقل از پایگاه خبری آذرسلام، اوایل سال جاری بود که خبر کشف بیش از 300 قطعه اشیای نفیس باستانی از منزل عده ای از حفاران غیر مجاز و قاچاقچیان در منطقه مشگین شهر کشف شد.
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, پایگاه خبری آذرسلام,در این کشفیات که توسط اطلاعات سپاه منطقه مشگین شهر انجام گرفت دو جام طلایی مهم تاریخی بدست آمد که طبق اظهارات کارشناسان میراث فرهنگی به هزاره دوم قبل از میلاد مسیح (ع) و دوره عصر آهن بر می گردد.
,
, این دو جام که تاکنون نامگذاری نشده و یا نام آن منتشر نشده است؛ از نظر ارزش قیمت گذاری و تاریخی با جام های مارلیک و حسنلو برابری می کند. در زمان کشف اشیائ باستانی منطقه مشگین شهر مسئولان میراث فرهنگی وقت استان اردبیل اعلام کردند که به زودی با پایان یافتن آزمایشات تعیین قدمت و پیشینه آن،ارزش گذاری، ثبت آن و مشخص شدن جزئیات بیشتر این اثار با برگزاری نمایشگاهی در معرض دید عموم قرار خواهد گرفت. با توجه به اینکه مسئولان میراث فرهنگی وقت بهانه تمهیدات فنی و حفاظتی نمایشگاه و منابع مالی و هزینه نگهداری آن را مطرح می کردند اکنون با گذشت بیش از 9 ماه خبری از برگزاری نمایشگاه و اشیائ تاریخی متعلق به این استان نیست.
,خبرنگار پایگاه خبری و تحلیلی آذرسلام در مصاحبه کوتاه با مجید خدابخش استاندار اردبیل از علت تعلل در برگزاری این نمایشگاه سوال کرد که وی پاسخ گفت: در صورتی که مشکل میراث فرهنگی استان تامین منابع مالی و امنیت این نمایشگاه است، استانداری برای تامین آن اعلام آمادگی می کند.
,همانگونه که کارشناسان نیز روایت کرده اند بسیاری از آثار و اشیای تاریخی بویژه متعلق به دوره صفویه در ادوار گذشته از این استان خارج شده و از موزه های سایر کشورها و یا استان ها سر در آورده است. کشفیات کاوشهای باستانی در دنیا که منتهی به کشف آثار گذشتگان می انجامد سر و صدای زیادی ایجاد کرده و افکار عموم علاقمندان به فرهنگ و تاریخ گذشتگان را به سوی آن منطقه گسیل می دهد و اولین تحلیلی که با دیدن آن به نظر می رسد، ارتباط دادن آن آثار با محل زندگی فعلی و مردم آن منطقه است. بنابراین اشیای پیدا شده بصورت مستقیم و بدون واسطه و با کنار زدن گمانه زنی ها در صحت و سقم روایت تاریخ گذشتگان این اطلاعات ارزشمند را به نسل فعلی منتقل می کند.حال اهمیت آن فارغ از ارزش گذاری پولی و مالی وسوسه کننده، اینجا هویدا می شود.
,,
هر چند پایگاه خبری – تحلیلی و مردمی آذرسلام استان اردبیل چندین بار در این باره مطالب و یاداشت هایی منتشر کرده است اما انتظار می رود مسئولان صیانت از آثار فرهنگی استان در این باره شفاف سازی کرده و از نگرانی علاقمندان به تاریخ کهن اردبیل بکاهند.
,*کشف جام مارلیک در گیلان
,
, ,
جام مارلیک جامی از زر ناب و به ارتفاع ۱۸ سانتی متر است. ارتفاع نقشهای برجسته جام به ۲ سانتیمتر میرسد. نقش میانی جام درخت زندگی است که در هر دو سوی درخت ۲ گاو بالدار است که از درخت بالا می روند. هویت ایرانی سازندهٔ این جام از نمایش نیم رخ بدن حیوانها و سر آنها از رو به رو آشکار است. در کفّ این جام گلی نقش بسته که در وسعت آن یک خورشید با شعاع منظم نقش بسته است
,.
,
تپه مارلیک یکی از 5 تپه باستانی است که در دره گوهررود در روستای نصفی واقع شدهاند درهای خوش آب و هوا که برای سال ها محل سکونت اجداد ثروتمند گیلانی ها بوده. برای رفتن به این تپه وقتی به ابتدای میدان شهر توتکابن رسیدید جاده سمت راست مستقیم شما را به این تپه می رساند
در پاییز سال ۱۳۴۰ش، هیاتى به سرپرستى دکتر عزت الله نگهبان جهت بررسى و تحقیق عازم روستای تاریخی نصفی، منطقه رحمت آباد رودبار شد . این حفارى که به مدت ۱۴ ماه از پاییز ۱۳۴۰ تا آخر پاییز ۱۳۴۱ ادامه داشت، منجر به پیدا شدن ۵۳ آرامگاه به طور منظم و پراکنده در سطح تپه شد. این آرامگاه ها عموما از سنگ و گل ساخته شده بودند .
,
در ساخت این آرامگاه ها از تخته سنگ هاى بزرگ طبیعى که در سطح تپه وجود داشته، استفاده شده . در بعضى قسمت ها هم از سنگ هاى زرد رنگى استفاده شده که از ۱۵کیلومتر دور تر و از دره گوهررود به این محل انتقال یافتهاند.
حفاری تپه مارلیک برای دکتر نگهبان و همکارهایش یک دردسر بزرگ بود، تهمت ها و دردسر هایی که باعث دادگاهی شدن دکتر و همکارهایش کشید ؛ دردسری بزرگ که به نتیجه اش می ارزید .
,
از این منطقه تعداد زیادی ظروف و اشیای سیمین و زرین به دست آمده که نشانگر ثروت فراوان ساکنان آن است . قدمت این آثار به حدود 3 هزار سال پیش یعنى اواخر هزاره دوم و اوایل هزاره اول پیش از میلاد مسیح مى رسد .
ماردی ها اقوام ساکن مارلیک مردگان شان را با لباس رسمى و تزئینات کامل روى تخته سنگ و به پهلو قرار مى داده اند . در این حالت زانو ها اندکى خمیده می شدند. همراه مردگان، ظروف تشریفات مذهبى، مجسمه ها، زیور آلات، اسلحه، ابزار و ادوات، ظروف و ادوات آشپزخانه، مدل و نمونه ادوات مختلف و اسباب بازى کودکان دفن مى شد. این امر نمایانگر هویت و حرفه صاحب آرامگاه و عقاید مذهبى اقوام ساکن در محل بود.
,
به جز این اشیا، آثار و ادوات جنگى از جنس مفرغ مانند: خنجر، پیکان، سر نیزه و نیز وسایل تزئینى مانند: گوش پاک کن، ناخن پاک کن، گوشواره ، دستبند، گردنبند، پیشانى بند، مو بند، سنجاق سر و همچنین ادوات و وسایل مورد استفاده نظیر ظروف، دوک نخ ریسی، دیگ، ملاقه، سیخ کباب، ظروف سفالین، پیکرک ها و مجسمه هاى سفالین و فلزى در مارلیک یافت شده اند . وسایل رزمى مانند: خنجر، شمشیر، سرنیزه، سرگرز، مچ بند، بازوبند رزمی و تیردان مفرغى بیانگر جنگجو بودن این اقوام است.
یکی از کشفیات مهم این تپه، 2 مهر استوانه ای است که روی آنها به خط میخی نقش شده است. این مهر ها به باستان شناسان برای تشخیص خط و تاریخ مارلیکی ها بسیار کمک کرده است .
,
,
*گنجینه نفیس مارلیک
در کرانه شرقی سفیدرود دره زیبایی به نام گوهر رود در دهکده نصفی وجود دارد که به علل حاصلخیزی خاک ، ملایمت هوا و رطوبت و بارندگی کافی از بهترین نقاط این ناحیه به شمار می رود . در وسط دره ی گوهر رود، رودخانه ای به همین نام جریان دارد که از شعبه های کوچک سفید رود است .
در دره گوهر رود تپه های کوچک و بزرگی به چشم می خورد که مربوط به دوره های باستانی است و تپه مارلیک یکی از مهم ترین آن هاست. این تپه در محلی به نام چراغعلی تپه ( مالک قدیمی آن ) شهرت دارد. تپه های باستای گوهر رود از جمله مارلیک بقایای یک تمدن باستانی فراموش شده ای را در دل خود مدفون کرده اند .
,
,
تپه مارلیک، که گنجینه ای ارزنده از هنر و تمدن بشری را در طول قرن ها در خود پنهان کرده است در حقیقت تپه ای طبیعی و صخره ای است که از سنگ های سولفات آهن تشکیل شده و لایه های طبیعی و تحتانی آن چنان است که شکاف های بزرک درون تپه ایجاد کرده و همین حفره ها موجب شده تا حیواناتی چون موش و مار به فراوانی در آن لانه کنند . عده ای معتقدند که نام مارلیک به دلیل وفور مار در این تپه بر انجه اطلاق شده است و افسانه مار و گنج در این تپه مصداق واقعی پیدا کرده است .
,اما برخی نیز مارلیک را یک واژه ی تاریخی می دانند که از دو جز " مارد " و " لیک " ترکیب شده و معنای قوم " مارد " را می دهد. اینان استدلال می کنند که این کلمه در اصل " ماردلیک " بوده و با حذف " دال " مارلیک شده است . اگر نظریه اخیر را قبول کنیم بی گمان باید گنجینه ی مارلیک را متعلق به قوم آمارد بدانیم. کاوش های مارلیک در سال های 41-1340 با همکاری دانشگاه تهران و اداره باستان شناسی انجام گرفت .
,,
در ادامه کاوش ها وضعیت اصلی تپه که معرف آرامگاه و گورستان اقوام فراموش شده باستانی است آشکار شد .
احتمال می رود که این تپه ، آرامگاه خصوصی فرمانروایان و شاهزادگان محلی بوده است که در اواخر هزاره دوم و اوایل هزاره اول پیش از میلاد در این منطقه حکومت می کرده و مردگان خود را بنا بر سنن و آیین های رایج آن دوره به همراه اشیاء و آثار قیمتی در این آرامگاه ها به خاک می سپرده اند .
,
زمانی که سه چهارم کاوش در تپه انجام شد در حدود 25 آرامگاه با اتاق آرامگاه کشف شد که در همه آنها اشیایی مانند ظروف مفرغی – ظرف های سفالین- دکمه های تزئینی- انواع سرگرز، پیکان، شمشیر، خنجر، مجسمه های برنزی و سفالی ،کلاه خود، سرنیزه، سوزن های طلاو مفرغ و ... با نقوشی از انسان و گیاهان و حیوانات نظیر گاو کوهاندار، گاو بالدار، اسب شاخدار و اسباب بازی هایی برای کودکان دوک پشم ریسی و افزاری از این گونه بدست آمد که معرف فرهنگ و طرز زندگی این اقوام هستند .و نشان از اعتقاد به زندگی پس از مرگ دارد .
,
پارچه های بدست آمده از تپه های مارلیک نشانه ظهور و پیشرفت صنعت بافندگی در گیلان هزاران سال پیش است .
از جمله موارد جالب کشف کاشفان ، مهری است که روی آن خط میخی حک شده است و یا مهر دیگری که مجلس شکا ر را نشان می دهد . به گفته باستان شناسان قدمت آنها به بیش از سه هزار سال می رسد .
,
نمونه بی بدیل این کاوش ها جام مارلیک است که از زر ناب است و ارتفاع آن به 18 سانتی متر می رسد .
ارتفاع نقش برجسته های جام تا دو سانتی متر می رسد که نشان دهنده مهارت استاد کاری است که با ضربات چکش آن را آفریده است .
نقش وسط جام درخت زندگی است و در دو سوی درخت دو گاو بالدار دیده می شود که در حال بالا رفتن از درخت هستند . نمایش بدن حیوان به حالت نیم رخ و نمایش سر آنها از روبه رو ، از ویژگی های هنر ایرانی است و هویت ایرانی سازنده اش را نشان می دهد .
,
,
در کف جام گلی زیبا نقش شده است .در میان گل نقش خورشید دیده می شود که شعا ع های خود را به طور منظم پراکنده است .
برای اقوام مارلیک خورشید تا حد پرستش بسیار مهم بوده است و تا جایی که می توانسته اند نماد خورشید را به شکل ترنج های هندسی تزئینی در کف اکثر ظروف و جام های فلزی به تصویر کشیده اند. وقتی به نوع نقش و طرز ترسیم این ترنج ها توجه می کنیم در می یابیم خورشید در مرکز همه چیز است و همه موجودات از نور و حرارت جانبخش او زندگی می گیرند .
,
با اینکه انسان در هزاره ششم پیش از میلاد به فلزات دست پیدا کرده است اما از افتخارات مهم تمدن مارلیک صنایع فلزی و مخصوصا صنایع مفرغی است. در منطقه مارلیک به سبب وجود معادن سنگ فلز و منابع سوخت مانند چوب فراوان تولید مفرغ رونق زیادی یافته و کارگاه های صنایع مفرغی به وجود می آیند .
,,
از نقاط اوج و شگفتی های دیگر صنعت مارلیک جامهای شیشه است که گفته می شود از اولین نمو نه های صنعت شیشه سازی بشر است .
و سرانجام این تمدن درخشان چه می شود ؟ برخی باستان شناسان معتقدند به دلیل شباهت فراوان آثار مکشوفه از سیلک در کنار شهر کاشان به خصوص آثار مفرغی ظروف و و ادوات و ابزار بسیار محتمل است که اقوام سلیک همان مارلیکی ها باشند که پس از حمله آشوریها به منطقه سیلک مهاجرت کرده اند و سپس به تدریج به ماد ها که از اقوام هند و ایرانی بودند پیوسته و در مراحل اولیه تکوین دولت ماد شرکت داشته و با دیگر گروه های مقتدر هند و ایرانی ، امپراطوری مقتدر ماد را در اوایل هزاره اول پیش از میلاد به وجود آورده باشند[1].
,
,
*مشخصات و نحوه کشف جام نامور حسنلو
,
, جام طلای حسنلو یکی از آثار تاریخی برجسته ایران است که در جریان کاوشهای رابرت دایسون در تپه حسنلوی نقده در سال 1336کشف شد. این اثر قدمتی ۳۲۰۰ ساله دارد و احتمالاً نقش بسزایی در شکلگیری هنر دوره بعدی یعنی دوره مادها داشتهاست.
,,
این اثر ۲۱ سانتی متر بلندی، ۲۵ سانتی متر قطر و ۹۵۰ گرم وزن دارد. بر روی جام نقش خدایگان سه گانه: خدای زمین، خدای آب و خدای خورشید حک شدهاست. نقش پهلوانی که با هیولا میجنگد، الههای ایستاده روی دو قوچ، نقش بدن انسان بر پشت یک پرنده و مطابقت صحنهها با یک حماسه حوری از نقشهای موجود بر روی این جام است. سازمان میراث فرهنگی برای اولین بار آن را در سال 1377 به نمایش عمومی گذاشت.
,,
بر روی بدنه این جام معروف، نقشهای بسیاری حک شدهاست که احتمالاً داستانی حماسی را روایت میکند. در جلد اول کتاب کهن دیار که قسمتی از مجموعه آثار ایران باستان در موزههای بزرگ جهان را به تصویر کشیدهاست، در رابطه با این جام آمدهاست:
,در ردیف بالایی، ایزدی بالدار سوار بر گردونهای که یک گاو نر آن را میکشد، به سوی کاهنی در حرکت است که جامی در دست دارد و در این حال از دهان گاو، رودی جاری است که احتمالاً نماد حیات و باروری محسوب میشود. در ردیف پایینی و زیر گردونه حیات، پهلوانی در حال نبرد با موجودی نیمه انسان و نیمه اژدها است. از تصاویر قلم زنی شده آن سوی جام می توان به ایزدهای شاخدار سوار بر ارابه، کاهنانی که در حال حمل قوچهای قربانی هستند، پهلوانی که گرز و کمان در دست دارد، مردی که در حال رام کردن شیر است و پدر و مادری که در حال بازی با کودک خردسالشان هستند، اشاره کرد[2] .
,,
این جام که در زیر اسکلت مردی یافته شده، ضربه خورده و کج میباشد. کارشناسان بر این باورند که این مرد با در دست داشتن جام در حال فرار از دست مهاجمان بوده، و چون در حال فرار جانش را از دست داده جام در زیر فشار بدنش ضربه خورده و کج شده است. در حال حاضر این جام در موزه ایران باستان نگهداری می شود.
,انتهای پیام/پ
]
ارسال دیدگاه