بایدها و نبایدهای عزاداری حسینی
شروع ماه محرم آغاز فصل تجدید پیمان و تازه نمودن عهد با انسانی است که از همه امکانات و توانایی های موجود یاری گرفت، تا اسلام اصیل را احیا کند.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی دانا به نقل از گلستان ما ، بایدها و نبایدهای عزاداری حسینی از منظر رهبر معظم انقلاب حضرت آیت الله العظمی خامنه ای ( مدظله العالی)
, شبکه اطلاع رسانی دانا , گلستان ما,مقدمه:
,شروع ماه محرم آغاز فصل تجدید پیمان و تازه نمودن عهد با انسانی است که از همه امکانات و توانایی های موجود یاری گرفت، تا اسلام اصیل را احیا کند و از بروز شکاف در کامل ترین دین الهی ممانعت به عمل آورد. حسین بن علی (علیه السلام) پرچم مبارزه و ایستادگی در برابر ظلم را، 1400 سال پیش، آنچنان برافراشت که هنوز پس از گذشت سال ها و ماه ها بر زمین نیفتاده است.
,پیام نهضت عاشورا و سرخی خون شهدای کربلادر طی قرون گذشته علاوه بر اینکه رنگ کهنگی و قدمت به خود نگرفته است، بلکه بالعکس نفوذ بیشتری در عمق وجود انسان ها یافته است به همین مناسبت که هر سال با شکوهتر از پارسال در روزهای عزاداری سالار شهیدان فطرت های حقیقت جو و آزاده با شور و حرارت فراوان به تشکیل تجمع های سوگواری، مجالس عزا و دسته های سینه زنی دست می زنند و با سرلوحه قرار دادن شعارهای اصل نهضت عاشورا در نقاط مختلف جهان، با همه قوا بر علیه ظلم و ستم جهانی قیام می کنند. اما در اینجا یک نکته را نباید فراموش نمود.
,نماد سرخ عاشورا و نهضت عظیم کربلاهمچون دیگر ارکان مهم دین اسلام از گزندها و نقشه های احتمالی دشمنان قسم خورده مصون نخواهد بود. اگر روایات و احادیث بر این مسئله تاکید می کند که با برپایی هیئت های عزاداری و سوگواری یاد و خاطره سالار شهیدان در دل ها و جان ها زنده شود، درکنارش به این نکته نیز اشاره می کند که چارچوب های شرعی و عرفی این مراسم ها و حرکت ها نیز به طور جدی باید لحاظ گردد.
,نشر فرهنگ عاشورایی اگر از مسیر نادرست و غیر صحیح صورت گیرد قطعا بازتاب های ناخوشایند و پیامدهای منفی به دنبال خواهد داشت. لذا بر نخبگان فکری و مذهبی جامعه لازم است تا با توجه هر چه بیشتر به این امور و جلوگیری از وقوع انحرافات بستر را در جهت اشاعه و نشر شعارهای اصیل نهضت کربلافراهم کنند.
,در همین راستا قصد داریم با نگاهی گذرا به مهمترین بایدها و نبایدهای عزاداری های حسینی از نگاه رهبر معظم انقلاب و سرلوحه قرار دادن آن، قدمی هر چند کوچک در این زمینه برداشته باشیم.
,1) مفهوم شناسی
,هیئت به چه معناست؟ شاید یکی از مسائل عمده ای که نیازمند به تحلیل و بازخوانی جدی است . مفهوم شناسی هیئت عزاداری به عنوان اصلی ترین نماد در عرصه سوگواری های مرتبط با مکتب اهل بیت (علیه السلام) است.ارائه ترسیم یک مفهوم کامل و دقیق قطعا موجب می شود تا از بروز انحرافات و یا تعابیر شخصی جلوگیری شود. رهبر معظم انقلاب در تبیین و بررسی این مفهوم خاطرنشان می کنند:
,«هیئت، نماد تجمع عاطفی و فکری بر محور شخصیت حسین بن علی (علیه السلام) است؛ مجلس عزاداری و دسته سینه زنی است؛ اسمش را هر چه می خواهند، بگذارند. مراد این است که گروهی دور هم جمع می شوند و پایه کارشان بر عواطف و فکر- هر دو است؛ عواطف تنها نیست، اندیشه خشک بی عاطفه هم نیست. اگر عواطف تنها باشد اثربخش نیست و در واقع زندگی اثر نمی گذارد.
,اگر اندیشه و فکر، خشک و بی عاطفه هم باشد، ماندگاری و نفوذ و گستردگی نخواهد داشت. شادابی فکر به آمیختگی آن با عواطف است. محور هم وجود مقدس اباعبدالله (علیه الصلاه والسلام) است، یک سرچشمه خشک نشدنی، دریایی که انسان هرگز نمی تواند به عمق آن برسد؛ از عاطفه و فکر، هر دو ...» (3/6/1384) با توجه به این تذکر مهم می توان این گونه نتیجه گیری نمود که هیئت و یا تجمع عزاداری واقعی محوریت اصلی اش با شخصیت امام حسین (علیه السلام) است که دو عنصر عاطفه و فکر نیز در آن دخیل می باشد. البته نباید فراموش کنیم این عاطفه و فکر لازم و ملزوم یکدیگرند و نباید در حاشیه قرار گیرند.
,2) توجه به برنامه ریزی دقیق
,بعد از تبیین و مشخص نمودن مفهوم واقعی هیئت های عزاداری توجه به یک نکته حائز اهمیت است که با شروع ماه محرم و صفر- با توجه به بافت مذهبی وفرهنگی جامعه ما- شاهد شکل گیری حجم عظیمی از حرکت های جمعی و تجمع های مذهبی در جهت عرض ادب ارادت به سالار شهیدان هستیم.
,با در نظر گرفتن این مسئله لزوم برنامه ریزی دقیق برای جلوگیری از بروز بی نظمی ها در میان شرکت کنندگان و همچنین برپا کنندگان این مراسم ها و همچنین ایجاد بستر مناسب برای استفاده از ظرفیت ها و موقعیت های موجود در جهت اشاعه فرهنگ عاشورایی بیش از پیش احساس می شود. این هشدار ظریف و حیاتی نیز از منظر رهبر معظم انقلاب دور نمانده است.
,ایشان در این باره تصریح می کنند: « واقعا یک مسئله بسیار، بسیار مهمی است مسئله محرم و صفر. اولین چیزی که لازم است برای محرم و صفر یک برنامه ریزی است، برنامه ریزی جمعی ... جا دارد یک تشکیلاتی بنشینند قبل از محرم کیفیت ورود در این ماه و اهم مطالبی که در این ماه محرم و صفر امسال مثلا لازم است با توجه به شرایط زمان و حوادث و عوارض اینها را برنامه ریزی بکنند و بعد یک دبیرخانه ای، یک مرکزی، یک کانونی این را منتقل کنند به همه، که آقایان در مثلافرض کنید که دهه محرم امسال این مطالب اولویت دارد برای گفتن، بیان کردن مثلا یا حتی بیش از این. این لحن، این سیاست، این برنامه ریزی جایش خالی است ... به هر حال ما امروز که نظام جمهوری اسلامی است و ما مجموعه هستیم نه فرد، یک نظامیم. امروز دیگر عیب است برای ما که وارد یک فصل تبلیغی بشویم، این همه هم آدم باشیم، اما برنامه ریزی از قبل نکرده باشیم ....» (31/6/1364)
,3) استفاده از ظرفیت ها
,ایام محرم و گرد آمدن توده های مردم- در همه طبقات سنی- در هیئت های مذهبی، بهترین موقعیت، بهانه و فرصت در جهت تبلیغ احکام دین اسلام و ترویج محورها و شعارهای مهم نهضت عاشورا می باشد. این مسئله در دوران گذشته تاریخ ما نیز مصادیق بسیاری دارد به عنوان نمونه بسیاری از حرکت ها و جریانات مخالف رژیم پهلوی در دوران مبارزات انقلابی مردم ایران از درون این مراسم نشات گرفت و شاید بسیاری از مفاهیم و احکام اصیل دینی نیز این گونه در میان توده های مردمی پخش و منتشر می گردید بر همین مبناست که بسیاری از متفکران دغدغه مند همچون شهید مطهری، شهید مفتح، شهید بهشتی و ... در آن زمان سعی می کردند تا با ساماندهی و استفاده بهینه از ایام عزاداری سالار شهیدان، به اهداف والای خود که همانا پیروزی انقلاب اسلامی بر رژیم منحوس پهلوی بود، دست یابند. بنیانگذار کبیر انقلاب اسلامی علاوه بر مقام معظم رهبری تاکیدات بسیاری در استفاده از این ظرفیت ها داشتند. اما رهبر معظم انقلاب پیرامون اهمیت و ضرورت این مسئله متذکر می شوند.
,«من اگر بخواهم درباره مجالس عزاداری در کل کشور قضاوت کاملی کنم، این قضاوت صددرصد مثبت نیست. اخلاص وارادت و وفا و ایمان مردم جای حرف ندارد. بعضی از منبرها و سخنرانی ها، جالب و بسیار ممتاز است، بعضی از عزاداری ها خوب است؛ اما اینها همگانی نیست. ما باید همت کنیم تا به برکت همین مجالس، درس حسین بن علی (علیه السلام) را با همه قدرت و قوت، بر افکار عمومی جامعه مان عرضه کنیم. این آن کاری است که هم به عهده من است، هم به عهده شماست، هم به عهده نوحه خوان است، هم به عهده سخنران و هم به عهده سینه زن است...» (19/2/1380)
,با توجه به این مطلب غنای هر چه بهتر مجالس عزاداری و استفاده از ظرفیت های واقعی آن امری است که با همکاری و همگرایی مداحان، سخنرانان و مخاطبان مراسم صورت می گیرد و در صورتی که ارکان ذکر شده هر کدام به نحو مطلوب وظایف خود را انجام دهند می توان انتظار وقوع یک گردهمایی مذهبی کامل و چهارچوب مند را داشت.
,4) سخنرانی و تبلیغ مساعده مند
,یکی از محورهای اساسی مجالس عزاداری در ایام ماه محرم الحرام بخش سخنرانی و بیان احکام و مطالب دینی است. سخنرانان در ایام این دو ماه (محرم و صفر) از جمله فعال ترین اعضا و اجزای این تجمع های مذهبی محسوب می شوند و روش و اسلوب آنها در اداره و جهت گیری مراسم سوگواری بسیار حائز اهمیت است. مقام معظم رهبری پیرامون نقش خطیر و وظیفه مبلغین در ایام ماه محرم متذکر می شوند.
,«چند سال است که در ایران و شاید در بقیه نقاط پیرو مذهب اهل بیت در عالم، سنت تبلیغ در ماه محرم جاری است. تبلیغ در دورانی که حاکمیت اسلام نیست، یک تفاوت اساسی با دوران حاکمیت اسلام دارد. ... اساس فرق بین
,این دو گونه تبلیغ، این است که در دوران حاکمیت اسلام، دین عبارت از مجموعه مسائل زندگی است، سیاست هم جزء آن است، اداره حقوق هم جزء آن است، مسائل ارتباطات خارجی و موضع گیری های مسلمانان در مقابل جناح های مختلف دنیا هم جزء آن است، مسائل اقتصادی هم جزء همین مجموعه است، ارتباط اشخاص با یکدیگر و رعایت اخلاق در امور مختلف زندگی هم جزء آن است. دین یک مجموعه است که شامل مسائل شخصی و فردی، مسائل اجتماعی، مسائلی که دسته جمعی باید انجام بگیرد، مسائلی که ولو اجتماعی است، ولی یک یک افراد می توانند آن را انجام بدهند، مسائلی که مربوط به سرنوشت دنیا یا سرنوشت آن کشور است می شود. وقتی می خواهیم تبلیغ کنیم یعنی تبلیغ همه اینها...» 13/2/1376)
,بنابراین گفته عرصه تبلیغ یک عرصه بسیط با چارچوب های گسترده است که بسیاری از مسائل و حواشی زندگی انسان ها را در برمی گیرد. اما رهبر انقلاب در مقاطع متفاوت و با توجه به شرایط موجود مهمترین خصوصیات تبلیغ کامل و تبلیغ موفق را یادآور شده اند که مهمترین آنها عبارتند از:
,1- مبلغان باید نیاز زمانه را بشناسند
,2- منبرها و سخنرانی ها باید انسان ساز و تولید کننده فکر صحیح باشد.
,3- همه عناصر موجود در نهضت عاشورا یعنی عاطفه، تعقل و حماسه باید در سخنرانی ها به یک اندازه موجود باشد.
,4- منطق در ارائه مطالب نقش اصلی را ایفا می کند.
,5- بیان هنرمندانه را نباید فراموش کرد.
,6- پیرایه های مضر باید از فرهنگ عاشورایی زدوده شود.
,7- مرثیه خوانی (مستند و مستدل) نباید از منبرهای سخنرانی جدا شود.
,5) مداحی و مرثیه خوانی
,از جمله عناصر بسیار مهم و تاثیرگذار در روند شکل گیری و تکوین مراسم سوگواری امام حسین (علیه السلام) و مجالس عزاداری نقش مداحان اهل بیت و مرثیه خوانان در این جریان است. حضور یک مداح هنرمند و محوریت یک مرثیه خوان معتبر و دانشمند نشان داده است که در شکل گیری و جهت مند شدن یک مجلس پر محتوا و هدفمند بسیار موثر است.
,البته در جریان مرثیه خوانی و مداحی آسیب های مهم و جدی نیز وجود دارد که متفکران مذهبی و متخصصین امر در مقاطع مختلف توجه جدی به آن مبذول داشته و آنها را گوشزد کرده اند. مهمترین این افراد استاد شهید مرتضی مطهری و کتاب حماسه حسینی است که به نوعی یک حرکت تاثیرگذار و عمیق در بحث تبیین و آسیب شناسی عزاداری های حسینی محسوب می شود. مقام معظم رهبری نیز مکررا این مسئله را مورد توجه قرار داده اند و به آن اشاره نموده اند که مهمترین آنها بدین ترتیب است:
,الف) در مرثیه خوانی و قرائت روضه اباعبدالله الحسین (علیه السلام) اولین شرط داشتن محتوا و عمق کافی است.
,ب) نباید از مطالب گمراه کننده و بی اساس برای تهییج عواطف استفاده کرد.
,ج) عزا داری ها و مداحی ها نباید آمیخته به حرام باشد.
,د) بهترین، کامل ترین و زیباترین شعرها و مرثیه ها جهت سرودن در مجالس انتخاب بشود.
,ذ) هنرمندی در نحوه مداحلی و استفاده از سبک معقول، عرفی و مشروع بسیار مهم است.
,ه-) از حرف های کم محتوا و بی اساس که در آن سودی نیست باید دوری شود.
,ی) تحریف و ایجاد حرکت های اضافه در جهت پیشبرد هدف نیز امری ناپسند و طرد شده است.
,,
امید است با الهام از مکتب نجات بخش عاشورا درراه اعتلای اسلام ناب محمدی بتوانیم به وظیفه اصلی خودکه ترویج فرهنگ ناب عاشورا در سطح جامعه اسلامی موفق باشیم.
,,
محمد حسین جنتی عطایی ، عضو کانون مداحان شهرستان گرگان
,انتهای پیام/
]
ارسال دیدگاه