ارزیابی فنی و حقوقی همه پرسی جمهوری اسلامی در سال 58/ همه پرسی که معادلات داخلی و جهانی را تغییر داد

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا، به نقل از گلستان ما؛ حسن بیارجمندی دانشجوی دکتری دانشگاه روابط بین الملل مسکو طی مطلبی در خصوص 12 فروردین نوشت:

انقلاب عظیم اسلامی ایران « که در نوع خود سرفصل جدیدی بر انقلابات گستردة مردمی در جهان»[1]می‌باشد؛به لحاظ داخلی نیز فصل نوینی در تاریخ رهایی خویش « با فرو ریختن بنیاد شاهنشاهی ] گشود [ و استبداد داخلی و سلطة خارجی متکی بر آن را درهم شکست و با این پیروزی بزرگ حکومت اسلامی که خواست دیرینه مردم مسلمان بود»[2]به منصة ظهور رسید.

ازینرو « ملت ایران به طور یکپارچه و با شرکت مراجع تقلید و علمای اسلام و مقام رهبری  [مرجع عالیقدر حضرت آیه الله العظمی امام خمینی]در همه پرسی جمهوری اسلامی ، تصمیم نهایی و قاطع خود را بر ایجاد نظام نوین جمهوری اسلامی اعلام کرد و با اکثریت 2/98% به نظام جمهوری اسلامی رای مثبت داد»[3]و متعاقب آن « قانون اساسی آن  توسط  مجلس خبرگان متشکل از نمایندگان مردم[4]، بر اساس اصول و ضوابط اسلامی که انعکاس خواست قلبی امت اسلامی است[5] تنظیم ، و به پایان رسید.[6]

یکی از شبهاتی که پیرامون همه پرسی نظام جمهوری اسلامی مطرح می گردد؛عدم شناخت نسبت به ابعاد این نظام سیاسی منحصر به فرد با توجه به فاصله زمانی پیروزی انقلاب تا همه پرسی و همچنین عدم آزادی در آری گفتن بدان به استناد فضای انقلابی حاکم بر کشور در آن مقطع تاریخی و تاریخ ساز است!

در حالی که بررسی تاریخی روند نهضت اسلامی به رهبری امام خمینی(ره) بخوبی نشان می دهد که علاوه بر اینکه امام(ره) بر اساس اعتقاد و باور دینی به مولفه های ضروری مورد اشاره در یک همه پرسی،نهضت خود را آغاز نمودند؛ بلکه بطور عملی نیز در بیانات و مصاحبه های خویش چنین خطی را دنبال می نموده اند. امام خمینی طی استفتائی که جمعی از متدینین تهران راجع به رفراندوم انجمن های ایالتی و ولایتی در تاریخ 2/11/41 نموده بودند سه شرط اساسی را برای صحت رفراندوم بیان نمودند :

الف : باید قدری به ملت مهلت داده شود که ] موضوع [ مورد نظر و بحث قرار گیرد و در جراید و وسایل تبلیغاتی ، آراء موافق و مخالف منعکس شود و به مردم برسد نه آنکه به طور مبهم با چند روز فاصله بدون اطلاع ملت اجرا شود .

ب : رای دهندگان باید معلوماتشان به اندازه‌ای باشد که بفهمند به چه رای می‌دهند .

ج : باید رای دادن در محیط آزاد باشد و بدون هیچ گونه فشار و زوروتهدید و تطمیع انجام شود.[7]
ما در این مطلب بر همین مبنای شرعی عناصر و مولفه های همه پرسی جمهوری اسلامی(مهلت ، علم ، آزادی)  را در دهم و یازدهم فروردین سال 1358مورد نقد و بررسی قرار خواهیم داد.

پیشینه طرح جمهوری اسلامی

بر خلاف ادعای منتقدین و مخالفین نظام جمهوری اسلامی که پیشینه طرح نظام جمهوری اسلامی را از پیروزی انقلاب اسلامی در 22بهمن 1357 تا اعلام رسمی  رفراندوم می دانند و این دوره زمانی را شاخصی برای سنجش عنصر«مهلت زمانی» و ارزیابی اولا بحث و بررسی در فضای جامعه و بطور خاص جراید ثانیا معلومات رای دهندگان در رای دادن به نظام جمهوری اسلامی معرفی می کنند؛ زمان شروع و طرح اولیه نظام جمهوری اسلامی - که منتهی به استقرار نظام جمهوری اسلامی گردید – به قریب 15سال بر می گردد.

امام خمینی(ره) در همین ارتباط و در پاسخ به سؤال در این خصوص در تاریخ 21/8/57 بیان می‌دارند – باید گفت : «جنبش اسلامی اخیر بیش از 15 سال است که به رهبری علمای ایران با مخالفت با طرح های شاه شروع شده است»[8]بطوری که امام از ابتدای این نهضت اسلامی ، با پیدا کردن هر فرصت مناسبی به تشریح حکومت اسلامی بعنوان ماهیت اصلی نظام مورد نظر خود می‌پردازند.[9]

اما باید توجه داشت ، طرح حکومت اسلامی در این ابعاد – همچنانکه ایشان بعدها در سال 49 در پاسخ به نامه اتحادیه انجمن های اسلامی دانشجویان گروه فارسی زبان در اروپا بیان می‌دارند – در حالی صورت می‌گیرد که :«حکومت های جائرانه ضد اسلام اموی و عباسی و عثمانی ]که [ به اسم خلافت اسلامی به جامعه ها تحویل داده اند و چهره واقعی اسلام را در پشت این پرده ها پنهان نگاه داشته ]  اند [ به طوری که امروز مشکل است ما بتوانیم حکومت اسلامی و تشکیلات اساسی و سیاسی و اقتصادی و اجتماعی آن را به جوامع بشری حتی مسلمین بفهمانیم .[10] »

بنحوی که امام از این مسئله بعنوان یک مصیبت در سالهای بعد سخن به میان می‌آورد:«اعظم مصیبتها این مصیبت است که نگذاشتند بفهمند مردم اسلام یعنی چه ؟»[11]امام با توجه به همین مصیبت هائی که از آن یادشد و با اعتقاد به اینکه :«اگر قشرهای جوان از هر طبقه که هستند جهت حکومت اسلامی را که با کمال تأسف جز چند سالی در زمان پیغمبر اسلام و در حکومت بسیار کوتاه امیرالمومنین علیه السلام جریان نداشت بفهمند اساس حکومتهای ظالمانه استعماری و مکتبهای منحرف کمونیستی و غیره خود به خود برچیده می‌شود .»[12]اساس برنامه خویش را تبیین جهت مذکور قرار می‌دهند.

این برنامه درست تا زمانی ادامه می‌یابد که بر خلاف آغاز نهضت «طرح حکومت اسلامی در عروق مردم ایران ریشه دوانیده است» [13]و به صورت یک خواست و یک جریان عمومی طرح شده است و امکان انحراف ، همانند دیگر جنبشهای اسلامی صدة اخیر در آن نمی‌رود :«آنچه تقریباً در این یکسال واقع شد اینکه کم کم خواسته های ملت به صورت طرحی درآمده و منتهی به این شد، که همان خواسته های صدر اسلام بایستی طرحش ریخته شود.»[14]

امام پیش از تاریخ 22/7/57 – که برای اولین بار در مصاحبه با خبرنگار فیگارو (جمهوری اسلامی) را مطرح نمودند – در پاسخ به سؤال خبرنگار نشریه لوموند در تاریخ 16/2/57 مبنی بر اینکه «آیا یک حکومت سلطنتی ] مراد همان خلافت اسلامی بنی امیه و بنی عباس [ یا جمهوری را مدنظر دارید ؟»

به بیان این نکته که «رژیمی که ما برقرار خواهیم کرد به هیچ وجه یک رژیم سلطنتی نخواهد بود»[15]اکتفا و و ده روز بعد طی پیامی به ملت ایران به مناسبت قیام مردم یزد از حکومت دموکراسی به معنی واقعی سخن به میان می‌آورد :«ما … به خواست خداوند تعالی تا بر چیده شدن بساط ارتجاعی شاهنشاهی و بر پا کردن حکومت عدالت گر اسلامی دست از مبارزه بر نمی‌داریم تا حکومت دموکراسی به معنی واقعی جایگزین دیکتاتوری ها و خونریزی ها شود .»[16] و همین مدت زمان مابین 16/2/57 تا22/7/57  زمانی که برای اولین بار از جمهوری اسلامی سخن به میان می‌آورند؛ امام بطور رسمی از قالب پیاده سازی حکومت اسلامی مورد نظر خویش پره برداری می کنند.

قالبی که اولا با توجه به انگیزه های اصلی آن(اسلام) ثانیا نقش و جایگاه رای و نظر مردم در اسلام –که بخوبی خود را در جریان نهضت اسلامی نشان داده بود- ؛مبین یک نظام الهی و مردمی و به تعبیر امام(ره) یک دموکراسی واقعی و به تعبیری دیگران یک تئودموکراسی است .«تئوکراتیک » نه به معنایی که در غرب تجربه شده است بلکه حکومت الهی با مایه های اسلام ناب محمدی – متأثر از رویه پیامبر اکرم (ص) و امام علی (ع) – که از آن می‌توان به تئوکراسی اسلامی تعبیر نمود .

از اینرو چون حکومت الهی مورد نظر امام حکومت الهی اسلامی بود نه غیر، برای عدم تبادر چنین پیشینه ای از حکومت الهی که در غرب وجود داشته است ،از حکومت اسلامی یاد می‌نمایند و این تقدم زمانی در طرح  حکومت اسلامی به دلیل عدم بداهت آن در نزد مردم مسلمان ایران است که ما در ابتدا بدان اشاره کردیم و آنچه مسلم و بدیهی بوده است – چه در اندیشه امام و چه دیگر اشخاص – حکومت مردمی یا جمهوری بوده است :«شما خیال نکنید که جمهوری اسلامی یک چیزی است که ما نمی‌فهمیم اینها خودشان را به نفهمی می‌زنند چرا نمی‌فهمند ؟ جمهوریش را که همه می‌دانید.»

از اینروست که امام به تفضیل بطور مستقل به تبیین جمهوریت نظام نپرداخته ؛ بلکه در ضمن سؤالاتی که از جمهوری اسلامی آزاد می‌شود پاسخ می‌دهد و حتی بطور تلویحی به بداهت آن اشاره می‌نماید:«جمهوری به همان معنایی که در همه جا جمهوری است»و طبیعتاً عنوان یک حکومت الهی و مردمی چیزی نمی‌توانسته باشد مگر جمهوری اسلامی :«طبیعتاً می‌توان یک جمهوری اسلامی را در نظر گرفت»حال سئوالی که به اذهان متبادر می گردد این است که طرح جمهوری اسلامی با چنین پیشینه تاریخی  با چه مشخصاتی از سوی بنیانگذار آن معرفی شده است ؟

مشخصات جمهوری اسلامی

حقوق اشخاص و گروهها در جمهوری اسلامی مورد نظر امام(ره)

رئوس حقوق سیاسی و اجتماعی شهروندان جمهوری اسلامی که از آغاز طرح رسمی جمهوری اسلامی و تا پیش از رفراندوم از سوی امام خمینی مطرح شده بود بدین قرار می‌باشد.

الف : آزادی داشتن عقیده [17]

ب : آزادی بیان عقیده[18]

ج : آزادی مطبوعات [19]

د : آزادی اجتماعات[20]

البته باید در ارتباط با این نوع از آزادی ها امام(ره) به عدم به خطر انداختن مصالح مردم و عدم ضرر به حال مملکت تاکید دارند.«هر گونه اجتماعات و احزاب از طرف مردم در صورتی که مصالح مردم را به خطر نیندازد آزادند.[20] ...آزادی برای افرادی که مضر به حال مملکت هستند داده نخواهد شد. »[21]همچنین نظر به اهمیت و نیز حساسیت مجامع بین المللی نسبت به حقوق زنان و اقلیتهای مذهبی امام در پاسخ به خبرنگاران خارجی ؛ حقوقی اعم از فردی و اجتماعی برای آنها بیان نموده اند:

ه: حقوق زنان

زنان از نظر اسلام نقش هایی در بنای جامعه اسلامی دارند و اسلام زن را تا حدی ارتقا می‌دهد که او بتواند مقام انسانی خود را در جامعه بازیابد و از حد شی بودن بیرون بیاید و متناسب با چنین رشدی می‌تواند در ساختمان حکومت اسلامی مسؤلیت بر عهده بگیرد.[22]

در نظام اسلامی زن همان حقوقی را دارد که مرد دارد ، حق تحصیل ، حق کار (حتی در ارتش)[23] حق مالکیت ، حق رای دادن ، حق رای گرفتن ]بعبارت کلی [ در تمام جهاتی که مرد حق دارد زن هم حق دارد لیکن هم در مرد مواردی هست که چیزهائی به دلیل پیدایش مفاسد بر او حرام است و هم در زن مواردی هست که به دلیل اینکه مفسده می‌آفریند حرام است، اسلام خواسته که زن و مرد حیثیت انسانی شان محفوظ باشد.[24]

و:حقوق اقلیتهای مذهبی

حقوق اقلیتهای مذهبی (یهودیان ، مسیحیان ، زرتشتیان ) اعم از حقوق فردی و اجتماعی آنها عبارتند از : حق کار و آزادی انتخاب شغل بر حسب ضوابط قانونی.[25] حق رأی دادن و رأی گرفتن[26]، آزادی اظهار عقیده[27]، حق داشتن نماینده در مجلس[28]، آزادی مذهبی[29]، حق برخورداری از رفاه اجتماعی [30] و نهایتاً اینکه جمهوری اسلامی «با آنها با کمال انصاف و مطابق قانون» [31]رفتار نموده و «موظف است از حقوق آنان به بهترین وجه حفاظت کند»[32]حقوق و ضوابط حاکم بر زمامداری در جمهوری اسلامیاز آنجاکه در اندیشه سیاسی امام (اساساً حکومت کردن و زمامداری در اسلام یک تکلیف و وظیفه الهی است)[33] از اینرو بیش از آنکه حقوق زمامداران را بر شمرد؛ ضوابطی را بر زمامداری جمهوری اسلامی بر می‌شمارد که متضمن حقوق مردم بوده ، بگونه ای که رابطه مسلط و زیر سلطه بوجود نیاید .

همچنانکه امام در این خصوص بیان می‌دارند :«اسلام در این رابطه بین دولت و زمامدار و ملت ضوابطی و حدودی معین کرده است و برای هر یک بر دیگری حقوقی تعیین نموده است که در هر صورت رعایت آن هرگز رابطه مسلط و زیر سلطه بوجود نمی‌آید .[34] ضوابطی که اگر در افرادی که برای قبول مسئولیت ها انتخاب می‌شوند رعایت شود و نیز ضوابطی عمل و رعایت آنها باید برای دولت ها غیر قابل اجتناب شناخته شود[35]و در همه سطوح به دقت رعایت کنند ] زمامداران [ و حتی پاسدار آن باشند .[36]این ضوابط عبارتند از :

الف:تساوی زمامداری جمهوری اسلامی با دیگر شهروندان جمهوری اسلامی : «زمامداری مردم نمی‌توانند با سوء استفاده از مقام ، ثروت اندوزی کنند و یا در زندگی روزانه امتیازی برای خود قائل شوند»[37]

ب:اعتقاد عمیق به اسلام و متعهد به اجرای آن :آنچه مهم است باید رئیس حکومت و همة آنها که زمام امور را در دست دارند …… عمیقاً معتقد به اسلام و متعهد به اجرا آن باشد[38]و دیگر اینکه در مورد این افراد نیز خط مشی سیاسی و اقتصادی و سایر شئون اجتماعی و کلیه قواعد و موازین اسلامی مراعات شود.[39]

ج:مورد قبول ملت باشد :آنچه مهم است ،باید رئیس حکومت و همة آنها که زمام امور را در دست دارند مورد قبول ملت باشند[40]] بعبارت دیگر [ حکومت باید متکی به آراء ملت باشد به گونه ای که تمامی آحاد ملت در انتخاب فرد یا افرادی که باید مسئولیت و زمام امور را در دست بگیرند شرکت داشته باشند.[41]

د:احترام به آراء عمومی و جلب نظر نمایندگان واقعی ملت : زمامداران [ دقیقاً باید به آراء عمومی در همه جا احترام بگذارند هیچ گونه تسلط و یادخالت اجانب را در سرنوشت مردم نباید بپذیرند[42] (در این حکومت به طور قطع باید زمامداران امور دائماً با نمایندگان ملت در تصمیم گیری ها مشورت کنند و اگر نمایندگان موافقت نکنند نمی‌توانند به تنهائی تصمیم گیرنده باشد ] البته [ افرادی که به عنوان نمایندگان یا مسؤلین دولت جمهوری اسلامی انتخاب می‌شوند شرایطی دارند که با رعایت آن شرایط حقیقتاً نمایندگان واقعی مردم انتخاب می‌شوند نه نمایندگان طبقه خاص که به ضرر اکثریت ملت عمل کنند .[43]

ه: مسئولیت و پاسخگویی:هر فردی از افراد ملت حق دارد، که مستقیماً در برابر سایرین از زمامدار مسلمین را استیضاح کند و بر او انتقاد کند و او باید جواب قانع کننده دهد و در غیر اینصورت اگر بر خلاف وظایف اسلامی خود عمل کرده باشد خود به خود از مقام زمامداری معزول است .[44]

بدین ترتیب امام خمینی با مشخصات یادشده، نظام جمهوری اسلامی را از یک طرف متباین با نظام های دیکتاتوری ، استبدادی و سلطنتی[45]و از طرف دیگر متمایل به نظامهای مردم سالار و نه موافق و مطابق با نظام های مردم سالاری غربی و شرقی [46]بلکه بعنوان نظامی مستقل و منحصر به فرد ،  که بر شأن و حقوق انسانی هر فرد از موضع حقوق الهی ، فطری و طبیعی پا می‌فشارد – که اقتضای جسم و جان ، ماده و معنی ، بدن و روح و دنیا و آخرت است که دوش به دوش با هم اداره می‌شوند – به مردم ایران و جهانیان معرفی می‌نماید.

انعکاس مشخصات جمهوری اسلامی در جراید پیش از همه پرسی

نکته ای که پیش از پرداختن به این مولفه باید بدان توجه داشت این است که غالب کسانی که از امام سؤالاتی پیرامون جمهوری اسلامی نمودند ؛خبرنگاران تلویزیونها ، خبرگزاری‌ها و روزنامه های معتبر جهان بودند ، لذا طبیعتاً سخنان امام هم بازتاب جهانی و بین المللی داشته و هم بازتاب داخلی .

بنابراین علاوه بر انعکاس و بازتاب مشخصات یاد شده نظام جمهوری اسلامی در قالب مصاحبه های امام و تحلیل و تبیین آنها در جراید و مطبوعات بین المللی و نقش سازنده ای که در بارور نمودن افکار انقلابیون که در خارج از کشور بسر می‌برند و در نتیجه انعکاس آگاهانه آن به داخل کشور داشتند؛ باید گفت که سخنان امام از طریق اطلاعیه ها و اعلامیه ها به اطلاع عمومی مردم بطور مستقیم یا غیر مستقیم می‌رسد ، با اوج گرفتن انقلاب مسائل مرتبط با حکومت اسلامی بصورت مقاله در مطبوعات درج می‌گردد[47]  و تقریباً علاوه بر درج سخنان امام در مصاحبه با خبرنگاران خارجی ، حداقل روزی یکبار مصاحبه و گفتگو با طرفداران انقلاب اسلامی در رابطه با حکومت اسلامی (جمهوری اسلامی) می‌شود.

البته این مسئله یکسویه نیست و مخالفین جمهوری اسلامی آزادانه طی بیانیه ها ، مصاحبه ها و حتی مقالاتی مخالفت خویش را با جمهوری اسلامی بیان می‌دارند و از طرف دیگر نامه ها و مقالاتی در پاسخ به اظهارات و مقالات مخالفین در روزنامه های کثیرالانتشار به چاپ می‌رسد. [48]بهر تقدیر چنین تضارب افکار و اندیشه ای در فضای آزادانه میان مخالفین و موافقین چه از طریق یاد شده و چه از طرقی دیگر از جمله صدور بیانه ها[49]، برگزاری گردهمائی ها [50]و سخنرانیها[51]در مجامع عمومی ادامه می‌یابد .

و با نزدیک شدن به زمان رفراندوم از طریق جراید و مطبوعات اولاً نحوه شرکت در رفراندوم تبیین و تشریح می‌گردد:«رأی دهندگان پس از دریافت برگ رفراندوم با آزادی کامل تشخیص خود را برای یکی از دو حالت زیر بصورت رای مخفی اعلام می‌دارند

1-تغییر رژیم سابق به جمهوری اسلامی که قانون آن از تصویب ملت خواهد گذشت (آری)

2-تغییر رژیم سابق به جمهوری اسلامی که قانون آن از تصویب ملت خواهد گذشت(نه)[52] »ثانیاً نمونه تعرفه رفراندوم چاپ می‌گردد.[53] 

بدین ترتیب می‌توان گفت با وجود  پیشینه 15ساله طرح و تبیین جوهره اصلی  نظام جمهوری اسلامی  وچنین مهلت چندین ماهه طرح وسیع و گسترده ابعاد نظری جمهوری اسلامی در جراید و مطبوعات که ما تنها به دو روزنامه کثیرالانتشار که مخاطبین بسیاری داشت اشاره نمودیم – و مورد بحث و نظر قرار گرفتن آن از سوی موافقین و مخالفین و انعکاس و بازتاب آن  در جامعه ، هیچ ابهامی در این که مردم معلوماتشان به اندازه ای بوده که می‌دانستند به چه رای می دهند ، وجود نخواهد داشت .

گذشته از این اکثر کسانی که در زمره موافقین نظام جمهوری اسلامی بودند همان نوجوانان و جوانانی بودند که بعنوان مخاطبین اصلی امام در طول نهضت گام به گام با اندیشه های سیاسی امام پیش آمده تا به این مرحله رسیده بودند و از سوی دیگر ، همچنانکه بیان داشتیم امام زمانی جمهوری اسلامی را طرح می‌نمایند که به گفته خود ایشان حکومت اسلامی در عروق مردم ریشه دوانیده و به یک خواست و جریان عمومی مبدل گشته است ، که تظاهرات و گردهمائی های عظیمی که در – چه تهران و چه در دیگر شهرهای بزرگ و کوچک  - ایران به دفاع از جمهوری اسلامی برگزار می‌گردید، مؤید همین امر می‌باشد که از مهمترین آنها می‌توان به تظاهرات عظیم تاسوعا و عاشورا سال 1357 یاد نمود ؛که بنابه نظر خبرنگار روزنامه اونیت ارگان حزب کمونیست ایتالیا ، تمام ناظرین ،بلوغ عظیم ملت ایران را در این ارتباط به رسمیت شناخته اند.[54]  

امام حتی بعدها این مسئله را مورد اشاره قرار می‌دهد :اصل لزوم تشکیل جمهوری اسلامی را ملت ایران در رفراندوم تاسوعا و عاشورا در سراسر کشور اعلام کرده اند[55]»اما با این وجود امام خواستار برگزاری یک رفراندوم آزادانه می‌شود:«با اینکه اعتقادم این است که دیگر احتیاج به رفراندوم نیست و مردم مکرر به جمهوری اسلامی رای داده اند ،لکن برای اینکه بهانه ها تمام بشود و شمارش آرا بشود و ما آزادانه باید یک همچون کاری بکنیم تا مردم بدانند ، تا همة عالم بدانند که رای آزاد که مردم می‌دهند، به چه رژیمی می‌دهند.»[56]

آزادی حاکم بر رفراندومامام بطور مصمم خواستار برگزاری آزادانه رفراندوم می‌شوند . از اینرو بعنوان یک تکلیف بر علما و ملت بیان می‌دارد که :«علما اعلام شهرستان ها و قراء و قصبات و خود ملت مکلفند که نگذارند کسی سلب آزادی از کسی بکند و مراقبت کنند آزادانه هر کسی رای خود را بدهد.»[57] البته اینکه نگذارید کسی سلب آزادی از کسی بکندمخالفین را هم در بر می‌گیرد :«آنهایی که بر خلاف جمهوری اسلامی رای می‌دهند آنها آزادند»[58].

همچنین دیگر اشخاص نیز  خواستار چنین فضایی برای برگزاری رفراندوم می‌گردند .این آزادی نتنها در حوزه فکر و اندیشه بلکه در دیگر حوزه ها دیده می‌شود، همچنانکه زنان بدون حجاب اسلامی آزادانه پای صندوق آراء حاضر شده بودند .[59] اما نکته مهمی که در رابطه با اهمیت برگزاری رفراندوم جمهوری اسلامی می‌باشد این است که؛ «سنت 1400 ساله تغییر داده شده و علما و بزرگان شیعه با دادن رأی در این رفراندوم شرکت کردند که تا کنون مرسوم نبود»[60]

اما شبهه ای که در ارتباط با نحوه همه پرسی مطرح می گردد این است که چرا رفراندوم برای جمهوری اسلامی بوده است و لا غیر !!؟ بعبارت دیگر چرا امکان انتخاب دیگر گزینه ها از جمله جمهوری مطلق ،جمهوری  دموکراتیک و یا جمهوری سوسیالیستی فراهم نگردید ؟

اولاً آنچه می‌خواست برگزار شود« رفراندوم »بوده است نه «گزینش گری» تا امکان انتخاب دیگر گزینه ها وجود داشته باشد . با این توضیح که «در شیوه گزینشگری که شباهت بسیاری با همه پرسی دارد.

در لایحه یا متن ارائه شده ،برای تصویب چندین امکان پیش بینی می‌شود و شهروندان باید یکی از امکانات را برگزینند و اساساً شیوه گزینشگری هنگام اجرای رفراندوم کمتر مورد استفاده قرار می‌گیرد و در بیشتر مواقع رای دهنده باید (به آری و نه) موافقت یا مخالفت خود را ابراز کند»[61]همچنانکه امام بدین امر اشاره نمودند که:« شما آزادید به هر چه می‌خواهید رای بدهید، جمهوری دموکراتیک ، جمهوری سوسیالیستی اما این رفراندوم است آری و نه است .»[62]

ثانیاً با توجه به شعارهایی که در غالب تظاهراتها ، راهپیمایی ها و گردهمایی ها بطرفداری از حکومت اسلامی از سوی «ملت شریف ایران در سرتا سر کشور با فریاد از آن پشتیبانی ]می نمودند[جمهوری اسلامی بوده است نه یک کلمه زیاد و نه یک کلمه کم»[63]از اینرو طبیعی است  آنچه باید به رفراندوم گذاشته می‌شده است همان خواست و جریان عمومی غالب بوده است.

ثالثاً با توجه به اینکه امام خمینی چند ساعت پیش از کار اخذ آراء برای تعیین نوع حکومت آینده کشور بیان داشتند که «پاسخ نه به معنای تأیید رژیم سلطنتی نیست»[64]لذا اگر فرضاً بیش از 50% به جمهوری اسلامی نه می‌گفتند یا به عبارت دیگر آراء جمهوری اسلامی کمتر از نصف رای دهندگان بود دولت موقت مجبور بود مجدداً شکل حکومت دیگری را از مردم بخواهد.

بنابراین رفراندوم جمهوری اسلامی در دهم و یازدهم فروردین 58 با اکثریت 2/98% کلیه کسانی که حق رأی داشتند به تأیید رسید و امام طی پیام رادیو و تلویزیونی خویش در تاریخ 12/1/58 ضمن اعلام جمهوری اسلامی ، این روز را روز عید ملت خواند، روزی که ملت : «رسیدند به قدرت ملی و خودشان سرنوشت خودشان را به دست گرفت»[65]روزی که با توجه به سه شرط اساسی (مهلت ، علم ، آزادی) موجود در رفراندوم جمهوری اسلامی ، صحیح ترین و سالم ترین رفراندوم  و سرشار از شعور ملی-اسلامی  برگزار گردید تا شهیدی بر همگان و جهانیان باشد.

--------------------------------------------------------------------------------------

منابع
 1- دیباچه قانون اساسی جمهوری اسلامی ، بهائی که ملت پرداخت
2 - همان ، بهائی که ملت پرداخت
3 - همان
4- همان ، شیوه حکومت در اسلام
5 - همان ، مقدمه
6 - همان ، نمایندگان
7 - صحیفه نور، جلد اول ، ص 24
8 -* همان «جنبش اسلامی اخیر چگونه شروع شده و چرا ؟» اما طرح‌هایی که با آنها مخالفت شده است عبارتند از : طرح انجمن های ایالتی و ولایتی ، انقلاب سفید و کاپیتولاسیون
9 -* ر.ک به همان، جلد اول ،همان ص 119بیانات امام درمورد وظایف‌ ومسئولیتهای رؤسا وسلاطین دولت اسلامی وعلمای اسلامی
10- همان ،جلد اول ، ص 152 مورخ 10/3/49
11 - همان ، جلد اول ص 166 * همچنین همان ص 162-161 پاسخ به نامه دانشجویان مسلمان مقیم مورخ 6/2/50
12 - همان ، جلد اول ، همان ، ص 162-161 مورخ 6/2/50
13 - همان ، جلد دوم ، ص 87 پیام امام بر مردم مسلمان اصفهان 15/5/57
14 - همان ،جلد سوم، ص 116 مصاحبه با خبرنگار مصری 21/8/57
15 - همان ، جلددوم ، همان ، ص 47
16 - همان ، جلد دوم ، ص 62-63 مورخ 29/2/57
17 - همان ،جلد سوم ،ص 101-100 مصاحبه با نماینده ، عفو بین الملل 19/8/57
18- همان ،جلد سوم ،همان پیشین، ص 88 مصاحبه با خبرنگار انگلیسی ، تایلندی ، ژاپنی و آمریکایی 18/8/57
19 - همان ،جلد چهارم، ص 128 مصاحبه با خبرنگار روزنامه اکسپرس 13/10/57
20- همان ،جلد دوم ، ص 28 ، 11/8/57
21- همان ،جلد چهارم ، ص 108
22- همان ، جلد سوم ، ص 101-100 مصاحبه با نماینده سازمان عفو بین الملل 19/8/57
23*- امام با اشاره به تاریخ صدر اسلام که زنها توی لشکرها بودند و توی میدانهای جنگ ،شرکت آنها را در ارتش جایز می‌شمارند ر.ک به صحیفه نور ،جلد چهارم،همان ص 60-59 مورخ 20/9/57
24 - همان ، جلد چهارم ، ص 34-33 مورخ 16/9/57
25 - صحیفه نور ،جلد دوم ،همان ص 101-100 مصاحبه با نمایندگان سازمان عفو بین الملل 19/8/57 «در اسلام آزادی انتخاب شغل بر هر فردی بر حسب ضوابط قانونی محفوظ می‌باشد»
26 - همان ، جلد چهارم ، ص 108-205
27- همان ، ص 33 مصاحبه با امل
28- همان ، جلد سوم ، ص 257
29 - همان ، ص 75 «اقلیت های مذهبی در حکومت اسلامی می‌توانند به کلیه فرایض مذهب خود آزادانه عمل نمایند»
30- همان ، جلد چهارم ،ص 141 مصاحبه با تلویزیون سوئیس 18/10/57
31 - همان ، ص 141
32 - همان ، جلد سوم ،ص 75
33 - همان ، جلد چهارم ، مورخ 19/10/57 ،ص 190
34- همان ، ص 190 ، 19/10/57
35- همان ص 129-128 مصاحبه با روزنامه اکسپرس 13/10/57
36 - همان ، جلد دوم ، ص 280 ، 11/8/57
37 - همان ، جلد دوم ،همان پیشین، ص 280 ، 11/8/57
38 - همان ، جلد چهارم ،  ص 176 ، مصاحبه با خبرنگار اکونومیست 18/10/57
39 -  همان ، ص 212 ، مصاحبه با روزنامه تمپو اندونزی 23/10/57
40 - همان ، ص 176 ، مورخ 18/10/57
41 - همان ، ص 212 ، مصاحبه با روزنامه تمپو از اندونزی
42 - همان ، جلد دوم ، ص 28 ، 11/8/57
43 - همان ، جلد چهارم ، ص 212
44 - صحیفه نور ، جلد چهارم ، همان پیشین، ص 190 ، 19/10/57
45 - همان ، جلد دوم ، ص 25 ، مصاحبه با خبرگذاری فرانس پرس 3/8/57 * «رژیم اسلامی ] جمهوری اسلامی [ با استبداد جمع نمی‌شود.» البته استبداد دینی که در ارتباط مستقیم با شعبه استبداد سیاسی است – و سابقه تاریخی آن در اسلام به زمان معاویه بن ابوسفیان بر می‌گردد – که از آن به اسلام حکومتی تعبیر می‌نمایند متفاوت و متمایز از حکومت اسلامی است چرا که در اسلام حکومتی اسلام مقدم و وسیله و حکومت غایت و هدف است اما در حکومت اسلامی حکومت مقدمه واسلام غایت و هدف است ،اقتضای اسلام حکومتی تنگ نظری و دگماتیسم ، جور و تحجر ، التقاط و تحریف و انحصار طلبی و استبداد و اقتضای حکومت اسلامی مردم خواهی و اصول گرایی ، آزادی ، اجتهاد و پویائی و احیا تفکر دینی است . جهت مطالعه تفصیلی ر. ک به مقاله نقش امام خمینی در تفکیک اسلام حکومتی و حکومت اسلامی، نوشته محسن قنبریان ،مجموعه مقالات ،جلد دوم ،کنگره بین المللی امام خمینی و احیاء تفکر دینی، همان ص 243
46 - «بسیارند کسانیکه می‌کوشند اسلام را همان دموکراسی یا سوسیالیسم یا کمونیست نشان دهند در حالی که اسلام با دموکراسی تضاد دارد … چنانکه با کمونیست نیز … اینان اسلام را دموکراسی یا سوسیالیسم نشان می‌دهند …»جهت مطالعه در این زمینه ر. ک به مقاله شورا و دموکراسی در اندیشه اسلامی معاصر، ترجمه مجید مرادی ، فصلنامه علوم سیاسی ، سال دوم، شماره هشتم ، بهار 1379 ، ص 202
47- «حکومت اسلامی ، چگونه حکومتی است»مکارم شیرازی ، کیهان 23 و 24 دی ماه 1357
48 - ر.ک به پاسخ آیت الله مکارم شیرازی به بختیار که در اظهاراتش ، اظهار بی اطلاعی از مفهوم جمهوری اسلامی نموده بود .کیهان 16 بهمن 57
49 - بیانیه‌های موافقین الف اشخاص ، آیات عظام روحانی ، قمی ، گلپایگانی ، موسوی خوانساری ، خوئی ، نوری ، آیت الله یزدی به ترتیب به روزنامه اطلاعات مورخ 5 ،7،8،9 فروردین 1358 و اطلاعیه 20 تن از علما و روحانیون مهاباد مبنی بر اینکه خودداری از شرکت در این رفراندوم مخالف مصالح ملی و اصول و مبانی دینی می‌باشد                (19 فروردین 58) و…
ب :گروهها ، روشنفکران یهودی ایران ، انجمنهای زرتشتیان ایران ، سازمان فرهنگ جبهه ملی ایران هیأت دبیران کنفدراسیون جهان محصلین و دانشجویان ، پان ایرانیست ها (اطلاعات 8 فروردین 57) اقلیتهای کلدانی کاتولیک تهران ، حزب ایران (19 فروردین)و … بیانیه‌های مخالفین جبهه دموکراتیک ملی ایران و سازمان چریکهای فدائی خلق (اطلاعات 29 فروردین 57)هیأت موسس حزب ناسیونال دمکرات ایران (8 فروردین) حزب دمکرات کردستان و…
50- گردهمائی های صدها هزار نفری ؛ الف : جمعه 25 اسفند 57 در پارک ملت برای حمایت از جمهوری اسلامی            ب : دوم فروردین 58 با دادن شعار (نه شرقی نه غربی جمهوری اسلامی) برای مطالعه قطعنامه آن ر.ک به اطلاعات ،ششم فروردین، 58 شماره 15816. ج : …
51- مهمترین این سخنرانی‌ها الف –سخنرانی تلویزیونی آیت الله بهشتی درباره جمهوری اسلامی (مراجعه کنید به اطلاعات 28 اسفندماه 57 شماره 15812) همچنین سخنرانی در مسجد اعظم قم در رابطه با آزادی یا حق تعیین سرنوشت در تاریخ 12 اسفند 57 (مراجعه کنید به اطلاعات 15 اسفند57) ب :سخنرانی آیت الله فلسفی در صحن مطهر حضرت معصوم «چرا جمهوری اسلامی می‌شود» (اطلاعات 15 اسفند 57)
52- اطلاعات ، 6 فروردین 1358 ، شماره 15816
53- برای ملاحظه نمونه تعرفه رفراندوم جمهوری اسلامی که (آری) و (نه) آن با دو رنگ سبز و قرمز مشخص گردیده بود و توضیحات مرتبط به آن ر.ک اطلاعات مورخ 9/1/58
54 - ر.ک به صحیفه نور ،جلد چهارم، ص 71 مورخ 23/9/57
55 - همان، ص 175، مصاحبه با خبرنگار اکونومیست 18/10/57 همچنین ر.ک به همان ص 182 مورخ 19/10/57 ، ص 213 مورخ 23/10/57
56 - صحیفه نور ،جلد پنجم،همان، ص 30بیانات امام خمینی در جمع خبرنگاران داخلی و خارجی 15/11/57
57 - صحیفه نور، جلد پنجم ،همان، ص 122  ،همچنین ر.ک به همان منبع ص     207پیام امام به مناسبت رفراندوم جمهوری‌اسلامی4/1/58
58 - همان ،جلد پنجم، ص 197، بیانات امام خمینی در جمع نمایندگان عشایر لرستان 28/12/57
59 - اطلاعات ، 11 فروردین 58 ،ص 5
60- اطلاعات ، 11 فروردین 58 ،ص 4
61- ابولفضل قاضی شریعت پناهی ، بایسته های حقوق اساسی ، نشر دادگستر ،چاپ اول، تهران، مهرماه1375، ص 137
62 - ر.ک به اطلاعات 11 و12 فروردین 1358
63- صحیفه نور، جلد پنجم، همان ص 122 اعلامیه امام در آستانه ترک تهران به قم 19/12/57
64 - اطلاعات ،12/1/58
65- صحیفه نور ، جلد پنجم ،همان ،ص 235

انتهای پیام/گ