یادداشت
طرح مسکن مهر و آسیبهای فرهنگی و هویتی
یکی از اقداماتی که دولت قبلی آن را بهصورت گسترده تبلیغ میکرد، ایجاد و راهاندازی واحدهای مسکن مهر در شهرهای مختلف کشور بود. از زمان شروع برنامه مسکن مهر تاکنون چنین تصور شده که این برنامه برای خروج از بحران مسکن امیدوارکننده خواهد بود و شاید به همین سبب است که به آسیب های اقتصادی و فرهنگی این برنامه گسترده کمتر توجه شده است،[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا، به نقل از صبح توس، یکی از اقداماتی که دولت قبلی آن را بهصورت گسترده تبلیغ میکرد، ایجاد و راهاندازی واحدهای مسکن مهر در شهرهای مختلف کشور بود. از زمان شروع برنامه مسکن مهر تاکنون چنین تصور شده که این برنامه برای خروج از بحران مسکن امیدوارکننده خواهد بود و شاید به همین سبب است که به آسیب های اقتصادی و فرهنگی این برنامه گسترده کمتر توجه شده است، حال آنکه کارشناسان در اینباره هشدارهایی را طرح کردهاند؛ اما این هشدارها چندان جدی گرفته نشده است. در حالیکه آسیبهای اقتصادی برآمده از مسکن مهر جای تأمل و بررسی دارد، در این نوشته به آسیبهای فرهنگی و هویتی که خطرناکتر از مشکلات اقتصادی است، میپردازیم.
مسکن مهر مهمترین برنامه عمرانی دولت نهم و دهم در بخش مسکن بود که برای برون رفت از وضعیت بحرانی قیمت مسکن، تدوین و اجرا شد؛ بحرانی که هرچند بخشی از آن حاصل رکود قیمت مسکن در سالهای قبل از ۱۳۸۵ بود؛ اما بخش دیگری از آن، حاصل تدابیر دولت نهم در ابتدای رویکار آمدن بود که با دادن وام ۱۰ میلیون تومانی به عده کمی از افراد جامعه، در شکلگیری روند افزایشی قیمتها در بخش مسکن مؤثر بود.
دولت نهم برای حل بحران مسکن از اواسط سال ۱۳۸۶ برنامه مسکن مهر را به اجرا گذاشت. زمانی که این برنامه از سوی دولت مطرح شد، بسیاری از کارشناسان و تحلیلگران حوزه مسکن اعلام کردند که طرح مسکن مهر غیر کارشناسی است و قطعاً در آینده لطمات زیادی به بخش مسکن وارد خواهد کرد و عده زیادی از آنان نیز معتقد بودند که در این طرح، بیشتر از نظر احساسی به موضوع توجه شده و سایر ابعاد آن در نظر گرفته نشده است. یکی از مسائل مهم درباره مسکن مهر، بیتوجهی به مقوله فرهنگ و هویت در این پروژه عظیم است. در برنامه مسکن مهر قرار بود که ۳ میلیون و ۵۰۰ هزار واحد مسکونی ساخته شود که بخشی از این واحدها ساخته و تحویل داده شد و برخی در حال تکمیل است.
در یک محاسبه تقریبی اگر اعضای هر خانواری را که قرار است در یک واحد مسکن مهر ساکن شوند، ۳ تا ۴ نفر در نظر بگیریم، با توجه به ساخت ۳٫۵۰۰٫۰۰۰ مسکن مهر و جمعیت ۷۵ میلیونی کشور، به تقریب میتوان گفت برنامه مسکن مهر نزدیک به ۱۶ درصد از افراد کشور را تحت پوشش قرار خواهد داد.
بنابراین مسکن مهر از یک سو بخش قابل توجهی از اقتصاد را تحت تأثیر قرار داده و از سوی دیگر جمعیت قابل توجهی از افراد کشور را درون خود جای خواهد داد. چنین پدیدهایی بهطور قطع، فرهنگ و هویت جامعه را متأثر میکند.
مشکل هویتی و فرهنگی
مفهوم مسکن علاوه بر مکان فیزیکی، کل محیط مسکونی را نیز در برمیگیرد که شامل تمامی خدمات و تسهیلات ضروری مورد نیاز برای بهزیستن یک خانواده اعم از مسائل آموزشی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، بهزیستی و… است. محیط استقرار شهر از لحاظ جغرافیایی و زیستمحیطی، چگونگی طراحی و ساخت واحدهای مسکونی، سیمای عمومی شهر و از همه مهمتر، جمعیتشناسی منطقه و برنامهریزی چگونگی واگذاری واحدهای مسکونی بر این اساس از جمله شاخصهای مهمی است که در مسکن مهر چندان به آنها توجه نشده و این کمبود میتواند در هویت و فرهنگ ساکنان این شهرها تأثیر منفی داشته باشد. یکی از حلقههای مفقود در این طرح، مطالعات جمعیتشناختی است. در شهرهای برآمده از مسکن مهر، جمعیت زیادی با فرهنگها و هویتهای گوناگون در کنار یکدیگر و در بافتی فاقد هویت و اصالت زندگی میکنند. مکانهای در نظر گرفتهشده برای مسکن مهر، اغلب در حاشیه شهرها قرار دارد و از فرهنگ و هویت اصیل آن شهر بیبهره یا کمبهره هستند. فردی که در این مکان زندگی کند، کمتر با فرهنگ و هویت اصیل شهر ارتباط برقرار میکند. طرح مسکن مهر محیطهایی با فرهنگها و هویتهای مختلف میسازد و یک فرهنگ و هویت اصیل و غالب در آن قرار ندارد که همه افراد ساکن حول آن احساس همبستگی کنند، در نتیجه شهر تبدیل به شهری بیهویت، بیروح، فاقد تنوع کارکردی، صرفاً خوابگاهی و فاقد پویایی خواهد شد.
محدودسازی معماری اسلامی ایرانی
طی سالهای اخیر تلاشهایی در زمینه احیای معماری و شهرسازی ایرانی – اسلامی صورت پذیرفته و تا حدی ضرورت این موضوع در اذهان جا باز کرده است؛ اما طرح مسکن مهر با نوع شهرسازی و معماری، اندیشه معماری اسلامی ایرانی را به فراموشی میبرد. تلاشهایی که در جهت احیای معماری اسلامی ایرانی انجام شده، راهکارهایی را برای استفاده از این معماری در شهرهای مدرن، آن هم بهشکلی کمهزینه استخراج کرده است. از جمله این راهها اینکه کشور را به مناطق همگن از لحاظ فرهنگی، اجتماعی و شرایط جغرافیایی تقسیمبندی کرده و هر منطقه متناسب با این عوامل در جهت نیل به معماری و شهرسازی ایرانی– اسلامی ساخته میشود. بهعبارتی اولین گام برای استفاده از معماری اسلامی ایرانی، شناخت ویژگیهای فرهنگی منطقه است. لذا مسکن مهر از این پیوستهای فرهنگی خالی است.
پذیرش فرهنگ مهاجم و بیگانه
در اجتماعات انسانی گسترده و در فضاهایی که از لحاظ فرهنگی و هویتی با خلأ مواجه هستند، تمایل زیادی به سوی فساد پیدا میشود. شهرکهای قارچگونه در دل شهرهای بزرگ نشان میدهد که حداقل در این اجتماعات، بشقابهای ماهواره به فراوانی فرود میآیند و این خود برای ترویج فساد و فحشا کافی است. تلویزیونهای ضدانقلاب که از طریق ماهواره انواع برنامههای ضداسلامی و مستهجن را پخش میکنند، ابزار سرگرمی بخش زیادی از افرادی هستند که در آپارتمانهای بیروح شهرها زندگی میکنند و این موضوع درباره شهرکهای برآمده از مسکن مهر بهسبب مشکلات هویتی، مضاعف خواهد بود.
به هر تقدیر، با توجه به این که اگر شهروندان ساکن در سکونتگاههای مهر از نظم و قانونمندی برخوردار نباشند، ممکن است از نهادهای فرهنگی تأثیر بگیرند، اما چون دارای هویت و فرهنگ یکسانی نیستند، اثرپذیری فرهنگی آنها در اثر آسیبهای ذکرشده هم از بین میرود.
نظم و قانون تنها چارچوبی است که به افراد ساکن، هویت میبخشد. در شهرکهای مسکن مهر افراد با فرهنگها و هویتهای مختلف زیست خواهند کرد، بهترین ابزار پیوند و هویتبخشی این افراد، نظم و قانون است. بنابراین ابتدا باید نظم و قانون را شاخص تمیز شهرکهای مسکن مهر از دیگر نقاط شهری قرار داد و بر آن اصرار ورزید.
روح الله یکتا – کارشناس مسائل شهری
انتهای پیام/ج
,
,
,
,
,
, مشکل هویتی و فرهنگی, مشکل هویتی و فرهنگی,
,
,
, محدودسازی معماری اسلامی ایرانی, محدودسازی معماری اسلامی ایرانی,
,
,
, پذیرش فرهنگ مهاجم و بیگانه, پذیرش فرهنگ مهاجم و بیگانه,
,
,
,
,
]
ارسال دیدگاه