قیام امام حسین(ع)، قیامی بر مبنای نتیجه

به گزارش شبکه اطلاع رسانی دانا به نقل از صاحب نیوز، عموما رسم بر آن است که قیام امام حسین (ع) را قیامی می دانند که بیشتر از آنکه در آن به نتیجه توجه شده باشد بر اساس تکلیف صورت پذیرفته است. بر همین اساس، هنگامی که می خواهند به کاری اشاره کنند که در آن به نتیجه کمتر فکر شده باشد و اصل را بر تکلیف گذاشته باشند، از قیام عاشورا یاد می کنند. اما نگاه عمیق تر به قیام امام (ع) و دلایلی که ایشان برای قیام خود ذکر نموده اند مطلب دیگری را در نظر جلوه گر می سازد.
 

امام حسین (ع) دلایل قیام خود را در نامه ای وصیت گونه به محمد حنفیه این گونه ذکر می کنند که برای امر به معروف، نهی از منکر و اصلاح امت جدشان رسول الله (ص) و احیای سنت ایشان و پدر بزرگوارشان حضرت علی (ع) قیام نموده اند. همانطور که از منابع فقهی استنباط می گردد امر به معروف و نهی از منکر از واجبات دین اسلام و از تکالیفی است که بر گردن هر مومنی قرار داده شده است لیکن این عمل برای آنکه تبدیل به تکلیف شود احتیاج به حصول شرایطی دارد که یکی از آن ها «اطمینان از نتیجه بخش بودن یا احتمال تاثیر» آن است. یعنی در صورتی که شما مطمئن شوید که کار شما تاثیر و نتیجه ای نخواهد داشت، امر به معروف و نهی از منکر بر گردن شما نخواهد بود و بر شما واجب نیست.

پس آیا می توان نتیجه گرفت که امام (ع) بدون محاسبه نتیجه ی کامل -خواه نتیجه در بلند مدت و خواه نتیجه در کوتاه مدت – دست به چنین عملی زده باشند؟!  مطمئنا اینگونه نبوده است. از وصیت امام به محمد حنفیه می توان چنین برداشت نمود که نتیجه ی مدنظر امام، اصلاح امت جدش رسول الله (ص) بوده است که در کوتاه مدت به صورت یک شوک و در بلند مدت به صورتی عمیق تر بر جامعه اسلامی اثر گذاشت. این نتیجه، جز با قیامی به مقیاس عاشورا به دست نمی آمد. جامعه ی اسلامی در آن روزگار در چنان خواب غفلتی فرو رفته بود که به یک سیلی محکم نیاز داشت و این سیلی چیزی نبود جز قتل بی رحمانه ی نزدیک ترین افراد از خاندان پیامبر(ص)  با شقاوت تمام و به بی شرمانه ترین وجه (صدای این سیلی هنوز پس از گذشت ۱۴۰۰ سال در گوش امت اسلام شنیده می شود و هر مسلمانی را در غم و اندوه فرو می برد.)

از دیگر نتایج کوتاه مدت قیام امام حسین (ع) می توان به موارد زیر اشاره نمود: رسوایی تمام و کمال یزید و بنی امیه، امکان بیان نظرات و دیدگاه های خاندان اهل بیت (ع) در شام و افشاگری در اصلی ترین مقر حکومتی بنی امیه، بیدار شدن عامه مردم و قیام هایی که بلافاصله پس از واقعه ی کربلا شروع شد ( مانند قیام توابین)

نکته ی مهم آنست که اگر امام به صورتی همچون قیام های معمول دست به اعتراض می زد مسلما چنین نتایج کوتاه مدت و بلند مدتی حاصل نمی شد و گرنه برای قیام در راه خدا لازم نیست که مثلا زن و فرزندان از کوچک و بزرگ همراه شوند. چه تا قبل از این نیز رسم نبود در جنگ ها، بالاخص جنگ های بسیار سخت مانند کربلا (که البته نتیجه ی آن تا حدود زیادی از پیش معلوم شده بود) زن و فرزندان (حتی فرزند شیرخوار) با مردان جنگی همراه شوند. همانگونه که این امر برای رسول خدا(ص) و حضرت علی (ع) نیز رسم نبود. لیکن دستیابی به نتایج فوق الذکر با یک قیام عادی به دست نمی آمد و احتیاج به قیامی خونین داشت.

باید توجه داشت که امام (ع) راهی جز اینگونه قیام کردن نداشت و با توجه به شرایط و اقتضائات زمانه و غفلتی که جامعه اسلامی را فراگرفته بود دست به جهاد خونین زد وگرنه همانند برادر بزرگوارشان امام حسن مجتبی (ع) صلح می کردند و یا چون امام سجاد(ع) با روش دعا به مبارزه بر می خاستند.

بنابراین می توان نتیجه گرفت که علیرغم اینکه قیام امام حسین (ع) از سر ادای تکلیف بود لیکن به دلیل آنکه این تکلیف جز با احتمال حصول نتیجه واجب نمی گشت، این قیام کاملا بر مبنای حصول نتیجه و به دقت کامل برنامه ریزی شده بود. ( بر خلاف نظر عموم و نظری که مشهور است)

عموما رسم است هنگامی که می خواهند مثالی از کاری بیاورند که به جای آنکه بیشتر بر مبنای نتیجه باشد از سر تکلیف بوده است از قیام امام  حسین (ع) یاد می کنند. اما اینگونه به نظر می رسد که قیام امام حسین (ع) کاملا نتیجه گرایانه بوده است. نتیجه ای که برنامه ریزی برای دستیابی به آن بخشی از تکلیف است و عدم توجه به آن، تکلیف را ناقص کرده و عمل به آن را زیر سوال می برد.

تکمله: به نظر می رسد کلمه احتمال تاثیر یا نتیجه در امر به معروف و نهی از منکر، بیشتر بر نتیجه و تاثیر در کوتاه مدت اشاره دارد تا نتیجه در بلند مدت زیرا هر امر به معروف و نهی از منکری بالاخره در بلند مدت تاثیراتی هر چند کوچک روی فرد امر و نهی شده خواهد داشت (مانند قطرات آبی که بر سنگ می چکند و بالاخره سنگ را سوراخ خواهند کرد).

________________________