یادداشت/
معنا و مفهوم واقعی اقتصاد مقاومتی چیست
جریانی در کشور و بین مسئولین بوجود آمده است که غالبا فارغ از اینکه با مفهوم صحیح اقتصاد مقاومتی آشنا باشند، همه اقدامات خود را در راستای اقتصاد مقاومتی گزارش می دهند، اما معنا و مفهوم واقعی اقتصاد مقاومتی چیست.؟[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از خبر فریمان مبحث اقتصاد مقاومتی که در چند سال اخیر مورد تاکید مقام معظم رهبری قرار گرفته، جریانی در بین مسئولین بوجود آورده که غالبا فارغ از اینکه با مفهوم صحیح آن آشنا باشند، همه اقدامات خود را در راستای اقتصاد مقاومتی گزارش می دهند.
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, خبر فریمان,بعضی ها هم از ظن خود اقتصاد مقاومتی را تعریف کرده، که اکثر این تعاریف از جنس نمودها و نتایج اقدامات همیشه خوب و آرمانی هستند که تصویری از یک اقتصاد ایده آل است. گاهی هم عده ای اقتصاد مقاومتی را معادل جلوگیری از خام فروشی نفت، اقتصاد دانش بنیان، صادرات غیر نفتی و … می دانند. اما از همان ابتدا که اقتصاد مقاومتی مطرح شد، بطور صحیحی مفهوم پردازی نشد و صرفا با چند مثال ایده آل، اقتصاد مقاومتی به یک کلید واژه پربسامد در دیالوگ های مسئولین و افراد دغدغه مند نظام تبدیل شد.
,با نگاهی به متون علمی، مفهوم تاب آوری اقتصادی بسیار نزدیک به اقتصاد مقاومتی است. تاب آوری دارای نظام علمی و کاربردی است که بیش از ۵۰ سال ادبیات داشته و هم اکنون یکی از مهمترین پارامتری که در تصمیم گیری های حکومت های مختلف نقش ویژه ای دارد، همین مبحث تاب آوری است.
,بحث تاب آوری محدود به حوزه اقتصاد نیست، بلکه تمام شئون حاکمیتی را در بر می گیرد. معمولا حوزه هایی که برای آن برنامه و اقدام تعریف می شود عبارتست از: اقتصادی، محیط زیست، ژئوپلیتیکال، اجتماعی و تکنولوژی. در واقع این حوزه ها بر یکدیگر اثر می گذارند و نمی توان برای رفع یک مسئله اقتصادی فقط معطوف به راه حل های اقتصادی بود. لذا اگر کلان تر بنگریم، بحث اصلی “حکمرانی مقاوم” است که حال با توجه به شوک ها و بحران های مصنوع اراده دشمن، حوزه اقتصادنقش پر رنگ تری پیدا کرده و بر سایر حوزه های دیگر به خصوص حوزه اجتماعی اثرات منفی گذاشته شده است.
,وجود شوک ها و تهدیدها برای هر نظامی پذیرفتنی است، کما اینکه این شوک ها از درون یک سیستم نشات گرفته باشد یا از بیرون سیستم. وجود سازوکارها و قوانین ضعیف باعث می شود که شوک ها در درون سیستم بوجود آید، تقویت شود و آثار مخرب داشته باشد. اما شوک های بیرونی می تواند یک بحران اقتصادی جهانی باشد یا بحرانی که بوسیله دشمنی های یک یا چند کشور علیه یک کشور بدلیل مختلفی بوجود می آید.
,سیستم تاب آور دو ویژگی اصلی دارد: ۱- سیستم بصورت ذاتی تاب آور است، بعبارتی چیدمان و نوع روابط بین اجزاء سیستم به نوعی است که شوک بوجود نمی آید یا اگر شوک درونزایی بوجود آمد، در جهت میرا شدن آن اقداماتی انجام می دهد. ۲- سیستم پس از عبور از آستانه تحمل شوک ها، برای بحران بوجود آمده عکس العمل تعریف کرده است. ویژگی های این اقدامات پویا بودن است و این اقدامات بر خلاف منطق و عقل سیستمی قبل از حادثه است. از ویژگی های این اقدامات خلاقانه بودن، خودتدبیری اجزاء اقتصادی، تفاوت در تصمیم گیری ها، تعریف تعادل جدید، انعطاف پذیری، عدم بازگشت پذیری به حالت قبل و جماعت سپاری است.
,با توجه به اینکه از ابتدای انقلاب اسلامی، کشور با مشکلات زیادی روبرو بوده، تجربیات متفاوتی کسب نموده است. کشور در حوزه مباحث نظامی توفیقاتی افتخار آفرینی کسب نموده که این معلول عینی بودن تهدید بوده است. اما همیشه در حوزه هایی نظیر اقتصاد و فرهنگ غفلت شده است.
,نکته قابل توجه در اقتصاد مقاومتی داشتن برنامه ای بر اساس یک سری مفاهیم صحیح است و آسیب برنامه ریزی در کشور ما این است که با اتمام دوره یک دولت، دولت بعد با فهم و سلیقه خود برنامه را اجرا می کند یا خودش از ابتدا برنامه ای را تدوین می کند.
,اقتصاد مقاومتی هم نیاز به یک برنامه بلند مدت برای مخاطرات آینده کشور(مثل بحران آب، جمعیت، تغییر اکوسیستم ها و …) و نیاز به یک برنامه کوتاه مدت که ناهنجاری هایی که بعلت شوک ها بوجود آمده را پاسخ دهد. لذا لازمه موفقیت این برنامه وجود یک نهاد با ثبات با کمترین نرخ تغییرات رویکردی و با سرمایه انسانی فرهیخته است. اقتصاد مقاومتی بشدت نیازمند کار پژوهشی مبتنی بر واقعیات کشور است.
,چند نکته ای در اینجا لازم است ذکر شود، که در ادامه آورده شده است.
,توجه به افزایش تاب آوری زیرساختهای حیاتی: از زیرساختهای حیاتی بعنوان”ستون فقرات اقتصاد،امنیت وسلامت کشور”یاد می شود که به نوعی نمایانگر قدرت درونی یک کشور است. زیرساختهای حیاتی شامل داراییها،سیستمها وشبکه هایی هستندکه ممکن است فیزیکی یا مجازی باشند و هرگونه ناتوانی یا تخر یب آنها اثر ناتوان کننده برامنیت،امنیت اقتصادی، بهداشت عمومی یاهرترکیبی ازآن دارد. آیا کشور ما در حوزه هایی نظیر امنیت غذایی، دارو، صنایع استراتژیک، درآمد پایدار، آب و … مقاوم است؟
, توجه به افزایش تاب آوری زیرساختهای حیاتی:,درک بهتری از مخاطرات و روند آنها: برای پرداختن به موضوع اقتصاد مقاومتی ابتدا بایستی مخاطراتی که کشور را تهدید می کند را شناخت تا از شدت گرفتن یک تهدید بخاطر ضعف های درونی جلوگیری کرد. بعضی از این مخاطرات با اقدامی در ظرف زمان کوتاهی قابل است و بعضی همیشه بعنوان یک مخاطره وجود داشته و شدت و ضعف آن تغییر کرده، که متناسب با هر کدام نوع پژوهش، سیاست و راهبردی پیشنهاد می شود.
, درک بهتری از مخاطرات و روند آنها:,- ترسیم دورنمایی از ریسک ها بر اساس دو مولفه: ۱- احتمال بالایی برای وقوع دارند. ۲- آثار مخرب تری دارند.
- تعیین ارتباط بین ریسک ها و محرک های اصلی
- تعیین میزان اهمیت ریسک؛ اولویت بندی جهت پرداختن به حذف عوامل موثر در تحقق تاب آوری
افق زمانی و به رسمیت شناختن اهمیت مسائلی که آهسته اتفاق می افتد: یکی از انتقاداتی که به نحوه مدیریت در کشور ما وارد است اینست که تا بحرانی اتفاق نیفتد به سراغ حل آن نمی روند، اما این که برای جلوگیری از بوجود آمدن بحران تلاشی بکنند اقدامی تعریف نمی شود. بطور مثال محیط زیست و بحران آب از مثال هایی است که می تواند به خوبی منظور نویسنده را بیان کند.
, افق زمانی و به رسمیت شناختن اهمیت مسائلی که آهسته اتفاق می افتد:,توجه بیشتر به مخاطرات جهانی: با بررسی اجمالی مخاطرات جهانی که توسط مجمع جهانی اقتصاد هر سال پیش بینی و ارائه می شود(از ۲۰۰۷ به بعد) و ارزیابی و صحت این پیش بینی ها، می توان فهمید که سال به سال این پیش بینی ها از دقت بیشتری برخوردار می شوند. بعنوان مثال برای سال ۲۰۱۴ دو پدیده تروریسم و درگیری های بین ایالتی را مطرح کردند و داعش و درگیری های کریمه از مصادیق آن هاست. این نشان می دهد یک سری مخاطرات، ساختگی هستند و ناخودآگاه کشورها درگیر آن می شوند و پازل طراحان آن را تکمیل می کنند.
, توجه بیشتر به مخاطرات جهانی:,غفلت از ابزارهای جدید و پتانسیل های مغفول: در ایالات متحده امریکا و انگلیس با استفاده از مراکز بزرگ داده ها مانند گوگل و Splunk و شرکت های مدیریت و مشاوره اطلاعات و فناوری مانند IBM و Deloitte توانسته است که تاب آوری خود را افزایش داده و برای مخاطرات پیش بینی داشته باشد. نکته دیگر استفاده از ظرفیت مغفول مانده جمع سپاری در کاهش زمینه های آسیب پذیر و عکس العمل در برابر شوک ها است.
, غفلت از ابزارهای جدید و پتانسیل های مغفول: ,انتهای پیام/
,دکتر محمد علیزاده
]
ارسال دیدگاه