بحران آب، یک بحران ملّی
محدودیت ذاتی منابع آب، خشکسالی، افزایش جمعیت زمین، بهره برداری بی رویه از منابع و ذخایر موجود و در نتیجه اُفت آب های زیرسطحی و اثرات تخریبی فعالیت انسان بر محیط زیست، همگی زمینه ساز منازعات جدّی در امر بهره گیری از منابع آب شیرین در آینده خواهد بود[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از صبح شفت، آب به عنوان عنصر بنیادین حیات، یکی از بزرگ ترین چالش های قرن حاضر است که می تواند منشأ بسیاری از تحوّلات جهان قرار گیرد، بنابر آمارهای اعلام شده از سوی نهاد های بین المللی، بین توان تأمین آب و شدّت تقاضا برای آب، در جهان شکاف عمیقی وجود دارد که در آینده نه چندان دور بسیار بحران آفرین خواهد بود.
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, به نقل از صبح شفت، آب به عنوان عنصر بنیادین حیات، یکی از بزرگ ترین چالش های قرن حاضر است که می تواند منشأ بسیاری از تحوّلات جهان قرار گیرد، بنابر آمارهای اعلام شده از سوی نهاد های بین المللی، بین توان تأمین آب و شدّت تقاضا برای آب، در جهان شکاف عمیقی وجود دارد که در آینده نه چندان دور بسیار بحران آفرین خواهد بود.,لذا زمانی که این عدم تعادل با مجموعۀ روش های مدیریتی قابل کنترل نباشد، موضوع دسترسی به آب در ابعاد محلی، منطقه ای، ملّی و جهانی برای مصرف کنندگان، حالت خصمانه به خود خواهد گرفت.
,فلذا محدودیت ذاتی منابع آب، خشکسالی، افزایش جمعیت زمین، بهره برداری بی رویه از منابع و ذخایر موجود و در نتیجه اُفت آب های زیرسطحی و اثرات تخریبی فعالیت انسان بر محیط زیست، همگی زمینه ساز منازعات جدّی در امر بهره گیری از منابع آب شیرین در آینده خواهد بود.
,منابع آب بعنوان یک موضوع با اهمیّت در صحنۀ سیاست داخلی کشور ها، بویژه در مناطق خشک و کم آب جهان نظیر خاورمیانه، از دیرباز مطرح بوده و همچنان اهمیت خود را حفظ کرده است.
,کمبود آب در ایران نیز مسألۀ جدیدی نیست و قدمتی دیرینه دارد که گام اول برای شناخت این پدیده ناخوشایند، بررسی مهمترین عوامل آن می باشد که عبارت است از :
,الف) جغرافیای خشک و وابسته به بارش : زیست بوم خاورمیانه یکی از ریشه های اصلی خشکسالی است. اما در رابطه با ایران بحث دیگری مطرح است؛ منظور، وابستگی ایران به بارشی است که دائماً از آن کاسته می شود. 85% از وسعت ایران در منطقۀ فراخشک، خشک و نیمه خشک قرار دارد. به عبارت دیگر ایران شامل یک فلات مرکزی خشک است که از نظر تغذیۀ آبی، کاملاً وابسته به دو رشته کوه البرز و زاگرس است. رودخانه ها عموماً از این دو رشته کوه سرچشمه می گیرند و ذخایر آبی نیز در فصول گرم، همان برف و یخی است که در ارتفاعات این دو رشته کوه از زمستان سال گذشته باقی می ماند(به استثناء جلگه مازندران و خوزستان).
,ب) هدر رفتن آب در کشاورزی : در ایران کشت نامناسب و آبیاری غرقابی یکی از معضلات ما و بسیاری از کشور های خاورمیانه است. 90% از آب مصرفی ایران در بخش کشاورزی مصرف می گردد. در حالی که کشاورزی، تنها 15% از تولید کشور را شامل می شود.
,متأسفانه کشاورزان شریف و زحمتکش ما هنوز در بسیاری از بخش های کشور اطلاع کاملی از روشهای نوین آبیاری ندارند یا سرمایه و یا تمایل لازم را برای استفاده از آن ندارند.
,ج) استفاده غیر اصولی از آب های زیرسطحی : یکی از با اهمیت ترین ذخایر آبی ایران، آب های زیرسطحی است که از گذشته های دور بوسیله قنات در فلات مرکزی ایران حفظ شده و جریان می یافت که متأسفانه بر اثر کاهش بارش، بسیاری از کشاورزان و واحد های صنعتی مجبور به حفر چاه های غیر مجاز و آبکشی بیش از حد از آن شده اند که برای مدت کوتاهی(1 تا 2 سال) مشکل آن ها را حل می کند و به مرور زمان بر مشکل آنها می افزاید. چون آب های زیرسطحی، آبهای سطحی و بارش ها در یک چرخه قرار دارند و استفاده غیر اصولی از هر کدام، بر دو مورد دیگر اثر نامطلوب می گذارد. چهار دهۀ پیش تنها 50هزار حلقه چاه در ایران وجود داشت که سالانه حدود 9 میلیارد متر مکعب از آنها برداشت می شد؛ اما در حال حاضر بیش از 650هزار حلقه ایجاد شده که سالانه بیش از 60میلیارد متر مکعب از آنها برداشت می شود.
,د) مصرف بی رویه آب در واحد های مسکونی : اکنون مصرف آب در تهران، اراک، اصفهان، شیراز، قزوین، کرج، کرمان، مشهد، همدان و یزد بیش از ذخایر و مخازن آب در این شهرهاست. در عین حال 517 شهر دیگر نیز مصرفی برابر با مخازن خود دارند. که اگر روند فعلی ادامه یابد، آنها هم با همین مشکل مواجه خواهند شد.
,
ه) لوله کشی های غیر استاندارد : طبق آمار های رسمی، 30% از آب تصفیه شده به دلیل فرسودگی لوله ها هدر می رود. جدای از این مسأله، آب لوله کشی در شهر های ما فقط به صورت تصفیه شده ارائه می گردد و مردم مجبورند برای آبیاری باغچه و شستن حیاط و خودروهایشان نیز از همان آب استفاده کنند. با توجه به اینکه شهر های زاهدان، بجستان و کاشان از شهرهایی هستند که توزیع دوگانۀ آب را تجربه نموده اند، میتوان از این تجربه بعنوان یک راه حل مفید در سایر نقاط کشور هم بهره بُرد.
آنچه در اصلاح الگوی مصرف و دستیابی به فرهنگ بهینۀ مصرف در ایران دارای اهمیت می باشد، این است که برای اصلاح الگوی مصرف نیاز به تبیین استراتژی ها و خط مشی های کلان می باشد که طی آن، این اصل صرفاً به یک شعار تقلیل نیابد. در واقع لازمۀ دستیابی به این مهم، خیزش و حرکتی عظیم از سوی همه مسئولان و آحاد جامعه می باشد؛ لذا می بایست همگی این اصل را یک ضرورت دانسته و فعالیتهای خود را در راستای رسیدن به این اصل مهم برنامه ریزی نمایند.
,
مع الوصف برای دستیابی به این امر سرنوشت ساز راهکارهایی وجود دارد که مختصراً به شرح آنها می پردازیم :
1- فرهنگ سازی : یکی از پیش نیازهای این مسیر برای رسیدن به نتیجه مطلوب، زمینه سازی ذهنی و فرهنگی برای اقشار مختلف جامعه است. یعنی هر فردی در فعالیت های خود به مصرف بهینه آب مبادرت نماید. چرا که بدون فرهنگ سازی، این کار به طور قطع راه به جایی نخواهد برد؛
,
2- طراحی ساز و کار : یکی دیگر از پیش نیاز های اصلی در مسیر اصلاح الگوی مصرف، ترسیم اهداف، ابعاد و ارائه شاخص هایی برای سنجش و ارزیابی روند و چگونگی پیشرفت امور است و برای جلوگیری از اتلاف منابع آب، سند و نقشۀ راهبردی تهیه و ابلاغ شود. یعنی با تهیۀ این سند، مدیران و مسئولان می توانند با اجرا و به کارگیری روش ها و شیوه های مدوّن، خود را در مسیر تحقّق این اصل مهم قرار دهند؛
,3- جلب مشارکت مردم : افزایش آگاهی های مردم نسبت به مصرف صحیح آب، از دیگر راهکارهای مهم می باشد که می تواند از طریق سازمان آب و به وسیله برگه های قبوض مصرفی مشترکین، الگوهای مناسب مصرف به آنها ارائه شود؛
,4- گنجاندن در برنامه توسعه : یکی دیگر از راهکارها قرار دادن روشهای اصلاح الگوی مصرف در برنامۀ توسعۀ کشور و مصوّبه های دولت است. حتی می توان در این رابطه شورای عالی آب تشکیل داد؛
,5- افزایش منابع آب : چنانچه پیشگیری از افزایش مصرف، نتیجه بخش نبود می توانیم در برخی نواحی ساحلی از شیرین سازی آب استفاده کنیم، یا از برخی کشورهای دیگر آب وارد کنیم. ضمن اینکه می توانیم با تدابیر مختلف در بلند مدّت به افزایش آبهای زیر سطحی و سطحی مبادرت نماییم؛
,6- ایجاد یک نظام جامع و اولویت گذاری بر اصلاح بخش کشاورزی : علی رغم اینکه مردم می توانند نقش مؤثری در اصلاح الگوی مصرف داشته باشند، ولی صرفاً وارد آوردن فشار بر روی مردم، بحران آب را حل نمی کند. چون همانطور که پیش از این اشاره شد 90% آب کشور توسط بخش کشاورزی مصرف می شود. یعنی حتی اگر همۀ مردم در خانه های خود و حتّی واحد های تجاری و صنعتی صرفه جوئی کنند، بخش بسیار کوچکی از مشکل، حل خواهد شد. لذا بهتر است که دولت هر چه زود تر راه چاره ای برای اصلاح نظام کشاورزی در ایران ابداع کند.
,به نظر می رسد علاوه بر روشهای نوین آبیاری، محدود سازی کشاورزی در ایران به چند محصول استراتژیک (بدون کاهش حجم تولید) و انتقال عمده شاغلان این حوزه به حوزه های جدید مانند توریسم و علم و فناوری راهکارهای اجتناب ناپذیر برای آینده کشور باشد.
,امیرفروتن
, امیرفروتن]
ارسال دیدگاه