تاریخچه و جایگاه احزاب سیاسی درایران

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از پایگاه خبری تحلیلی شهر مینو، با نزدیک شدن به ایام انتخابات مجلس شورای اسلامی و مجلس خبرگان رهبری، سرویس سیاسی پایگاه خبری تحلیلی شهر مینو قصد دارد بصورت هفتگی به معرفی احزاب سیاسی ایران و آراء و نظرات و خط مشی آنها بپردازد. بدیهی است معرفی و واکاوی احزاب و گروه های سیاسی مطرح در کشور به افزایش سطح آگاهی و بینش سیاسی و اجتماعی شهروندان عزیز خواهد انجامید. در قسمت نخست این سلسله مطالب، به تاریخچه احزاب سیاسی در ایران و قانون اساسی می پردازیم:

تاریخچه احزاب درایران 
در ایـران ، اوّلیـن فـعـّالیـت هـاى سـیـاسـى بـه مـفـهـوم جـدیـد، قـبـل از مـشـروطـه وکـمـى بـعـد از آغـاز عـصـرِ نوین در غرب ، آغاز شد که اغلب نیز، متأثر از فراماسونرى ، یعنى همان تشکیلات سرّىِ جاده صاف کن استعمارانگلیس بوده است و فراموش خانه و مجمع آدمیتِ میرزا ملکم خان ، از معروف ترین آن به شمار مى رود.
در آستانه انقلاب مشروطه نیز گـروه هـاى سـیـاسـى دیـگـرى پـدیـد آمـد، (مـانـنـد انـجـمـن مـخـفى و یا انجمن ملى ) که از سوسیالیسم روسیه نشأت مى گرفت.
با این وصف ، هـیـچ گـاه در ایـران قـبـل و بـعـد از مـشـروطـه ، حـزب سـیـاسـى بـه مـعـنـاى واقـعـى آن شـکـل نـگرفته است ، بلکه عمده فعالیت هاى سیاسى در چهارچوب جریان هاى فکرى ـ سیاسى خاص بروز کرده اند که عمدتا شامل احزاب کمونیستى ، ناسیونالیستى ، اسلامى ، دولتى، التقاطى مى شود. ( جریان شناسى-پژوهشکده تحقیقات اسلامی،۱۳۷۹)

جایگاه احزاب در جمهوری اسلامی ایران
درنظام جمهوری اسلامی ایران با عنایت به دو بعد جمهوریت و اسلامیت آن، احزاب آزاد و مجاز به فعالیت می باشند، منوط به اینکه قوانین مصرح و موازین اسلامی را رعایت نمایند. آزادی در هر جامعه و هر نظامی دارای محدودیت هایی می باشد، حتی در دموکرات ترین کشورها باز هم برای آزادی، حدود و چارچوبی قایل هستند. به نظر می رسد چنانچه موازین اسلامی در جامعه بطور کامل جامه عمل بپوشد،نظام اسلامی می تواند یکی از بهترین نمونه های مردم سالاری و دموکراسی باشد.
استاد شهیدمطهری در این مورد چنین می گوید:
«همان طوری که رهبر و امام ما مکرر گفته اند در حکومت اسلامی احزاب آزادند، هر حزبی اگر عقیده خودشان را صریحاً می گویند و با منطق خود به جنگ منطق ما می آیند، آنها را می پذیریم، اما اگر بخواهند در زیر لوای اسلام، افکار و عقاید خودشان را بگویند، ما حق داریم که از اسلام خودمان دفاع کنیم و بگوییم اسلام چنین چیزی نمی گوید، حق داریم بگوییم، به نام اسلام این کار را نکنید.» (مرتضی مطهری، پیرامون انقلاب اسلامی، تهران: صدرا، ،۱۳۶۹ ص۱۷)

احزاب از منظر قانون اساسی ج.ا.ا
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در موارد متعدد و در فصل سوم که مربوط به حقوق ملت می باشد، به آزادی مردم و افراد توجه دارد.
بند۶ اصل دوم: جمهوری اسلامی نظامی است بر پایه ایمان به کرامت و ارزش والای انسان و آزادی توأم با مسؤولیت او در برابر خدا.
بند۶ اصل سوم: محو هر گونه استبداد و خودکامگی و انحصارطلبی.
بند۷ اصل سوم: تأمین آزادیهای سیاسی و اجتماعی درحدود قانون.
اصل۹ به صراحت تأکید برآزادی دارد و عنوان می دارد که هیچ مقامی حق ندارد به نام حفظ استقلال و تمامیت ارضی کشور، آزادیهای مشروع را هر چند با وضع قوانین و مقررات سلب کند.
اصل  ۱۲ قانون اساسی حتی به اقلیتهای دینی، آزادی براساس فقه خودشان اعطا می کند.
اصل ۲۳: منع تفتیش عقاید
اصل ۲۴: نشریات و مطبوعات در بیان مطالب آزادند، مگر آنکه مخل به مبانی اسلام یا حقوق عمومی باشد. تفصیل آن را قانون معین می کند.
اصل ۲۶: احزاب، جمعیت ها، انجمن های سیاسی و صنفی و انجمنهای اسلامی یا اقلیتهای دینی شناخته شده آزادند، مشروط به اینکه اصول استقلال، آزادی، وحدت ملی، موازین اسلامی و اساس جمهوری اسلامی را نقض نکنند. هیچ کس را نمی توان از شرکت در آنها منع کرد یا به شرکت در یکی از آنها مجبور ساخت.
اصل ۲۷: تشکیل اجتماعات و راهپیمایی ها، بدون حمل سلاح به شرط آنکه مخل به مبانی اسلام نباشد، آزاد است.

پیامدهای پذیرش نظام حزبی 
پذیرش نظام حزبی پیامدهایی نیز به دنبال دارد: تحمل عقاید مخالف، تحمل انتقاد نسبت به سیاستهای موجود، حذف محدودیتهای بی مورد، تلاش در جهت رقابت سالم سیاسی، احترام به مواضع افراد و گروههای رقیب، ایجاد زمینه مناسب جهت رشد آزادی های مشروع و قانونی ازجمله این پیامدها می باشد.

ویژگیهاى عمومى احزاب سیاسى ایران 
با مرورى بر تاریخچه یک قرن از پیدایش نخستین دسته‏ها و احزاب سیاسى در ایران، چند موضوع، جلب توجه مى‏کند:
۱٫تازمان پیروزی انقلاب اسلامی در دوره‏هاى پى‏درپى همواره بین اقتدار و تحکیم دولت، با آزادى و فعالیت احزاب سیاسى رابطه‏اى معکوس وجود داشته است.
۲٫٫ بسیارى از این دسته‏ها و احزاب سیاسى معمولا به دور یک شخصیت‏سیاسى به وجود مى‏آمدند و فعالیت، مواضع، حیات و ممات آنها نیز قائم به آن شخصیت‏بود.
۳٫ احزاب و گروهها، خاستگاه و پایگاه شهرى داشتند و پایگاه اصلى آنها را اقشار محدود روشنفکر و تحصیلکردگان پایتخت‏نشین و چند شهر بزرگ دیگر تشکیل مى‏دادند. هیچیک از این احزاب نتوانستند یا نخواستند در میان اقشار و طبقات پایین‏شهرى و یا در میان گسترده‏ترین اقشار و طبقات اجتماعى ایران، یعنى روستاییان و دهقانان، پایگاهى کسب کنند. البته معدودى از احزاب و دسته‏هاى سیاسى بعد از انقلاب تا حدودى از این قاعده مستثنا هستند.

۴٫ اکثریت قریب به اتفاق این احزاب و گروهها فاقد انسجام و یکپارچگى درونى بودند و انشعابهاى مکرر از جمله خصایص آنها بوده است; طورى که مى‏توان گفت ‏بسیارى از احزاب و گروهها ، در واقع محصول این انشعابها و انشقاقها بودند.

۵٫ رابطه احزاب و گروههاى سیاسى با یکدیگر عمدتا خصمانه و حذفى بود. آنها بخش اعظم وقت و نیروى خود را صرف انواع مجادلات و منازعات لفظى و فیزیکى با یکدیگر مى‏کردند. حتى مى‏توان گفت فلسفه وجودى و علت پیدایش بسیارى از این احزاب و گروهها، ضدیت‏با دیگر احزاب و گروهها و تلاش براى بدنام کردن و از صحنه به در کردن آنها بود. به ندرت تعدادى از این احزاب و گروههاى بى‏شمار درصدد ائتلاف و پیگیرى اهداف و خواسته‏هاى مشترک خود حتى به طور موقتى برمى‏آمدند. معدود ائتلافهایى هم که به وجود آمدند، نظیر آنچه در جریان جنبش ملى نفت و ادوار بعدى تحت عنوان جبهه ملى ، یا بین گروه های دوم خردادی درسال ۷۶ به بعد به وجود آمد بسیار شکننده بودند.
۶٫ رابطه احزاب سیاسى و دولت نیز در اکثر موارد، رابطه‏اى تخاصمى و حذفى بود. از یکسو، دولت و گروههاى حاکم با احزاب موجود و حتى با ایده تحزب، سر ناسازگارى و دشمنى داشتند و از سوى دیگر، احزاب و گروههاى سیاسى نیز بخش اعظم مساعى خود را صرف رویارویى و مقابله خصمانه با دولت و گروههاى حاکم مى‏کردند.
به عبارت دیگر، قدرت سیاسى غالبا به صورت حذفى، و نه رقابتى، مورد منازعه دولت‏حاکم از یک سو و احزاب سیاسى از سوى دیگر، قرار داشت. (www.baznevis.com)

دسته بندی احزاب وجریان های سیاسی ایران:
یکی از شاخصه های مهم دردسته بندی احزاب وجریان های سیاسی درایران، نوع نگرش به دین و مذهب است.
تقسیم احزاب وجریان های سیاسی ایران نگاه حداکثری: دین دراداره جامعه
و حکومت توانا یی دارد و درهمه
ابعاد فردی و اجتماعی ضمن ارائه
اهداف و جهت گیریهای کلی ،
جزئیات وراهکارها ونحوه رسیدن به اهداف رانیز بیان کرده است .

نگاه حداقلی: 
دین ومذهب تنها جهت ها و اهداف کلی زندگی را تعیین می کند و درتعیین راهکارها و نحوه رسیدن به اهداف هیچ نقشی ندارد، بلکه این امور را به عقل و تجربه بشر واگذار کرده ونباید دراداره جامعه وسیاست دخالتی داشته باشد .

احزاب وگروه های معتقد به نگاه حداکثری به دین(به طورنسبی):
۱- حزب جمهوری اسلامی (۵۸ تا ۶۶)
۲- جامعه روحانیت مبارز تهران
۳- جامعه مدرسین حوزه علمیه قم
۴- سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی (تاسال ۶۴)
۵- اصول گرایان

احزاب و گروه های معتقد به نگاه حداقلی به دین(به طورنسبی):
۱- گروه های دوم خردادی (اصلاح طلبان) :
متشکل از ۱۸ گروه( مجمع روحانیون مبارز– جبهه مشارکت ایران اسلامی – سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی ایران- انجمن اسلامی معلمان- جمعیت زنان جمهوری اسلامی ایران- خانه کارگر – حزب اسلامی کار- کارگزاران سازندگی – مجمع مدرسین حوزه علمیه قم – حزب همبستگی- مجمع اسلامی بانوان – مجمع نیروهای خط امام – مجمع نمایندگان ادوار مجلس – انجمن اسلامی مدرسین دانشگاه ها- انجمن روزنامه نگاران زن – جامعه اسلامی پزشکان – دفتر تحکیم وحدت – ائتلاف خط امام )
۲- جریان میانه:
(کارگزاران سازندگی – اعتماد ملی – اعتدال و توسعه – حزب تمدن اسلامی – حزب مردم سالاری – حزب رفاه ملت ایران – روشنفکران دینی )

انتهای پیام/