امر به معروف و نهی از منکر، از ضروریات جامعه است
امر به معروف و نهی از منکر دو فرع مهم از فروع دین و از ضروریات اسلام به شمار میرود و با توجه به اینکه احکامی مشترک دارند و غالباً در آیات و روایات در کنار هم آمدهاند، هر دو موضوع در کنار هم قرار گرفته است.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا به نقل از چشم نیوز، بی گمان یکی از مهمترین چالش های مطرح در سطح جوامع امروزی که خود مسبب ایجاد سایر مشکلات برای افراد گردیده، نبود و یا کمبود امنیت اخلاقی و روانی به دلیل غفلت از موضوع نهی از منکر خاطیان می باشد.
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, چشم نیوز,امنیت اخلاقی و روانی خود منبعث از ماهیت رفتاری و نوع برخورد و تعامل افراد با یکدیگر بوده و کم و کیف این تعاملات می تواند سلب کننده و یا تقویت کننده آن باشند، نظرات فقهی در این زمینه نیز بیانگر این مسئله است که اگر موضوع و شرایط امر به معروف و نهی از منکر محقق باشد، تکلیف شرعی و وظیفه واجب اجتماعی و انسانی همه مکلفین است و حالت های مختلف در آن تأثیر ندارد.
امر به معروف و نهی از منکر دو فرع مهم از فروع دین و از ضروریات اسلام به شمار میرود و با توجه به اینکه احکامی مشترک دارند و غالباً در آیات و روایات در کنار هم آمدهاند، هر دو موضوع در کنار هم قرار گرفته است.
قرآن کریم با تعابیر گوناگونی به موضوع امر به معروف و نهی از منکر پرداخته است. در شماری از آیات تعبیر امر به معروف و نهی از منکر در کنار یکدیگر بهکار رفته است: «والمُؤمِنونَ والمُؤمِناتُ بَعضُهُم اَولِیاءُ بَعض یَأمُرونَ بِالمَعروفِ و یَنهَونَ عَنِ المُنکَرِ»(توبه /71)
همچنین تعبیراتی مانند «امر به عُرف»، «امر به عدل »، «امر به قسط » و «نهی از سوء»، «نهی از فحشا »، «نهی از فساد» و «نهی از گناه » به این دو فریضه اشاره دارد. در برخی آیات، به ویژه در ضمن قصص قرآنی نیز بدون تصریح به واژه معروف یا منکر، مصادیقی از امر به معروف و نهی از منکر آمده است. محتوای این آیات بر لزوم امر به معروف و نهی از منکر در جامعه اسلامی و نکوهش و هلاکت امتهای پیشین بر اثر ترک این دو فریضه دلالت دارد.
برخی نزول آیات قرآن را در تشریع امر به معروف و نهی از منکر دارای سیر تدریجی میدانند؛ یعنی در مرحله نخست به تشویق آن پرداخته، سپس سرنوشت شوم ترک این دو کار را یادآور شده، در مرحله بعد آن دو را واجب کرده و در نهایت عمل به آن دو را صفت لازم مؤمنان دانسته است.
فقها( من لا یحضر الفقیه؛ج1 1404؛ص 288) درباره اینکه این وجوب امر به معروف و نهی از منکر، عینی است یا کفایی، اختلاف نظر دارند و آن را غالباً در ذیل آیه ۱۰۴ سوره آلعمران طرح کردهاند: «ولتَکُن مِنکُم اُمَّةٌ یَدعونَ اِلَی الخَیرِ ویَأمُرونَ بِالمَعروفِ ویَنهَونَ عَنِ المُنکَرِ واُولئِکَ هُمُ المُفلِحون».
اکثر مفسران «مِنْ» در «مِنکُم» را تبعیضیه دانسته و وجوب کفایی را نتیجه گرفتهاند؛ یعنی امر به معروف و نهی از منکر بر همه شما واجب نیست، زیرا همه برای آن شایستگی لازم را ندارند، بلکه باید گروهی از میان شما که با معروف و منکر و شرایط امر به معروف و نهی از منکر آشنا هستند به این مهم مبادرت ورزند.
یکی از نظرات فقهی و مهم در زمینه امر به معروف و نهی از منکر تبیین دیدگاههای مقام معظم رهبری در این خصوص است؛ ایشان در مورد لزوم امر به معروف و نهی از منکر در جامعه می فرمایند:
ما هنوز تا یک جامعه کاملاً اسلامی که نیکبختی دنیا وآخرت مردم را به طور کامل تأمین کند و تباهی و کجروی و ظلم و انحطاط را ریشه کن سازد . فاصله زیادی داریم. این فاصله، باید با همت مردم و تلاش مسئولان طی شود و پیمودن آن، با همگانی شدن امر به معروف و نهی از منکر آسان گردد.
یا در جایی دیگرمسئله امر به معروف ونهی از منکر را مثل مسئله نماز دانسته و آن را یاد گرفتنی قلمداد کرده و امر می کنند که: «باید بروید ویاد بگیرید مسئله دارد که کجا و چگونه باید امر به معروف ونهی از منکر کرد».
انسان موجودى است اجتماعى که سرنوشتش با سرنوشت جامعه اى که در آن زندگى مى کند ارتباط دارد. سود و زیان کارهایى که از انسان سر مىزند هم به خود او باز مىگردد و هم جامعه را متأثر مىکند.
علاوه بر این اعمال دیگران هم در زندگى انسان خالى از تأثیر نیست. از این رو انسان همان گونه که در اعمال و رفتار خود مسئولیت دارد در برابر عملکرد افراد جامعه اى که نیز در آن حضور دارد مسئول است.
در بینش اسلامى و مخصوصاً فقه امامیه یک فرد باید پا به پاى نفس خود در جهت اصلاح دیگران نیز بکوشد. بى توجهى نسبت به اعمال و رفتار دیگران و سرنوشت دیگران در واقع بى اعتنایى به سرنوشت خویش است و اگر فساد و گناه و فحشا و منکر در جامعه شیوع یابد، آثار نامطلوب آن دامنگیر همه افراد خواهد شد و حتى مؤمنان و پارسایان نیز از شعله آن در امان نخواهند ماند.
رسول خدا (صلّی الله علیه و آله و سلّم) در تبیین این رسالت و هماهنگى مىفرماید:
«کلکم راع و کلکم مسئول عن رعیته؛ همه شما سرپرست همدیگر هستید و نسبت به زیر دستان خود مسئولید».
اسلام از متعهدان خود مى خواهد که خود را در برابر جامعه متعّهد بدانند و با مشاهده گناه و فساد ساکت نمانند بلکه همواره دیگران را به خوبى امر کنند و از بدى باز دارند. تأکیدات مکرّر قرآن کریم و وجود روایات و احادیث متعدّد در خصوص امر به معروف و نهى از منکر بیانگر اهمیّتى است که اسلام و فقه امامیه براى سالم سازى محیط اجتماعى و مبارزه با مفاسد و عوامل گناه قائل است.
اگر امر به معروف و نهى از منکر انجام گیرد تمام واجبات الهى چه تکالیف آسان و چه وظایف سخت به پا داشته مى شود، چرا که با انجام این وظیفه همه به اسلام فرا خوانده مى شوند و از ستم جلوگیرى و با ستم پیشگان مبارزه مى شود .
پس امر به معروف و نهى از منکر در عرض دیگر واجبات قرار نمى گیرد، بلکه عمل خیرى است که به برکت آنها همه نیکى ها رشد مى کند و چه بسا در اثر قیام یک امر کننده به معروف جامعه اى به سوى سعادت حرکت کند و از گرداب گناه و فساد نجات یابد.
یادداشت*/ ناهید نظری
امنیت اخلاقی و روانی خود منبعث از ماهیت رفتاری و نوع برخورد و تعامل افراد با یکدیگر بوده و کم و کیف این تعاملات می تواند سلب کننده و یا تقویت کننده آن باشند، نظرات فقهی در این زمینه نیز بیانگر این مسئله است که اگر موضوع و شرایط امر به معروف و نهی از منکر محقق باشد، تکلیف شرعی و وظیفه واجب اجتماعی و انسانی همه مکلفین است و حالت های مختلف در آن تأثیر ندارد.
امر به معروف و نهی از منکر دو فرع مهم از فروع دین و از ضروریات اسلام به شمار میرود و با توجه به اینکه احکامی مشترک دارند و غالباً در آیات و روایات در کنار هم آمدهاند، هر دو موضوع در کنار هم قرار گرفته است.
قرآن کریم با تعابیر گوناگونی به موضوع امر به معروف و نهی از منکر پرداخته است. در شماری از آیات تعبیر امر به معروف و نهی از منکر در کنار یکدیگر بهکار رفته است: «والمُؤمِنونَ والمُؤمِناتُ بَعضُهُم اَولِیاءُ بَعض یَأمُرونَ بِالمَعروفِ و یَنهَونَ عَنِ المُنکَرِ»(توبه /71)
همچنین تعبیراتی مانند «امر به عُرف»، «امر به عدل »، «امر به قسط » و «نهی از سوء»، «نهی از فحشا »، «نهی از فساد» و «نهی از گناه » به این دو فریضه اشاره دارد. در برخی آیات، به ویژه در ضمن قصص قرآنی نیز بدون تصریح به واژه معروف یا منکر، مصادیقی از امر به معروف و نهی از منکر آمده است. محتوای این آیات بر لزوم امر به معروف و نهی از منکر در جامعه اسلامی و نکوهش و هلاکت امتهای پیشین بر اثر ترک این دو فریضه دلالت دارد.
برخی نزول آیات قرآن را در تشریع امر به معروف و نهی از منکر دارای سیر تدریجی میدانند؛ یعنی در مرحله نخست به تشویق آن پرداخته، سپس سرنوشت شوم ترک این دو کار را یادآور شده، در مرحله بعد آن دو را واجب کرده و در نهایت عمل به آن دو را صفت لازم مؤمنان دانسته است.
فقها( من لا یحضر الفقیه؛ج1 1404؛ص 288) درباره اینکه این وجوب امر به معروف و نهی از منکر، عینی است یا کفایی، اختلاف نظر دارند و آن را غالباً در ذیل آیه ۱۰۴ سوره آلعمران طرح کردهاند: «ولتَکُن مِنکُم اُمَّةٌ یَدعونَ اِلَی الخَیرِ ویَأمُرونَ بِالمَعروفِ ویَنهَونَ عَنِ المُنکَرِ واُولئِکَ هُمُ المُفلِحون».
اکثر مفسران «مِنْ» در «مِنکُم» را تبعیضیه دانسته و وجوب کفایی را نتیجه گرفتهاند؛ یعنی امر به معروف و نهی از منکر بر همه شما واجب نیست، زیرا همه برای آن شایستگی لازم را ندارند، بلکه باید گروهی از میان شما که با معروف و منکر و شرایط امر به معروف و نهی از منکر آشنا هستند به این مهم مبادرت ورزند.
یکی از نظرات فقهی و مهم در زمینه امر به معروف و نهی از منکر تبیین دیدگاههای مقام معظم رهبری در این خصوص است؛ ایشان در مورد لزوم امر به معروف و نهی از منکر در جامعه می فرمایند:
ما هنوز تا یک جامعه کاملاً اسلامی که نیکبختی دنیا وآخرت مردم را به طور کامل تأمین کند و تباهی و کجروی و ظلم و انحطاط را ریشه کن سازد . فاصله زیادی داریم. این فاصله، باید با همت مردم و تلاش مسئولان طی شود و پیمودن آن، با همگانی شدن امر به معروف و نهی از منکر آسان گردد.
یا در جایی دیگرمسئله امر به معروف ونهی از منکر را مثل مسئله نماز دانسته و آن را یاد گرفتنی قلمداد کرده و امر می کنند که: «باید بروید ویاد بگیرید مسئله دارد که کجا و چگونه باید امر به معروف ونهی از منکر کرد».
انسان موجودى است اجتماعى که سرنوشتش با سرنوشت جامعه اى که در آن زندگى مى کند ارتباط دارد. سود و زیان کارهایى که از انسان سر مىزند هم به خود او باز مىگردد و هم جامعه را متأثر مىکند.
علاوه بر این اعمال دیگران هم در زندگى انسان خالى از تأثیر نیست. از این رو انسان همان گونه که در اعمال و رفتار خود مسئولیت دارد در برابر عملکرد افراد جامعه اى که نیز در آن حضور دارد مسئول است.
در بینش اسلامى و مخصوصاً فقه امامیه یک فرد باید پا به پاى نفس خود در جهت اصلاح دیگران نیز بکوشد. بى توجهى نسبت به اعمال و رفتار دیگران و سرنوشت دیگران در واقع بى اعتنایى به سرنوشت خویش است و اگر فساد و گناه و فحشا و منکر در جامعه شیوع یابد، آثار نامطلوب آن دامنگیر همه افراد خواهد شد و حتى مؤمنان و پارسایان نیز از شعله آن در امان نخواهند ماند.
رسول خدا (صلّی الله علیه و آله و سلّم) در تبیین این رسالت و هماهنگى مىفرماید:
«کلکم راع و کلکم مسئول عن رعیته؛ همه شما سرپرست همدیگر هستید و نسبت به زیر دستان خود مسئولید».
اسلام از متعهدان خود مى خواهد که خود را در برابر جامعه متعّهد بدانند و با مشاهده گناه و فساد ساکت نمانند بلکه همواره دیگران را به خوبى امر کنند و از بدى باز دارند. تأکیدات مکرّر قرآن کریم و وجود روایات و احادیث متعدّد در خصوص امر به معروف و نهى از منکر بیانگر اهمیّتى است که اسلام و فقه امامیه براى سالم سازى محیط اجتماعى و مبارزه با مفاسد و عوامل گناه قائل است.
اگر امر به معروف و نهى از منکر انجام گیرد تمام واجبات الهى چه تکالیف آسان و چه وظایف سخت به پا داشته مى شود، چرا که با انجام این وظیفه همه به اسلام فرا خوانده مى شوند و از ستم جلوگیرى و با ستم پیشگان مبارزه مى شود .
پس امر به معروف و نهى از منکر در عرض دیگر واجبات قرار نمى گیرد، بلکه عمل خیرى است که به برکت آنها همه نیکى ها رشد مى کند و چه بسا در اثر قیام یک امر کننده به معروف جامعه اى به سوى سعادت حرکت کند و از گرداب گناه و فساد نجات یابد.
یادداشت*/ ناهید نظری
امنیت اخلاقی و روانی خود منبعث از ماهیت رفتاری و نوع برخورد و تعامل افراد با یکدیگر بوده و کم و کیف این تعاملات می تواند سلب کننده و یا تقویت کننده آن باشند، نظرات فقهی در این زمینه نیز بیانگر این مسئله است که اگر موضوع و شرایط امر به معروف و نهی از منکر محقق باشد، تکلیف شرعی و وظیفه واجب اجتماعی و انسانی همه مکلفین است و حالت های مختلف در آن تأثیر ندارد.
امر به معروف و نهی از منکر دو فرع مهم از فروع دین و از ضروریات اسلام به شمار میرود و با توجه به اینکه احکامی مشترک دارند و غالباً در آیات و روایات در کنار هم آمدهاند، هر دو موضوع در کنار هم قرار گرفته است.
قرآن کریم با تعابیر گوناگونی به موضوع امر به معروف و نهی از منکر پرداخته است. در شماری از آیات تعبیر امر به معروف و نهی از منکر در کنار یکدیگر بهکار رفته است: «والمُؤمِنونَ والمُؤمِناتُ بَعضُهُم اَولِیاءُ بَعض یَأمُرونَ بِالمَعروفِ و یَنهَونَ عَنِ المُنکَرِ»(توبه /71)
همچنین تعبیراتی مانند «امر به عُرف»، «امر به عدل »، «امر به قسط » و «نهی از سوء»، «نهی از فحشا »، «نهی از فساد» و «نهی از گناه » به این دو فریضه اشاره دارد. در برخی آیات، به ویژه در ضمن قصص قرآنی نیز بدون تصریح به واژه معروف یا منکر، مصادیقی از امر به معروف و نهی از منکر آمده است. محتوای این آیات بر لزوم امر به معروف و نهی از منکر در جامعه اسلامی و نکوهش و هلاکت امتهای پیشین بر اثر ترک این دو فریضه دلالت دارد.
برخی نزول آیات قرآن را در تشریع امر به معروف و نهی از منکر دارای سیر تدریجی میدانند؛ یعنی در مرحله نخست به تشویق آن پرداخته، سپس سرنوشت شوم ترک این دو کار را یادآور شده، در مرحله بعد آن دو را واجب کرده و در نهایت عمل به آن دو را صفت لازم مؤمنان دانسته است.
فقها( من لا یحضر الفقیه؛ج1 1404؛ص 288) درباره اینکه این وجوب امر به معروف و نهی از منکر، عینی است یا کفایی، اختلاف نظر دارند و آن را غالباً در ذیل آیه ۱۰۴ سوره آلعمران طرح کردهاند: «ولتَکُن مِنکُم اُمَّةٌ یَدعونَ اِلَی الخَیرِ ویَأمُرونَ بِالمَعروفِ ویَنهَونَ عَنِ المُنکَرِ واُولئِکَ هُمُ المُفلِحون».
اکثر مفسران «مِنْ» در «مِنکُم» را تبعیضیه دانسته و وجوب کفایی را نتیجه گرفتهاند؛ یعنی امر به معروف و نهی از منکر بر همه شما واجب نیست، زیرا همه برای آن شایستگی لازم را ندارند، بلکه باید گروهی از میان شما که با معروف و منکر و شرایط امر به معروف و نهی از منکر آشنا هستند به این مهم مبادرت ورزند.
یکی از نظرات فقهی و مهم در زمینه امر به معروف و نهی از منکر تبیین دیدگاههای مقام معظم رهبری در این خصوص است؛ ایشان در مورد لزوم امر به معروف و نهی از منکر در جامعه می فرمایند:
ما هنوز تا یک جامعه کاملاً اسلامی که نیکبختی دنیا وآخرت مردم را به طور کامل تأمین کند و تباهی و کجروی و ظلم و انحطاط را ریشه کن سازد . فاصله زیادی داریم. این فاصله، باید با همت مردم و تلاش مسئولان طی شود و پیمودن آن، با همگانی شدن امر به معروف و نهی از منکر آسان گردد.
یا در جایی دیگرمسئله امر به معروف ونهی از منکر را مثل مسئله نماز دانسته و آن را یاد گرفتنی قلمداد کرده و امر می کنند که: «باید بروید ویاد بگیرید مسئله دارد که کجا و چگونه باید امر به معروف ونهی از منکر کرد».
انسان موجودى است اجتماعى که سرنوشتش با سرنوشت جامعه اى که در آن زندگى مى کند ارتباط دارد. سود و زیان کارهایى که از انسان سر مىزند هم به خود او باز مىگردد و هم جامعه را متأثر مىکند.
علاوه بر این اعمال دیگران هم در زندگى انسان خالى از تأثیر نیست. از این رو انسان همان گونه که در اعمال و رفتار خود مسئولیت دارد در برابر عملکرد افراد جامعه اى که نیز در آن حضور دارد مسئول است.
در بینش اسلامى و مخصوصاً فقه امامیه یک فرد باید پا به پاى نفس خود در جهت اصلاح دیگران نیز بکوشد. بى توجهى نسبت به اعمال و رفتار دیگران و سرنوشت دیگران در واقع بى اعتنایى به سرنوشت خویش است و اگر فساد و گناه و فحشا و منکر در جامعه شیوع یابد، آثار نامطلوب آن دامنگیر همه افراد خواهد شد و حتى مؤمنان و پارسایان نیز از شعله آن در امان نخواهند ماند.
رسول خدا (صلّی الله علیه و آله و سلّم) در تبیین این رسالت و هماهنگى مىفرماید:
«کلکم راع و کلکم مسئول عن رعیته؛ همه شما سرپرست همدیگر هستید و نسبت به زیر دستان خود مسئولید».
اسلام از متعهدان خود مى خواهد که خود را در برابر جامعه متعّهد بدانند و با مشاهده گناه و فساد ساکت نمانند بلکه همواره دیگران را به خوبى امر کنند و از بدى باز دارند. تأکیدات مکرّر قرآن کریم و وجود روایات و احادیث متعدّد در خصوص امر به معروف و نهى از منکر بیانگر اهمیّتى است که اسلام و فقه امامیه براى سالم سازى محیط اجتماعى و مبارزه با مفاسد و عوامل گناه قائل است.
اگر امر به معروف و نهى از منکر انجام گیرد تمام واجبات الهى چه تکالیف آسان و چه وظایف سخت به پا داشته مى شود، چرا که با انجام این وظیفه همه به اسلام فرا خوانده مى شوند و از ستم جلوگیرى و با ستم پیشگان مبارزه مى شود .
پس امر به معروف و نهى از منکر در عرض دیگر واجبات قرار نمى گیرد، بلکه عمل خیرى است که به برکت آنها همه نیکى ها رشد مى کند و چه بسا در اثر قیام یک امر کننده به معروف جامعه اى به سوى سعادت حرکت کند و از گرداب گناه و فساد نجات یابد.
یادداشت*/ ناهید نظری
امنیت اخلاقی و روانی خود منبعث از ماهیت رفتاری و نوع برخورد و تعامل افراد با یکدیگر بوده و کم و کیف این تعاملات می تواند سلب کننده و یا تقویت کننده آن باشند، نظرات فقهی در این زمینه نیز بیانگر این مسئله است که اگر موضوع و شرایط امر به معروف و نهی از منکر محقق باشد، تکلیف شرعی و وظیفه واجب اجتماعی و انسانی همه مکلفین است و حالت های مختلف در آن تأثیر ندارد.
امر به معروف و نهی از منکر دو فرع مهم از فروع دین و از ضروریات اسلام به شمار میرود و با توجه به اینکه احکامی مشترک دارند و غالباً در آیات و روایات در کنار هم آمدهاند، هر دو موضوع در کنار هم قرار گرفته است.
قرآن کریم با تعابیر گوناگونی به موضوع امر به معروف و نهی از منکر پرداخته است. در شماری از آیات تعبیر امر به معروف و نهی از منکر در کنار یکدیگر بهکار رفته است: «والمُؤمِنونَ والمُؤمِناتُ بَعضُهُم اَولِیاءُ بَعض یَأمُرونَ بِالمَعروفِ و یَنهَونَ عَنِ المُنکَرِ»(توبه /71)
همچنین تعبیراتی مانند «امر به عُرف»، «امر به عدل »، «امر به قسط » و «نهی از سوء»، «نهی از فحشا »، «نهی از فساد» و «نهی از گناه » به این دو فریضه اشاره دارد. در برخی آیات، به ویژه در ضمن قصص قرآنی نیز بدون تصریح به واژه معروف یا منکر، مصادیقی از امر به معروف و نهی از منکر آمده است. محتوای این آیات بر لزوم امر به معروف و نهی از منکر در جامعه اسلامی و نکوهش و هلاکت امتهای پیشین بر اثر ترک این دو فریضه دلالت دارد.
برخی نزول آیات قرآن را در تشریع امر به معروف و نهی از منکر دارای سیر تدریجی میدانند؛ یعنی در مرحله نخست به تشویق آن پرداخته، سپس سرنوشت شوم ترک این دو کار را یادآور شده، در مرحله بعد آن دو را واجب کرده و در نهایت عمل به آن دو را صفت لازم مؤمنان دانسته است.
فقها( من لا یحضر الفقیه؛ج1 1404؛ص 288) درباره اینکه این وجوب امر به معروف و نهی از منکر، عینی است یا کفایی، اختلاف نظر دارند و آن را غالباً در ذیل آیه ۱۰۴ سوره آلعمران طرح کردهاند: «ولتَکُن مِنکُم اُمَّةٌ یَدعونَ اِلَی الخَیرِ ویَأمُرونَ بِالمَعروفِ ویَنهَونَ عَنِ المُنکَرِ واُولئِکَ هُمُ المُفلِحون».
اکثر مفسران «مِنْ» در «مِنکُم» را تبعیضیه دانسته و وجوب کفایی را نتیجه گرفتهاند؛ یعنی امر به معروف و نهی از منکر بر همه شما واجب نیست، زیرا همه برای آن شایستگی لازم را ندارند، بلکه باید گروهی از میان شما که با معروف و منکر و شرایط امر به معروف و نهی از منکر آشنا هستند به این مهم مبادرت ورزند.
یکی از نظرات فقهی و مهم در زمینه امر به معروف و نهی از منکر تبیین دیدگاههای مقام معظم رهبری در این خصوص است؛ ایشان در مورد لزوم امر به معروف و نهی از منکر در جامعه می فرمایند:
ما هنوز تا یک جامعه کاملاً اسلامی که نیکبختی دنیا وآخرت مردم را به طور کامل تأمین کند و تباهی و کجروی و ظلم و انحطاط را ریشه کن سازد . فاصله زیادی داریم. این فاصله، باید با همت مردم و تلاش مسئولان طی شود و پیمودن آن، با همگانی شدن امر به معروف و نهی از منکر آسان گردد.
یا در جایی دیگرمسئله امر به معروف ونهی از منکر را مثل مسئله نماز دانسته و آن را یاد گرفتنی قلمداد کرده و امر می کنند که: «باید بروید ویاد بگیرید مسئله دارد که کجا و چگونه باید امر به معروف ونهی از منکر کرد».
انسان موجودى است اجتماعى که سرنوشتش با سرنوشت جامعه اى که در آن زندگى مى کند ارتباط دارد. سود و زیان کارهایى که از انسان سر مىزند هم به خود او باز مىگردد و هم جامعه را متأثر مىکند.
علاوه بر این اعمال دیگران هم در زندگى انسان خالى از تأثیر نیست. از این رو انسان همان گونه که در اعمال و رفتار خود مسئولیت دارد در برابر عملکرد افراد جامعه اى که نیز در آن حضور دارد مسئول است.
در بینش اسلامى و مخصوصاً فقه امامیه یک فرد باید پا به پاى نفس خود در جهت اصلاح دیگران نیز بکوشد. بى توجهى نسبت به اعمال و رفتار دیگران و سرنوشت دیگران در واقع بى اعتنایى به سرنوشت خویش است و اگر فساد و گناه و فحشا و منکر در جامعه شیوع یابد، آثار نامطلوب آن دامنگیر همه افراد خواهد شد و حتى مؤمنان و پارسایان نیز از شعله آن در امان نخواهند ماند.
رسول خدا (صلّی الله علیه و آله و سلّم) در تبیین این رسالت و هماهنگى مىفرماید:
«کلکم راع و کلکم مسئول عن رعیته؛ همه شما سرپرست همدیگر هستید و نسبت به زیر دستان خود مسئولید».
اسلام از متعهدان خود مى خواهد که خود را در برابر جامعه متعّهد بدانند و با مشاهده گناه و فساد ساکت نمانند بلکه همواره دیگران را به خوبى امر کنند و از بدى باز دارند. تأکیدات مکرّر قرآن کریم و وجود روایات و احادیث متعدّد در خصوص امر به معروف و نهى از منکر بیانگر اهمیّتى است که اسلام و فقه امامیه براى سالم سازى محیط اجتماعى و مبارزه با مفاسد و عوامل گناه قائل است.
اگر امر به معروف و نهى از منکر انجام گیرد تمام واجبات الهى چه تکالیف آسان و چه وظایف سخت به پا داشته مى شود، چرا که با انجام این وظیفه همه به اسلام فرا خوانده مى شوند و از ستم جلوگیرى و با ستم پیشگان مبارزه مى شود .
پس امر به معروف و نهى از منکر در عرض دیگر واجبات قرار نمى گیرد، بلکه عمل خیرى است که به برکت آنها همه نیکى ها رشد مى کند و چه بسا در اثر قیام یک امر کننده به معروف جامعه اى به سوى سعادت حرکت کند و از گرداب گناه و فساد نجات یابد.
یادداشت*/ ناهید نظری
امنیت اخلاقی و روانی خود منبعث از ماهیت رفتاری و نوع برخورد و تعامل افراد با یکدیگر بوده و کم و کیف این تعاملات می تواند سلب کننده و یا تقویت کننده آن باشند، نظرات فقهی در این زمینه نیز بیانگر این مسئله است که اگر موضوع و شرایط امر به معروف و نهی از منکر محقق باشد، تکلیف شرعی و وظیفه واجب اجتماعی و انسانی همه مکلفین است و حالت های مختلف در آن تأثیر ندارد.
,امر به معروف و نهی از منکر دو فرع مهم از فروع دین و از ضروریات اسلام به شمار میرود و با توجه به اینکه احکامی مشترک دارند و غالباً در آیات و روایات در کنار هم آمدهاند، هر دو موضوع در کنار هم قرار گرفته است.
,قرآن کریم با تعابیر گوناگونی به موضوع امر به معروف و نهی از منکر پرداخته است. در شماری از آیات تعبیر امر به معروف و نهی از منکر در کنار یکدیگر بهکار رفته است: «والمُؤمِنونَ والمُؤمِناتُ بَعضُهُم اَولِیاءُ بَعض یَأمُرونَ بِالمَعروفِ و یَنهَونَ عَنِ المُنکَرِ»(توبه /71)
,همچنین تعبیراتی مانند «امر به عُرف»، «امر به عدل »، «امر به قسط » و «نهی از سوء»، «نهی از فحشا »، «نهی از فساد» و «نهی از گناه » به این دو فریضه اشاره دارد. در برخی آیات، به ویژه در ضمن قصص قرآنی نیز بدون تصریح به واژه معروف یا منکر، مصادیقی از امر به معروف و نهی از منکر آمده است. محتوای این آیات بر لزوم امر به معروف و نهی از منکر در جامعه اسلامی و نکوهش و هلاکت امتهای پیشین بر اثر ترک این دو فریضه دلالت دارد.
,برخی نزول آیات قرآن را در تشریع امر به معروف و نهی از منکر دارای سیر تدریجی میدانند؛ یعنی در مرحله نخست به تشویق آن پرداخته، سپس سرنوشت شوم ترک این دو کار را یادآور شده، در مرحله بعد آن دو را واجب کرده و در نهایت عمل به آن دو را صفت لازم مؤمنان دانسته است.
,فقها( من لا یحضر الفقیه؛ج1 1404؛ص 288) درباره اینکه این وجوب امر به معروف و نهی از منکر، عینی است یا کفایی، اختلاف نظر دارند و آن را غالباً در ذیل آیه ۱۰۴ سوره آلعمران طرح کردهاند: «ولتَکُن مِنکُم اُمَّةٌ یَدعونَ اِلَی الخَیرِ ویَأمُرونَ بِالمَعروفِ ویَنهَونَ عَنِ المُنکَرِ واُولئِکَ هُمُ المُفلِحون».
,اکثر مفسران «مِنْ» در «مِنکُم» را تبعیضیه دانسته و وجوب کفایی را نتیجه گرفتهاند؛ یعنی امر به معروف و نهی از منکر بر همه شما واجب نیست، زیرا همه برای آن شایستگی لازم را ندارند، بلکه باید گروهی از میان شما که با معروف و منکر و شرایط امر به معروف و نهی از منکر آشنا هستند به این مهم مبادرت ورزند.
,یکی از نظرات فقهی و مهم در زمینه امر به معروف و نهی از منکر تبیین دیدگاههای مقام معظم رهبری در این خصوص است؛ ایشان در مورد لزوم امر به معروف و نهی از منکر در جامعه می فرمایند:
,ما هنوز تا یک جامعه کاملاً اسلامی که نیکبختی دنیا وآخرت مردم را به طور کامل تأمین کند و تباهی و کجروی و ظلم و انحطاط را ریشه کن سازد . فاصله زیادی داریم. این فاصله، باید با همت مردم و تلاش مسئولان طی شود و پیمودن آن، با همگانی شدن امر به معروف و نهی از منکر آسان گردد.
,یا در جایی دیگرمسئله امر به معروف ونهی از منکر را مثل مسئله نماز دانسته و آن را یاد گرفتنی قلمداد کرده و امر می کنند که: «باید بروید ویاد بگیرید مسئله دارد که کجا و چگونه باید امر به معروف ونهی از منکر کرد».
,انسان موجودى است اجتماعى که سرنوشتش با سرنوشت جامعه اى که در آن زندگى مى کند ارتباط دارد. سود و زیان کارهایى که از انسان سر مىزند هم به خود او باز مىگردد و هم جامعه را متأثر مىکند.
,علاوه بر این اعمال دیگران هم در زندگى انسان خالى از تأثیر نیست. از این رو انسان همان گونه که در اعمال و رفتار خود مسئولیت دارد در برابر عملکرد افراد جامعه اى که نیز در آن حضور دارد مسئول است.
,در بینش اسلامى و مخصوصاً فقه امامیه یک فرد باید پا به پاى نفس خود در جهت اصلاح دیگران نیز بکوشد. بى توجهى نسبت به اعمال و رفتار دیگران و سرنوشت دیگران در واقع بى اعتنایى به سرنوشت خویش است و اگر فساد و گناه و فحشا و منکر در جامعه شیوع یابد، آثار نامطلوب آن دامنگیر همه افراد خواهد شد و حتى مؤمنان و پارسایان نیز از شعله آن در امان نخواهند ماند.
,رسول خدا (صلّی الله علیه و آله و سلّم) در تبیین این رسالت و هماهنگى مىفرماید:
,«کلکم راع و کلکم مسئول عن رعیته؛ همه شما سرپرست همدیگر هستید و نسبت به زیر دستان خود مسئولید».
,اسلام از متعهدان خود مى خواهد که خود را در برابر جامعه متعّهد بدانند و با مشاهده گناه و فساد ساکت نمانند بلکه همواره دیگران را به خوبى امر کنند و از بدى باز دارند. تأکیدات مکرّر قرآن کریم و وجود روایات و احادیث متعدّد در خصوص امر به معروف و نهى از منکر بیانگر اهمیّتى است که اسلام و فقه امامیه براى سالم سازى محیط اجتماعى و مبارزه با مفاسد و عوامل گناه قائل است.
,اگر امر به معروف و نهى از منکر انجام گیرد تمام واجبات الهى چه تکالیف آسان و چه وظایف سخت به پا داشته مى شود، چرا که با انجام این وظیفه همه به اسلام فرا خوانده مى شوند و از ستم جلوگیرى و با ستم پیشگان مبارزه مى شود .
,پس امر به معروف و نهى از منکر در عرض دیگر واجبات قرار نمى گیرد، بلکه عمل خیرى است که به برکت آنها همه نیکى ها رشد مى کند و چه بسا در اثر قیام یک امر کننده به معروف جامعه اى به سوى سعادت حرکت کند و از گرداب گناه و فساد نجات یابد.
,یادداشت*/ ناهید نظری
,]
ارسال دیدگاه