به بهانه آغاز فصل بهار و رونق سفر در نوروز
"اکوتوریسم" یا گسترش گردشگری جنگل راهکاری برای حمایت از جنگل و جنگلنشینان
در ایران، تعداد قابل توجهی از روستاها در مناطق جنگلی قرار دارند و از دیرباز جنگل جز جداییناپذیر اقتصاد این مناطق بوده است. منابع جنگل محدود است و برای حفظ آن و توجه به نیاز نسلهای آینده باید به فکر استفاده از جنگل بدون آسیب رساندن به آن بود. یکی از راههای استفاده غیر مصرفی از جنگل، گسترش اکوتوریسم است. اکوتوریسم از جمله راه حلهای توسعه پایدار روستا محسوب میشود.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا به نقل از اگری پرس، همه ساله شروع فصل بهار فرصتی برای خانواده های ایرانی ایجاد می کند تا با حضور در طبیعت به گذراندن اوقات فراغت بپردازند. مناطق جنگلی از جمله مناطقی هستند که همیشه دارای جاذبه خاصی برای خانوادههای ایرانی است؛ از طرفی استفاده جنگلنشینان از جنگل بصورت استحصال چوب برای مصارف مختلف، چرای دام و… است. موارد مصرفی که به ماهیت وجودی جنگل آسیب می رساند.
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, اگری پرس,یکی از مباحث مهم که در دهه های اخیر در رابطه با توسعه مطرح شده است بحث پایداری است. در واقع توسعه ی پایدار به بهبود وضعیت زندگی انسان با در نظر گرفتن نیاز نسل های آینده ی بشری توجه دارد و در صدد پیاده سازی عدالت اجتماعی در بین نسل هاست. مفهوم پایداری در سال ۱۹۷۲ در پاسخ به تخریب محیط توسط انسان، مورد استفاده قرار گرفت و عمومیت یافت ۱٫ این مفهوم در اصل از جنگلداری منشاء می گیرد، به این معنا که، اطمینان از توانایی های موجود منابع جنگل حفظ شود. به عبارت دیگر مقدار درخت قطع شده و صدمات وارده به طبیعت جنگل، بطور متوسط از نرخ رشد جنگل تجاوز نکند. همچنین مفهوم توسعهی زیست بوم به عنوان پیش زمینه و مقدمهی توسعه پایدار، از اوایل دههی ۱۹۷۰ توسط ساچز در اتحادیه حفاظت جهانی برنامه محیطی سازمان ملل متحد مطرح گردید. توسعه زیست بوم به عنوان توسعه در سطح منطقه ای یا محلی به معنی همزیستی مسالمت آمیز میان انسان و محیط بدون تخریب و نابود کردن منابع است ۲٫
,در کشور ما، تعداد قابل توجهی از روستاها در مناطق جنگلی قرار دارند این وضعیت به ویژه در شمال کشور، در استان های مازندران، گیلان و گلستان و همچنین جنگلهای واقع در پهنهی رشته کوههای زاگرس کاملاً مشهود است. جنگل جز جدایی ناپذیر اقتصاد روستاهای این مناطق است و از گذشته تا کنون استحصال چوب از جنگل و استفاده از آن به عنوان مصالح ساختمانی، استفاده برای سوخت و تولید حرارت، قطع درختان برای فروش چوب و زغال، چرای دامها، استفاده از گیاهان جنگلی،شکار و… از کارکردهای اقتصادی جنگل برای مردم منطقه محسوب میشده است. در دهه های گذشته شاید این ایده که بتوان از جنگل درآمدزایی اقتصادی کرد بدون آنکه به آن آسیب رساند و یا از مساحت و تعداد درختان آن کاست، دور از ذهن به نظر می رسید ولی حقیقت آن است که منابع جنگلی در کشور ما و در دنیا محدود است و با آن سرعتی که در حال استفاده و نابودی به وسیله ی عوامل طبیعی و بشری هستند باز تولید نمی شود و انسان مجبور است که به استفاده های غیر مصرفی از جنگل بپردازد. یکی از راه های گسترش استفاده ی غیر مصرفی از اکو سیستم جنگل، گسترش اکو توریسم است. اکو توریسم یکی از راه حل های توسعهی پایدار روستا محسوب میشود. اکوتوریسم به عنوان گونه ای از گردشگری دوران پستمدرنیسم که در پی شکل گیری مفاهیمی چون توسعه پایدار تولد یافته است، با ظرفیت هایی که دارد، می تواند فرصت توسعه روستایی را در همه ابعاد آن ایجاد کند و به عنوان راهکاری اساسی در توسعه روستایی به کار گرفته شود. ۳
,ارزش جنگل
, ارزش جنگل,جنگل بعنوان یکی از مهمترین ارگانیسمهای حیاتبخش زندگی انسانها در زمرهی منابع طبیعی تجدیدشونده بوده و از قدمتی طولانی برخوردار است. جنگلها علاوه بر تولید انواع فرآوردههای چوبی، کالاهای قابل مبادلهی غیر چوبی مورد نیاز انسان ها را تولید میکنند. اهالی روستاهای مجاور جنگل و نیز عشایر، از گذشتهی دور از عرصههای منابع طبیعی بویژه جنگلها، بهره برداری میکردهاند. نوع و مقدار این بهرهبرداریها در مناطق مختلف متناسب با شرایط محیطی، امکانات موجود و فرهنگ مردم متفاوت است. ۴
,در گذشته فوائد و مصارف فراوان جنگل در ابعاد و زمینههای مختلف از جمله نقش زیر بنایی آن در بخش کشاورزی، تولید چوب، هیزم و زغال چوب، شکار حیوانات و فروش آنها در مقیاس های تجارت محلی یا بین المللی، استفاده از گل، میوه و پوست و دیگر قسمت های دارویی گیاهان جنگلی، تنوع زیستی و اطلاعات ژنتیکی، جلوگیری از سر و صدا و مبارزه با آلودگی های آب و خاک و هوا، حفاظت از آبخیز ها، جلوگیری از فرسایش و پر شدن پیش رس سدها، نظم مکانی، افزایش آبهای زیر زمینی، اشتغال زایی و تولید کار و… بود که بیانگر ارزش حیاتی جنگل در توسعه اقتصادی هر کشور است۵٫ بسیاری از کارکردهای ذکر شده برای جنگل، در توسعهی پایدار نیز دارای اهمیت فراوان است. اما برخی از این کارکردها اگر بدون مدیریت و برنامه ریزی و بدون در نظر گرفتن نیاز نسلهای آتی بشر به کار گرفته شوند موجب نابودی جنگل ها و عدم توسعه پایدار می شود. کارکردهایی چون استحصال هیزم و زغال چوب از جنگل ها از این گونه موارد هستند.
,براساس بررسیهای به عمل آمده در کشورهای پیشرفته بر روی ارزشهای زیست محیطی جنگلها و درختان، ارزش زیست محیطی و عملکرد چند جانبه یک درخت ۵۰ ساله بلوط در فضای سبز در سال، حدود ۳۰۰ دلار برآورد شده است، در حالی که ارزش چوب این درخت معادل ۱۰۰ دلار در حد قیمت مطلوب است ۶٫ با توجه به آنچه بیان شد لزوم حفظ جنگل و ارزشمندی آن ایجاب می کند تا از قطع بدون برنامه و بدون جایگزین درختان خودداری گردد.
,تعریف اکو توریسم
, تعریف اکو توریسم,اکو توریسم که اختصار واژهی Ecological- Tourism است در ادبیات فارسی، جهانگردی زیست محیطی (طبیعت گردی) ترجمه شده است۷٫ مبنای اکوتوریسم توسعه اقتصاد محلی است۸٫
,در تعریف اکو توریسم بیان می کنند اکو توریسم مجموعهای است از صنعت ارگانیک و دینامیک توریسم که در عین بازدهی و سودآوری چشم گیر اقتصادی، متضمن لایههای عمیقتر توسعه است. این مجموعه نه تنها بستری است برای تکامل فرهنگی جوامع، بلکه اکو توریسم محیط زیست را به خدمت آرامش روح انسانهای کنجکاو و جستجوگر در می آورد و آنان ر ا در سفر جذاب و لذتبخش و پرخاطره به کشف ناشناختههای جهان هستی و نزدیکی طبیعت و غوطه ور شدن در آرامش روح افزا و فرح بخش جاذبههای طبیعی آفرینش فرا می خواند۹٫ همچنین در تعریفی دیگر اکو توریسم را معادل طبیعت گردی میدانند که با انگیزه استفاده از جاذبه ها و توانمندیهای طبیعی و تمام جاذبه هایی که به نوعی با طبیعت در ارتباط هستند، صورت میگیرد مانند کوهپیمایی، شنا، قایقرانی و قایق سواری در رودخانه های آرام، انواع مسکن در محیط روستایی و… ۱۰٫
,جنگل و اکو توریسم
, جنگل و اکو توریسم,توسعه گردشگری در مناطق روستایی عنصری اساسی است و یکی از راه های نجات روستاها از فقر، مهاجرت و مشکلات اجتماعی و اقتصادی به شمار می رود. در اکثر نواحی روستایی، به دلیل غالب بودن اقتصاد کشاورزی و آسیب پذیری آن، توجه به دیگر فعالیت های توسعه ای نظیر گردشگری به عنوان مکمل این بخش می تواند از جنبه های مختلف، تضمینی در بهبود شرایط زندگی روستاییان باشد۱۱٫ از طرفی امروزه به دلایلی مانند رشد روز افزون جمعیت، توسعه مناطق مسکونی شهری و زندگی شهرنشینی، افزایش آلودگی های صوتی در رابطه با توسعه تکنولوژی، خستگی ناشی از کار در بخش های مختلف مشاغل شهری، افزایش روزهای تعطیل، افزایش درآمد و عوامل مشابه به ویژه در کلان شهرها، مردم و شهروندان را بر آن داشته که به عنوان پناهندگان زیست محیطی به عرصه جنگل ها، دامان کوه ها، دشت ها و طبیعت پناه برند. این امر باعث رشد رو به تزاید صنعت گردشگری متکی به طبیعت( اکو توریسم) شده است۱۲٫ جنگل های کشور به لحاظ جاذبه های گردشگری ظرفیت بالایی دارند و روستاییان این مناطق به لحاظ جایگاه اکوتوریسمی که جنگل دارد می توانند با سرمایه گذاری در این بخش به رونق اقتصادی روستا و جنگلنشینان کمک کنند.
,ادامه دارد…
, ادامه دارد…,, ,
به قلم علیرضا رحیمی
,منابع
, ,۱ محمودی، محمود. ۱۳۸۹٫ کاربرد منطق فازی در ارزیابی جامع پایداری اجتماعی سکونتگاه های روستایی(مطالعه موردی: بخش قوشخانه شهرستان شیروان). همایش توسعه پایدار روستایی با تأکید بر کشاورزی، خراسان شمالی، بجنورد، سازمان جهاد کشاورزی. قابل دسترسی در
,. http://profdoc.um.ac.ir/paper-abstract-1017681.html
,۲ لطفی، حیدار. و سمیه نعیمی. ۱۳۸۸٫ مدیریت کشاورزی و توسعه پایدار کشاورزی. همایش ملی انسان، محیط زیست و توسعه پایدار، همدان، دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان. باشگاه پژوهشگران جوان. قابل دسترسی در پایگاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی http://www.sid.ir .
,۳ و ۸ هاشمی، نیلوفر. ۱۳۸۹. نقش اکوتوریسم در توسعه پایدار روستایی، فصلنامه روستا و توسعه، سال ۱۳ ، شماره ۳، پاییز ۱۳۸۹ ، صص ۱۸۸-۱۷۳٫
,۴ معیری، محمد هادی، بارانی، حسین، شهرکی، محمدرضا، بهمنش، بهاره. ۱۳۹۱٫ بررسی نوع و مقدار بهره برداری از منابع جنگلی توسط ساکنان روستاهای مجاور جنگل( مطالعهی موردی: منطقهی هزار جریب استان مازندران). مجله جنگل ایران، انجمن جنگلبانی ایران، سال پنجم، شمارهی ۲، تابستان ۱۳۹۱ ، صص ۱۶۰-۱۵۱٫
,۵ جعفری صمیمی، احمد، صالحی، علی.۱۳۹۱٫ اثر مزیت نسبی جنگل داری بر توسعه اقتصادی استانهای ایران. مجله اقتصاد منابع طبیعی، سال اول، شماره ۱، پاییز ۱۳۹۱٫
,۶ و ۷ رنجبر، محسن. ۱۳۸۵٫ جاذبه های اکوتوریسم تالش با تأکید بر ذخایر جنگلی، مجله علمی ترویجی گیاه و زیست بوم، شماره ۴و۵، زمستان ۱۳۸۴ و بهار ۱۳۸۵٫ صص ۸۰-۶۱٫
,۹ تقوایی، مسعود، پیرمرادیان، زهرا، صفرآبادی، اعظم. ۱۳۹۱٫ امکان سنجی توسعه اکو توریسم در ناحیه سامان چهارمحال و بختیاری. دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهر، فصلنامهی علمی- پژوهشی فضای جغرافیایی، سال دوازدهم، شمارهی ۴۰، زمستان ۱۳۹۱، صص ۱۶۹-۱۵۰٫
,۱۰ ازکیا، مصطفی، ایمانی، علی.۱۳۸۷٫ توسعه پایدار روستایی. انتشارات اطلاعات. صص ۳۱۸-۳۱۷٫
,۱۱ خالدی، شهریار، صالحیان بادی، سعید، صیدالی، محسن. ۱۳۹۱٫ جایگاه اکو توریسم بیابانی در توسعه سکونتگاه های روستایی( مطالعه موردی: اقامتگاه گردشگری متین آباد- بادرود)، فصلنامه علمی- پژوهشی برنامه ریزی منطقه ای، سال دوم، شماره۸، زمستان۱۳۹۱٫ صص ۱۰۳-۹۳٫
,۱۲ پیرمحمدی، زیبا، فقهی، جهانگیر، زاهدی امیری، قوام الدین، شریفی، مرتضی. ۱۳۸۹٫ ارزیابی توان زیست محیطی متناسب با رویکرد طبیعت گردی( اکو توریسم) در جنگل های زاگرس( مطالعه موردی: سامان عرفی چم حاجی جنگل کاکا رضا، لرستان). فصلنامه علمی- پژوهشی تحقیقات جنگل و صنوبر ایران، جلد۱۸، شماره۲، صص ۲۴۱-۲۳۰٫
]
ارسال دیدگاه