حقوقی بر "حفاظت محیط زیست"
از دید نگارنده یک نظام حقوقی و قانونی در حفظ و صیانت از محیط زیست جغرافیای تحت حاکمیت خود زمانی می تواند موفق شود که انسان را در قالب اکولوژی زیستی خود سوژه حق و ارزش قرار دهد...[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از مُکریان، محیط زیستگرایی جنبشی اجتماعی با فلسفه پشتیبانی از محیط زیست و پاسداری از منابع طبیعی است. نماد این جنبش گسترده رنگ سبز است. در نوشتههای مردمان خاورمیانه در سالهای چیرگی اسلام بر آن بخش از جهان اشارههایی به پاسداشت محیط زیست و جلوگیری از آلودهسازی آن شدهاست. در اروپا پیشینه این جنبش به روزگاری باز میگردد که شاه ادوارد یکم دچار بیماری تنفسی شد و آنگاه که دریافت که عامل بیماریش دود بودهاست سوزاندن زغال سنگ را درسال ۱۷۲۷ ممنوع داشت. هواداران محیط زیست به سه دسته بخش میشوند: سبزهای تیره، سبزهای روشن و سبزهای تابان. سبزهای روشن پاسداری از محیط زیست را مسئولیتی فردی میدانند. آنها به هواخواهی از محیط زیست به دیدهٔ یک مرام سیاسی نمینگرند بلکه آن را بیشتر شیوهای برای زندگی میدانند. سبزهای تابان به تغییرات بنیادین در زمینهٔ سیاسی و اجتماعی برای نجات محیط زیست باورمندند. سبزهای تیره هم بدین جنبش به چشم بازتاب صنعتیگرایی مینگرند و در جستجوی تغییرات رادیکال در عرصهٔ سیاسیاند. هواداری از محیط زیست با زایش پدیدههایی چون گرمشدن زمین و مهندسی ژنتیک دستخوش دگرگونیهایی گردیدهاست.
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, مُکریان,از جنبشها و نظامهای اندیشه های متفاوت است که ما به نظمی حقوقی و تبعا نظامی قانونی مطبوع در حوزە کارکردی حفاظت محیط زیست دست میابیم ناگذیر به بررسی چندی ازاین اندیشه ها یا به عبارتی نقطه عطفهای اندیشه فلسفی بر حقوق محیط زیستی میپردازیم.
,روسو بر خلاف جریان تفکر روشنگری، معتقد بود که سرشت بشر بر همکاری استوار است و جامعه های ابتدایی مانند بومیان امریکایی و افریقایی برای انسان بهترین جامعه اند، تمدن به جای آنکه موهبتی باشد، همیشه با هزینه هایی همراه است که از منافع آن بیشتر است. وی را می توان یکی از پیشگامان افکار احساساتی و سبز نامید. نقد روسو بر مصنوعی در برابر طبیعی و اینکه آسیب های اجتماعی را معلول آثار زیان بار تمدن دانسته ،از دیدگاه سبز یکی از نخستین انتقادهای روشنگری را تشکیل داده است. از دیدگاه روسو طبیعت و محیط طبیعی نماینده معصومیت ،اصالت و کمال ،در برابر آثار زیانبار شهرنشینی و پیچیدگی زندگی متمدن دانست.بعدها بە نوعی دیگر از این تلقی از محیط را در اندیشە استوارت میل میبینیم: جایگاه محیط زیست در آثار جان استوارت میل یکی از بزرگترین متفکران سیاسی لیبرال قرن گذشته را می توان از زمان بهبود او از سکته مغزی ردیابی کرد.دیدگاههای بسیار اصیل او درباره آنچه امروز آن را نکته های زیست محیطی می نامیم در روزگار وی بی همتا بود و پیشاهنگ طرح بسیاری از موضوع هایی است که بعدها سبز یا بوم شناختی بدانها اطلاق شد. لیبرالیسم ،نظریه اجتماعی رایج قرن 19 میلادی بطور کلی با سوسیالیسم در مورد رابطه میان جامعه و طبیعت و پیروی از پیشرفت مادی توافق داشت، اما جان استوارت میل در مقابل این دیدگاه مشترک و مسلط توسعه صنعتی ایستادگی کرد.دیدگاههای او در مورد دفاع از گسترش توجه اخلاقی به حیوانات غیر از آدمیزاد ،او را در رده یکی از نخستین نظریه پردازان اجتماعی سبز قرار می دهد.
,در راستای نگاه گذرا بر سیر ادنیشه های نمیتوان از مکتب انتقادی فرانکفورت به سادگی گذشت، مکتب انتقادی از با نفوذترین مکاتب فکری قرن بیستم بوده است که از مشاجرات فکری بر سر تفکرات فلسفی و جامعه شناختی فیلسوفان شهیر قرن اخیر در بین اندیشمندانی پیدا شدکه در موسسه پژوهش های اجتماعی گرد آمده بودند. این مؤسسه در سال ۱۹۳۰ میلادی در نیویورک تأسیس شد و در واقع همان مؤسسه پژوهش های اجتماعی دانشگاه فرانکفورت بود که به دلایل سیاسی نتوانسته بود در آلمان فعالیت کند. از دیدگاه این مکتب ازدیدگاه نظریه انتقادی، جامعه به عنوان نظامی تلقی می شود که در آن افراد در پی علائق و منافع خاص خود، ضرورتاً به وابستگی متقابل، تقسیم کار، تولید کالایی با نظام مبادله، کار مزدوری، تمرکز دیوانی (بروکراسی) و دولتی و به طور کلی عقل ابزاری هدایت می شوند. غایت اصلی نظریة انتقادی، عقل و آزادی است. مبارزات اجتماعی به طور کلی در جهت تحقق این غایات به وقوع می پیوندد و فلسفه و نظریه انتقادی خود جزئی از این مبارزات به شمار می رود. نظریه پردازان جدید امنیت بر این اعتقادند که موضوعاتی همانند گرم شدن کره زمین، فرسایش لایه ازن و سایر مسایل زیست محیطی » در زمره تهدیدات آینده بشریت محسوب شده و کشورها را با بحرانها و موضوعات جدیدی روبرو ساخته است. تعیین هر گونه روند امنیت ساز مشترک براساس نشانه های تهدید شکل می گیرد. اگر نیروها و یا عناصر تهدیدکننده تغییر یابد، در آن شرایط روندهای جدیدی برای مقابله با تهدید ایجاد می شود. اولین نشانة تهدید امنیت زیست محیطی را می توان در محدودیت های استفاده از منابع دانست. در حال حاضر، در سطح جهان تغییراتی در ترکیب شیمیایی جو، تنوع ژنتیک گونه های ساکن در کرة زمین، و چرخه مواد شیمیایی حیاتی در اقیانوس ها، زیست کره در حال وقوع است که هم از نظر ابعاد و هم از نظر آهنگ، سابقه ای برای آن نمی توان یافت. بنابراین نظریه پردازان مکتب انتقادی این موضوع را مورد پرسش قرار می دهند که اگر امنیت سازی دارای اولویت های مختلفی است؛ بنابراین سلامتی و بقاء جامعه انسانی چه جایگاهی دارد؟ این افراد نسبت به رشد سریع فعالیت های اقتصادی و عدم توجه سرمایه داری به روندهای زیست محیطی ابراز نگرانی کرده اند. تهدیدات ناشی از تولید فزاینده و توسعة سریع و همچنین منابع تجدیدناپذیر و منازعات منطقه ای از جمله تهدیدات اصلی در این زمینه به شمار می روند. بحران هویت اجتماعی ناشی از پناهندگی، مهاجرت و حاشیه نشینی که دلیل عمده آن را در دهه های اخیر می توان تخریب محیط زیست دانست موج جدیدی از نگرانی های دستیابی به امنیت پایدارجهانی را ایجاد نموده است. یکی دیگر از دلایل ظهور جنبش های اجتماعی در قالب مکتب انتقادی را می توان فقدان منابع اقتصادی ناشی از تخریب محیط زیست دانست.
,نظریه پردازان مکتب انتقادی تلاش دارند تا معناسازی جدیدی را برای تهدید مشترک » موضوعات امنیتی ایجاد نمایند. آنان درصددند تا آنها را برجسته نموده و زمینه های همکاری متقابل را جهت نیل به « جدید ایجاد امنیت فراگیربا مفهوم جدیدش فراهم سازند. به همان گونه ای که موضوعات زیست محیطی در قالب نشانه های امنیت بین الملل موردتوجه و پردازش قرار می گیرد، باید آن را به عنوان نمادی از همکاری گرایی بین المللی، اجتماعی و انسانی نیز دانست. نظریه پردازان امنیت زیست محیطی که در قالب مکتب انتقادی فعالیت نموده اند، اقدامات خود را در دو سطح سازماندهی کرده اند. در همین راستا آنها را نیز تغذیه کرده فی المثل "پادفرهنگ ها" محیط زیست گرایی برخی از آنند که از نهضت های دهه ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ ریشه گرفته اند. منظور از کوشش عمدی برای زندگی براساس هنجارهای ،"پاد-فرهنگ" متفاوت و تا حدی متناقض با هنجارهای مورد حمایت نهادهای جامعه، و همچنین تعارض با این نهادها براساس اصول و عقاید بدیل است. دارای نشانه های عمیقی از همکاری های "پادفرهنگ ها" این گونه سازمان یافته اجتماعی در نقد فرهنگ سیاسی نهادهای مرسوم موجود می باشد. جنبش های اجتماعی زیست محیطی را می توان نگرش انتقادی به روند سریع تغییرات اقتصادی و صنعتی در دنیای مدرن دانست؛ زیرا دنیای مدرن دارای پیامدهایی است که نیاز جدی به کنترل دارد. برخی از یرومندترین پاد-فرهنگ ها در جوامع ما به صورت پیروی محض از قوانین طبیعت بیان شده اند، و از همین روی بر اولویت احترام به طبیعت در مقابل تمامی نهادهای بشری تاکید می کنند. به همین دلیل است که فکر می کنم می توان، جریان هایی کاملا متمایز از قبیل محیط زیست گرایان رادیکال مثل گروه اول زمین یا کلانتران دریا)، نهضت آزادی حیوانات، و اکوفمنیست ها را در از سوی .(Davis, محیط زیست گرایی پاد-فرهنگ جای داد ( 1991 دیگر می توان به این جمع بندی رسید که عقلانیت جدیدی در حوزه های اجتماعی کشورهای مدرن ایجاد شده که نشانه ها و پیامدهای خود را به محیط پیرامونی نیز منتقل می کنند. به این ترتیب باید قالب های ادراکی دیگری را ملاحظه نمود که توسط نظریه پردازان مکتب انتقادی در حوزة جنبش های اجتماعی و موضوعات زیست محیطی ارایه شده است. قسمت اعظم موفقیت نهضت محیط زیست از این واقعیت ناشی می شود که این نهضت، بیش از هر نیروی اجتماعی دیگری، به بهترین نحو با شرایط ارتباطات و تجهیز و بسیج به .(Ostertag, در پارادیم نوین تکنولوژیکی سازگار بوده است ( 1991این ترتیب نظریه پردازان مکتب انتقادی، جنبش های اجتماعی موجود در نظام سرمایه داری را به عنوان تلاش برای تبیین نیازهای جدید و عقلانیت زیست " بازسازی مخاطرات کارکردی گذشته در چارچوب می دانند. آنان از این طریق (life world ationality) " جهان ارزش های موجود در سرمایه داری " فرهنگ های مخالف " توانستند ارایه دهند. با این که این نهضت عمدتاً متکی به سازمان های مردمی است، اما کنش محیط زیستی بر مبنای آفریدن رویدادهای موردعلاقه رسانه ها عمل می کند. محیط زیست گرایان، با آفریدن رویدادهایی که توجه رسانه ها را جلب می کند قادر خواهند بود تا به مخاطبانی بیش از اعضا و هواداران مستقیم خود دست یابند. در چنین روندی شاهد شکل گیری موج سیاسی جدیدی می باشیم که مبتنی بر روندهای انتقادی نسبت به گسترش بیش از حد تولید صنعتی بوده و به عنوان عامل تعیین کننده تعادل اقتصادی برای زیست سالم و پایدارتر تلقی می شود. بنابراین جنبش های اجتماعی زیست محیطی که توسط نظریه پردازان مکتب انتقادی مطرح شده را می توان به عنوان تفسیر ارزش ها و هنجارهای جدید برای ارتقاء قابلیت های بازتولید جامعه دانست.
,مکاتب و چارچوبهای اندیشه گوناگونی نسبت به این موضوع موجود است و بررسی همه آنها از دق این نوشتار و حوصله خواننده به دور است. در هر حال این که بقای بشر بر روی این کره خاکی بستگی تمام به حفاظت از محیط زیست دارد، هیچ فرد نسبتا مطلعی از رابطه بین انسان و محیط زیست، شک و تردیدی ندارد. اصطلاح محیط زیست گرچه در هیچ یک از کنوانسیونها، معاهدات و بیانیه های مهم بین المللی تعریف نشده اما در یک نگاه کلی می توان گفت که محیط زیست به همه شرایط و عوامل فیزیکی، اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و زیبا شناختی اطلاق می شود که اشیاء و اموال موجود در کره زمین در حیطه آن قرار دارد و بر مطلوبیت و ارزش آن اموال و نیز کیفیت زندگی بشر اثرگذار است. پس هر چه در دور و اطراف خود می بینیم در محدوده معنی و مفهوم این اصطلاح قرار می گیرد.
,در سایه بحران های زیست محیطی اخیر بسیاری از محققین تلاشی را جهت بررسی دلایل خصمانه انسان با طبیعت خویش آغاز کرده اند ، بخشی از این تحقیق شامل بررسی ریشه های فلسفی اثرگذار برروند کنش انسان با جهان و طبیعت پیرامونش همچنین مسولیت و سهم ادیان در قبال محیط زیست می باشد. ریشه بحرانهای اکولوژیکی بدیهی بوده و در اعتقادات و ساختار های ارزش ما جای دارند که این اعتقادات بر روش زندگی ما و ارتباط با طبیعت اثر دارند.
,فاجعه های زیست محیطی که هر از گاهی در گوشه و کنار این دنیای پهناور رخ می دهد، اغلب حاصل فعالیتهایی است که بشر به ویژه از یکصد سال قبل در راه رسیدن به توسعه و رفاه، در طی فرآیند صنعتی شدن، به آنها دست برده و باعث تخریب و آلودگی محیط زیست شده است. مدتهاست که علاج این گونه نابسامانی ها که سلامتی بشر را به خطر انداخته، فکر انسان را به خود مشغول داشته و نشستهای بین المللی متعددی را شکل داده است که به کنفرانس «محیط زیست انسان» و کنفرانس «محیط زیست و توسعه» (معروف به «اجلاس زمین») که به ترتیب در شهرهای استکهلم (سوئد) و ریودوژانیرو (برزیل) در سالهای 1972و1992 توسط سازمان ملل برگزار شدند، به عنوان سرآمد این نشستها می توان اشاره کرد.
,به عبارتی ما نیازمند توسعهای هستیم که هم مردم مدار یعنی معطوف به بهبود شرایط انسانی و هم مبتنی برحفاظت از محیط یست یعنی حفظ تنوع و قدرت تولید طبیعت باشد.ماناگزیریم که به برخی دیدگاهها در مورد محیط زیست و توسعه پایان دهیم.دیدگاههایی که گویی این دورا در مقابل یکدیگر قرار میدهد. در واقع ما باید بپذیریم که این دو اصل ( محیط زیست و توسعه )، دو بخش ضروری یک فرایند اجتناب ناپذیر هستند.
,پیامدهای انسانی تحولات جهانی محیط زیست نیز در نقاط مختلف جهان متفاوت است. دوبرابر شدن میزان گاز دی اکسید کربن در جو میتواند اثر بارور کننده عمدهای بر برخی محصولات داشته باشد اما بربرخی دیگر تاثیر نداشته یا اینکه تاثیرش اندک است. بنا به پیشبینیهای علمی ، روند فعلی گرم شدن کره زمین موجب گسترش تولید محصولات کشاورزی بسوی شمال زمین یعنی مناطق روسیه و ژاپن و کانادا میگردد. این درحالی است که همین مسئله، موجب افزایش دما و کم آبی و خشکسالی در عرضهای جغرافیایی پایینتر نیمکره شمالی از جمله کشور ایران میشود .مناطق متعددی در جهان وجود دارند که تخریب محیط زیست در آنها، به آستانه ایجاد خطر جدی برای ادامه حیات و یا سلامتی ساکنین آن رسیده است. در این مناطق، سرعت تخریب، در حال پیشی گرفتن از توانایی انسان برای ممانعت یا سازگاری با آن است . لذا دانشمندان زیست محیطی، امروز ابعاد سیاسی حقوق استفاده از ذخایر را مورد تاکید قرار میدهند و برضرورت بررسی پیوندهای میان محیط زیست، اقتصاد و جامعه تاکید میکنند.
,از دید نگارنده یک نظام حقوقی و قانونی در حفظ و صیانت از محیط زیست جغرافیای تحت حاکمیت خود زمانی میتواند موفق شود که انسان را در قالب اکولوژی زیستی خود سوژه حق و ارزش قرار دهد، کمتر به جنبه ابژکتیو محیطی جهت تولید و.. بپردازد، به عبارتی حقی سیال از وجود وی در یک سیستم زیستی برقرار نماید. که بتوان اینگونه متصور شد که با خروج یا آسیب پذیری هر کدام از حلقهها، لایهها یا همزیستهای محیطی خطر برای محدود شدن دایره حقوقی کلیت سیستم تلقی شود نه فقط انسان، بلکی یکپارچگیای که در آن موجودیت انسان منتج و ممکن میشود. لذا اینجا با توجه به اینکه سیستم حقوقی ایران سیستمی رومی/اسلامی دسته بندی میشود، این استلذام به میان خواهد آمد که ما تحت چه هرمنوتیکی فقهی هژمونی صیانت از محیط زیست را قرائت مینمایم، که بتوان لایه های ملزم اجرایی آن را چه در سیستم قانونی و چه در سیستم اجرایی دنبال کنیم. به عبارتی همانگونه که کانت میگوید، انسانهای دیگر حقوقی بر گردن ما دارند یعنی ما در روابط اجتماعی خود با دیگران باید حقوق دیگران را مراعات کنیم.اما این مراعات حقوق دیگران «تکلیف»ماست و همین طور ما حقوقی داریم که دیگران را مکلفاند آن حقوق را مراعات کنند.پس حق و تکلیف در مقابل هم تحقق مییابند و چون انسان یک موجود اجتماعی است و حقوق و تکالیف در یک شبکهی اجتماعی در مقابل هم قرار میگیرند هیچ کدام بدون دیگری تحقق نمییابند و البته تکالیف انسان به دو بخش تقسیم میشود:
,تکالیف ما نسبت به ذات خود و تکالیف ما در قبال دیگران.
, تکالیف ما نسبت به ذات خود و تکالیف ما در قبال دیگران.,مثلا ما مکلف هستیم سلامت جسمانی خود را حفظ کنیم.این تکلیف نسبت به ذات خود ماست؛اما وقتی مکلف هستیم حقوق دیگران را مراعات کنیم این تکلیف نسبت به دیگران است.اگر تکلیف را به بینش کانتی بتوان از منظر دیالکتیکی بازخوانی کرد تکلیف«تز»و حق را«آنتی تز»تلقی کنیم«سنتز»آنها مفهومی است که رابطهی حق و تکلیف را تنظیم میکند. آیا ما با همچون سنتزی در برابر اکولوژی زیست محیطی خود نیز روبرو هستیم؟؟ آیا استلزامی برای وجودش قائلیم؟؟
,تکالیف انسان،حقوق انسان و نظام سیاسی. در فلسفه کانت حق و تکلیف از مفاهیم متضایقند،یعنی دیگران حقوقی بر ما دارند و ما باید حقوق آنها را ادا کنیم و ادای حقوق دیگران تکلیف ماست.ما نیز حقوقی بر دیگران داریم که آنها باید آن را ادا کنند.تکلیف عملی است که انسان ملزم به ادای آن است.الزام عبارت است از وابستگی ارادهی کسی که مطلقا خیر نیست،به اصل استقلال یا خودبسندگی: در حالی که تکلیف عبارت است از ضرورت برونذهنی(عینی)یک عمل.انسان دارای دو نوع تکلیف است:تکالیف نسبت به خود و تکلیف نسبت به دیگران.حق عبارت است از مجموع شرایطی که به موجب آن،گزینش هر کس،طبق قانون کلی اختیار با گزینش افراد دیگر منطبق میشود.حق به دو بخش طبیعی و وضعی تقسیم میشود.حق طبیعی گاهی حق فطری یا حق خصوصی نامیده میشود و حق وضعی(موضوعه)گاهی حق اکتسابی یا عمومی نامیده میشود. مهمترین حقوق طبیعی حق مالکیت است. حقوق و تکالیف در فلسفهی کانت دو مفهوم متضایفاند. در این میان اگر وجودیت انسان در مجموعەای تعریفی قرار گیرد (درخت، خاک، آب و...) تبعا حقوق در ذات خود برای یک موجودیت بافتی سیال بە خود میگیرد. کە بر اساس تعریف جایگاه این ارزش نیز به همان صورت پلورال ساخته و پرداخته خواهد شد.
,در حقوق ایران قبل از انقلاب اسلامی و همچنین در قانون اساسی مشروطیت و در متمم قانون اساسی اشاره خاصی به موضوع محیط زیست سالم نشده است، چراکه "اساسا حق بر محیط زیست در آن دوران نبود" (Rmamazani Ghavambadi,op.cit, p 304). با پیروزی انقلاب اسلامی و به صور مشخص با تصویب اصل ٥٠ قانون اساسی. موضوع برخورداری از محیط زیست سالم با اجماع اعضای خبرگان قانون اساسی و بدون مخالفت تصویب گردید.
,اصل ٥٠ آخرین اصلی بود که در جلسه ٥٤ مجلس بررسی نهایی قانون اساسی تصویب گردید. این اصل بدون هیچ گونه رای مخالفی یا ممتنعی و با رای موافق کلیه اعضای حاضر در جلسه (٦٤ نفر) به تصویب رسید (صورت مشروع مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی، ١٣٦١ ، ص ١٢١١) طریق نگارش، محتوا و الزامات این اصل بیانگر یکی از پیشرفتهترین اصول مربوط به محیط زیست در قانون اساسی است. این اصل بر حفظ محیط زیست به مثابه یک وظیفه عمومی تاکید شده است. افزون براین، در اصل ٥٤ قانون اساسی عناصر مختلف محیط زیست به عنوان ثروت عمومی معرفی گردید که باید در راستای مصالح عامه از آن استفاده شود. بعد از انقلاب در قانون اساسی حداقل در دو اصل ٥٠ و ٤٥ حفاظت از محیط زیست و توجه به عناصر آن موضوع قانون اساسی قرار گرفت. همچنین می توان به اصل ٤٨ نیز اشاره نمود که بر بهرهبرداری عادلانه از منابع طبیعی تاکید می نماید به موجب این اصل: "در بهره برداری از منابع طبیعی و استفاده از درآمدهای ملی در سطح استانها و توزیع فعالیتهای اقتصادی میان استانها و مناطق مختلف کشور، باید تبعیض در کار نباشد. به طوری که هر منطقه فراخور نیازها و استعداد رشد خود، سرمایه و امکانات لازم در دسترس داشته باشد."
,در اصل ١٥٣ نیز هرگونه قرارداد که موجب سلطه بیگانه بر "منابع طبیعی" گردد اعلام شده است. آنچه که در این اصول موضوع شناسایی قرار گرفته، بدون اشاره صریح به حق بر محیط زیست، ضرورت حفاظت از محیط زیست و منابع طبیعی است. عبارتهای این اصول به هرگونه ای تقریر شده است که مولفه هایی از این حق را معرفی می نماید که به برخی از آنها اشاره شده است. مانند: ضرورت حفاظت از محیط زیست به موجب اصل ٥٠، محیط زیست به مثابه "ثروت عمومی" به موجب اصل ٤٥ قانون اساسی و... در قانون مدنی نیز تا کنون با قانونهای بازدارنده مبنی بر نحوه برخورد با محیط در چارچوب ملک تحت هر نوع ایادی ممکن روبرو نشده ایم.
,سیستم حقوقی ما کلیت گردش و سیستم پردازشی محیط را در خدمت بهره برداری انسانی قرار داده به تبع این چنین اعطای مرکزیتی به دایره تعریف حقی، حتی اگر در مواد پسندیده مجلس یا پارلمان به محیط زیست بپردازیم باز هم آنرا به تنها در محدوده ارزشی ابزارمدار برای انسان در حال تعریف قرار میدهیم. در حالیکه ما به مفهموی زنجیره ای و ازرش زنجیره ای ناشی از تعریف حق/قانون/تکلیف نیازمندیم که بتوان کلیت نظام حقوقی مطلوب را بسازد.
,در قانون جزا به عنوان محور بازدارنده و محافظ نیز با اصل و بندهای متعددی روبرو هستیم به عنوان نمونه:
,یکی از جرایمی که به آسایش عمومی لطمه وارد می آورد تخریب و آتش زدن اموال دیگران است این اموال ممکن است دولتی یا غیر دولتی باشد در زیر به بررسی این موارد می پردازیم:
,آتش زدن ساختمانها و متعلقات آن(آتش زدن اموال غیر منقول) :
, آتش زدن ساختمانها و متعلقات آن(آتش زدن اموال غیر منقول) :,هر کس از روی عمد ساختمان یا کشتی یا هواپیما یا کارخانه یا انبار و هر محلی که برای سکونت است یا آماده شده برای سکونت یا جنگل یا خرمن یا هر محصول کشاورزی یا درختان دیگری را بسوزاند به حبس از دو تا پنج سال محکوم می شود.
,آتش زدن اموال منقول:
, آتش زدن اموال منقول:,هر کس از روی عمد اموال منقول دیگری را(به غیر از آنچه که در بالا گفته شد) آتش بزند به زندان از شش ماه تا سه سال محکوم می شود.
,خراب کردن اموال منقول یا غیر منقول:
, خراب کردن اموال منقول یا غیر منقول:,هر کس از روی عمد اموال منقول یا غیر منقول متعلق به دیگران را خراب کند یا به هر صورت کل آن یا بعضی از آن را تلف کند یا از کار بیاندازد به حبس از شش ماه تا سه سال محکوم خواهد شد.
,کشتن یا مسموم کردن یا ناقص کردن حیوان حلال گوشت یا حیواناتی که شکار آنها توسط دولت ممنوع است:
, کشتن یا مسموم کردن یا ناقص کردن حیوان حلال گوشت یا حیواناتی که شکار آنها توسط دولت ممنوع است:,هر کس از روی عمد و بدون اینکه ضرورتی داشته باشد حیوان حلال گوشت متعلق به دیگری را یا حیواناتی که شکار آنها توسط دولت ممنوع اعلام شده است را بکشد یا مسموم یا تلف یا ناقص کند به حبس از نود و یک روز تا شش ماه یا جزای نقدی از یک میلیون و پانصد هزار ریال تا سه میلیون ریال محکوم خواهد شد.
,نکته مهم :حیوان یا باید حلال گوشت باشد(مانند مرغ، گوسفند و غیره) یا باید از حیواناتی باشد که شکار آنها ممنوع اعلام شده باشد. کشتی یا تلف کردن حیوان باید بدون ضرورت باشد برای مثال اگر کشتن حیوان برای دفاع از خود باشد یا در موارد اضطراری برای سیر کردن دو رفع گرسنگی باشد شخص چون ضرورت داشته و حیوان را کشته یا ناقص کرده مرتکب جرم نشده و مجازات نمی شود.
,شکار حیوانات وحشی حفاظت شده:
, شکار حیوانات وحشی حفاظت شده:,هر کس برخلاف مقررات و بدون مجوز قانونی به شکار و صید حیوانات وحشی حفاظت شده بپردازد به حبس از سه ماه تا سه سال و یا جزای نقدی از یک و نیم میلیون ریال تا هجده میلیون ریال محکوم خواهد شد. بنابراین حیوانات وحشی که حفاظت نشده اند و طبق قانون کشتن آنها جرم نیست شکاری ندارد مجازات ندارد.
,چراندن یا خراب کردن محصول دیگری یا خشکاندن محصول دیگری:
, چراندن یا خراب کردن محصول دیگری یا خشکاندن محصول دیگری:,هر کسی محصول شخصی دیگر با بچراند(یعنی حیوانات خود را در مزرعه او رهها کند تا محصول او را بخورند) یا باغ میوه باغ نخلستان کسی را خراب کند یا محصول دیگری را قطع یا درو کند یا به وسیله قطع آب متعلق به دیگری یا با اقدامات و وسایل دیگر محصول او را خشک کند یا ضایع کند یا آسیاب دیگری را از استفاده بیاندازد به حبس از شش ماه تا سه سال و شلاق تا74 ضربه محکوم می شود.
,کندن درخت خرما:
, کندن درخت خرما:,هر کس حتی یک درخت خرما را بدون مجوز قانونی از بین ببرد یا قطع کند به سه تا شش ماه حبس یا از یک میلیون و پانصد هزار تا سه میلیون ریال جزای نقدی یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.
,این اصل قانونی میتواند تعمیم یابد بنابه ارزش درختی به قیاس کشاورزی و.. به همین ترتیب جرایم و عواقبی مترتب کرد.
,تخریب یا خرابکاری یا ایجاد آتش سوزی یا از کار انداختن وسایل و تاسیسات مورد استفاده عمومی :
, تخریب یا خرابکاری یا ایجاد آتش سوزی یا از کار انداختن وسایل و تاسیسات مورد استفاده عمومی :,هر کسی در وسایل و تاسیسات مورد استفاده عمومی مانند شبکه های آب و فاضلاب، برق، نفت، گاز، پست و تلگراف و تلفن و مراکز فرکانس و مخابرات و رادیو و تلویزیون و متعلقات به آنها اعم از سد و کانال و انشعاب لوله کشی و نیروگاههای برق و خطوط انتقال نیرو و مخابرات و دستگاههای تولید و توزیع و انتقال آنها که با سرمایه دولت یا غیر دولت و بخش خصوصی برای استفاده عمومی ایجاد شده و همچنین در علائم راهنمایی و رانندگی و سایر علائمی که به منظور حفظ جان اشخاص یا تامین تاسیسات فوق یا خیابانها و جاده ها نصب شده تخریب یا ایجاد آتش سوزی یا از کار انداختن یا هر نوع خرابکاری دیگری شود به حبس از سه تا ده سال محکوم خواهد شد.
,نکته اول : آنچه که گفته شد به عنوان مثال بود بنابراین هر نوع وسایل و تاسیسات که مورد استفاده عمومی باشد مشمول این حکم است.
,نکته دوم : خرابکاری یا تخریب یا آتش زدن وسایل و تاسیساتی که برای استفاده عمومی است اگر به منظور اخلال در نظم عمومی و امینت جامعه و مقابله با حکومت اسلامی باشد مجازات شخص مجازات محارب است(مجازت محارب یا اعدام یا تبعید یا به صلیب کشیدن یا قطع کردن دست وراست و چپ است)
,اقداماتی که تهدید علیه بهداشت عمومی شناخته می شود:
, اقداماتی که تهدید علیه بهداشت عمومی شناخته می شود:,هر اقدامی که تهدید علیه بهداشت عمومی شناخته شود مانند آلوده کردن آب آشامیدنی یا توزیع آب آشامیدنی آلوده یا دفع غیر بهداشتی فضولات انسانی و دامی و مواد زاید یا ریختن مواد مسموم کننده در رود خانه ها یا زباله در خیابانها و کشتار غیر مجاز دام یا استفاده غیر مجاز فاضلاب خام یا پس آب تصفیه خانه های فاضلاب برای مصارف کشوری ممنوع است و کسی که این کارها را انجام دهد به حبس تا یک سال محکوم می شود.
,نکته اول: اقدامات علیه بهداشت عمومی شامل موارد بالا نیست و شامل هر اقدامی می باشد که علیه بهداشت عمومی باشد.
,نکته دوم: در تمام این یازده موردی که گفتیم هر گاه تخریب یا آتش زدن و سایر اقدامات باعث قتل یا نقص عضو یا زخم و صدمه بدنی به انسانی شود مرتکب علاوه بر مجازاتهای که گفتیم ممکن است به قصاص یا پرداخت دیه و پرداخت خسارت محکوم شود.
,ماده 675 قانون تعزیرات مصوب 1370 مقرر میدارد: هرکس عمدا عمارت یا بنا یا کشتی یا هواپیما یا کارخانه یا انبار و بطور کلی هر محل مسکونی یا معد برای سکنی یا جنگل یا خرمن یا هر نوع محصول زراعی یا اشجار یا مزارع یا باغهای متعلق به دیگری را آتش بزند به حبس از دو تا پنج سال محکوم میشود.
,تبصره 1 - اعمال فوق در این فصل در صورتی که به قصد مقابله با حکومت اسلامی باشد مجازات محارب را خواهد داشت.
,تبصره 2 - مجازات شروع به جرایم فوق شش ماه تا دو سال حبس میباشد.
,در اینجا بد نیست لیست مهمترین اسناد بین المللی زیست محیطی بعد از 2005 را جهت مقیاس رشد سیستم قانونی و نیز به عنوان المان هایی جهت توسعه چشم انداز حفاظت از محیط زیست مطرح نماییم، خواننده می تواند با جستجویی ساده به تمامی این اسناد و محتویشان دست یابد:
,Doha Amendment to the Kyoto Protocol
,Date of document: 08 December 2012
,,
Food Assistance Convention
,Date of document: 25 April 2012
,Protocol concerning Regional Preparedness, Response and Co-Operation in combating Oil Pollution Incidents to the Framework Convention on the Protection of the Marine Environment of the Caspian Sea
,Date of document: 12 August 2011
,,
Protocol on Sustainable Forest Management to the Framework Convention on the Protection and Sustainable Development of the Carpathians
,Date of document: 27 May 2011
,,
Protocol on Sustainable Tourism to the Framework Convention on the Protection and Sustainable Development of the Carpathians
,Date of document: 27 May 2011
,,
Nagoya Protocol on Access to Genetic Resources and their Fair and Equitable Sharing of Benefits Arising from their Utilization to the Convention on Biological Diversity
,Date of document: 29 October 2010
,,
Nagoya - Kuala Lumpur Supplementary Protocol on Liability and Redress to the Cartagena Protocol on Biosafety
,Date of document: 15 October 2010
,,
Memorandum of Understanding on the Conservation of Migratory Sharks
,Date of document: 12 February 2010
,,
Agreement on Port State Measures to Prevent, Deter and Eliminate Illegal, Unreported and Unregulated Fishing
,Date of document: 22 November 2009
,,
Convention on the Conservation and Management of High Seas Fishery Resources in the South Pacific Ocean
,Date of document: 14 November 2009
,Place of adoption: Auckland
,,
Hong Kong International Convention for the Safe and Environmentally Sound Recycling of Ships, 2009
,Date of document: 15 May 2009
,Place of adoption: Hong Kong
,,
Statute of the International Renewable Energy Agency (IRENA)
,Date of document: 26 January 2009
,Place of adoption: Bonn
,,
United Nations Convention on Contracts for the International Carriage of Goods Wholly or Partly by Sea
,Date of document: 11 December 2008
,Place of adoption: New York
,,
Memorandum of Understanding on the Conservation of High Andean Flamingos and their Habitats
,Date of document: 04 December 2008
,Place of adoption: Bonn
,,
Memorandum of Understanding concerning the Conservation of Migratory Birds of Prey in Africa and Eurasia
,Date of document: 22 October 2008
,Place of adoption: Bonn
,,
Memorandum of Understanding concerning the Conservation of the Manatee and small Cetaceans of Western Africa and Macaronesia
,Date of document: 03 October 2008
,Place of adoption: Bonn
,,
Accord relatif à la gestion concertée de la Reserve de Biosphère Transfortalière du W
,Date of document: 28 January 2008
,Place of adoption: Niamey
,,
Framework Convention on Environmental Protection for Sustainable Development in Central Asia
,Date of document: 22 November 2006
,Place of adoption: Ashgabat
,,
International Tropical Timber Agreement 2006
,Date of document: 27 January 2006
,Place of adoption: Geneva
,,
,
Normal 0 false false false EN-US X-NONE AR-SA
,خه بات (محمد صدیق) منگوری/ فعال محیط زیست
, خه بات (محمد صدیق) منگوری/ فعال محیط زیست,,
منابع:
,- قانون اساسی
,- قانون مجازات اسلامی مصوب ٢٤/١١/١٣٩١
,- تقی زادە دوغکیلا، جواد (١٣٨٣) "مسالە اساسی نظم حقوقی" مجلە پژوهشهای حقوقی شهردانش. ش ١١، ص ١٢٢تا ١٦٩
,- صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی (١٣٦١)، انتشارات ادارە کل قوانین مجلس شواری اسلامی
,- مشهدی ، علی (١٣٨٨) "تحولات اخیر حق بر محیط زیست در حقوق اساسی فرانسە" مجلە تحقیقات حقوقی، دانشکدە حقوق دانشگاه شهید بهشتی. شمارە ٥٠، ص ٣٢٤-٣٤٨
,- روزنا، ارزیابی های انتقادی در زمینه امنیت بین الملل، ترجمه علیرضا طیب، تهران، نشر نی: ۱۳۸۰ . ص ۸۳
,,
Brown,S.1989. Interited Geopolitics and Emergent Global Realities in E.K. Hamilton (ed) American’s
,
Global Interests: A New Agenda, New York: W.W.Norton, P.168-173.
- Arab, R. W. and Arab, U. B .1979. Sharing Global Resources, New York: Mc Graw-
,
Hill, P.45.Booth, K. 1991. Security and Emancipation, Review of International Studies, Vol.17, P.319.
,انتهای پیام/
,]
ارسال دیدگاه