مدیریت، بحران را سامان می بخشد؛
بحران آب،چالش ها و امیدها
روزگاری آب ثروت ملی محسوب می شد و بیشتر اوقات دردسترس بود ولی امروز آب نعمتی بی بدیل است و بایستی آن را حفظ کرد تا خود و آیندگان دچار بحران بزرگ بی آبی یا کم آبی نشویم به راستی که آیندگان درایت پدرانشان را درخوب استفاده کردن از آب به همراه بهینه سازی مصرف آن خواهند دید.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از ” مهندسان ایران “؛ منابع آب در جهان امروز در کنار دیگر منابع تجدید نایذیر ، جدا از ابعاد زیست اجتماعی ، زوایای سیاسی ، اجتماعی و فرهنگی دیگری نیز دارد به همین دلیل مرز بندی و چالش های سیاسی بسیاری در شرایط کنونی توجه ساختاری ملی ، منطقه ای و بین المللی و همچنین تحلیل گران جهانی را معطوف به خود کرده و مبحث آب را به عنوان یکی از عناصر ژئویولیتیک در نظام بندی جهانی تثبیت کرده است .
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, ” مهندسان ایران “,امروزه و به ویژه پس از جنگ جهانی دوم به واسطه ضروت تامین انرژی برای صنایع و تکنو لوژی های مدرن نظامی و اقتصادی موضوع نفت و گاز یا انرژی هسته ای درصدد رخدادهای جهانی قرار داشته است از آنجاکه بیش از سه چهارم کره زمین را آب تشکیل می دهد به دلیل غیر قابل استفاده بودن اکثر این منابع که در قالب آبهای شور تقسیم بندی می شود استفاده و بهره مندی از آبهای شیرین برای بیشتر کشورها و کلیت جامعه جهانی بسیار مهم تلقی می شود.
آب به دلیل موقعیت روان بودن سطحی آن و مسیرهای بلند از سر چشمه تا رسیدن به دریا ها به نوعی ثروت مشاع در حوزه جهانی و منطقه ای به شمار می رود به همین دلیل همیشه وضعیت رودخانه ها و دریاچه ها ی مشترک بین چند کشور همسایه می تواند تبعات حقوقی و چالش های سیاسی به همراه داشته باشند در دهه های اخیر به طور مثال بین ترکیه به عنوان سرچشمه بعضی از رودخانه های منطقه که به عراق و سوریه و اسرائیل سرازیر می شود و همسایگان آن اختلافات زیادی بروز کرده است حتی کار به دخالت سازمان ملل نیز کشیده شده است . هم اکنون کشورهای عراق و سوریه به ترکیه در مورد احداث سد ایسکو به روی رودخانه دجله شدیداً اعتراض کرده اند و آن را نقص حقوق خویش برا ی استفاده از سهمیه آب تلقی کرده اند .
وضعیت رودخانه هیرمند در ایران نیز از همین فاعده پیروی می کند ، چنانچه طی سالهای گذشته به دلیل خشکسالی در افغانستان به عنوان سرچشمه آب هیرمند با بسته شدن دریچه های سد کجکی و کاهش ورودی آب به هیرمند در ایران بین دو کشور اختلافاتی بروز کرده است . بدیهی است که آب ارتباط مستقیمی با پیشرفت های فناوری دارد هرچند در بسیاری از مناطق خشک و نیمه خشک و بخصوص در منطقه آسیا معضل آب نقش محوری در توسعه و زیست اجتماعی آنان بازی می کند اما فناوری بارورکردن ابرها تا حدود زیادی این نقیصه را جبران کرده است اکنون در بسیاری از کشورهای جهان سیستم آب سالم و قابل شرب را از آب برای کشاورزی ، شستن و نظافت جدا کرده اند که چنین رویکردی در آینده بهترین تلاش برای استفاده درست از منابع آبی جهان خواهد بود.
پدیده خشکسالی و سیل از نظر فراوانی ، شدت ، تداوم و گسترش آنها از فرایند های مهم در اکثر کشورها و بخصوص ایران است آب همیشه به عنوان منبع حیات از عوامل رشد و توسعه در جوامع بشری مطرح بوده است با نگاهی به تاریخ مشاهده می شود در جایی که آب وجود داشته زمینه های تمدن فراهم شده است در ایران بارندگی به دلیل وجود دشت کویر و دشت لوت ، وجود کوه های البرز و زاگرس که مانع ورود ابرهای باران زا به داخل کشور می شود و استفاده نادرست مردم از آب همیشه کم بوده است در ایران آب بیشتر در بخش کشاورزی مصرف می شود.
تقریباً ۵۰۰۰ میلیون سال پیش زمین بوجود آمد . حدود ۴۰۰۰ میلیون سال قبل اکسیژن و هیدروژن در جو ابتدایی زمین با هم ترکیب شدند و ملکول های آب را بوجود آوردند زمین در آن زمان بسیار داغ بود و باران به محض تماس با زمین به بخار تبدیل می شد و دوباره به جو برمی گشت این جریان آنقدر ادامه یافت تا زمین به اندازه کافی سردشد و آب در فرورفتگی ها و منافذ آن جمع شد به این ترتیب دریاچه ها و دریاها و اقیانوس ها بوجود آمدند و احتمالاً در اقیانوسی ها حیات آغاز شد اگر شرایط کاملاً مناسب نمی بود احتمالاً حیات بوجود نمی آمد، اگر زمین کوچک تر بود نیروی جاذبه آن نمی توانست آب را در جو نگه دارد مولکولهای آب تحت تاثیر نیروی جاذبه می خواهند کوتاهترین مسیر ممکن رابرای رسیدن به مرکز زمین بیابند ولی به سبب حرارت مرکز زمین هرگز نمی توانند به آن برسند این آبها در حال فرو ریختن در خاک یا سنگ های سر راهشان آنها را از آب اشباع می کنند و بسترهای آبهای جاری درون پوسته زمین را بوجود می آورند .
در همان حال که زمین سرد می شد بخشی از آبهای نزدیک قطب ها منجمد گردید و کم کم قطب های زمین یخبندان شد در دوران قبل از تاریخ این یخبندان ها چندین بار بیشتر اروپا ، آسیا و آمریکا مرکزی را در برگرفت این دوران یخبندان بزرگ نام دارد یخ همیشه در حرکت است حرکت آن را به نسبت سانتی متر در سال اندازه گیری می کنند البته رود یخی سیاه در الاسکا در سالهای ۹۷-۱۹۹۶ بطور استثنایی تا ۶۵ متر پیشروی کرد.
آب آنقدر مهم است که دانشمندان آن را استاندارد چگالی و حرارت می دانند آب در صفر درجه منجمد میشود و در ۱۰۰ درجه می جوشد از آنجایی که چگالی یخ از آب کمتر است روی آب شناور است وقتی به کوه یخی نگاه می کنیم فقط قسمتی از آن را می بینیم که از آب بیرون است اما ۸ تا ۹ برابر قسمت بیرون زیر آب قرار دارد یکی از خصوصیات مهم آب گرمای ویژه آن است که از اکثر مواد بیشتر است.
بعد از آب، انسان شاید یکی از اجزای بی نظیر جهان هستی باشد انسان ، حیوانات و گیاهان بدون آب نمی توانند به حیات خود ادامه دهند آب حاوی مواد معدنی ،آلی و گازها ی محلول می باشد و درنتیجه به طور کلی نمی توان در مورد خوبی و بدی آن قضاوت کرد و زلالی آب را دلیل بر تمیزی آن نمی توانیم و خوش طعم و خوش بو بودن آب دلیلی بر خوبی آن نمی باشد.
روزگاری آب ثروت ملی محسوب می شد و بیشتر اوقات دردسترس بود ولی امروز آب نعمتی بی بدیل است و بایستی آن را حفظ کرد تا خود و آیندگان دچار بحران بزرگ بی آبی یا کم آبی نشویم به راستی که آیندگان درایت پدرانشان را درخوب استفاده کردن از آب به همراه بهینه سازی مصرف آن خواهند دید.
در کشورهای پیشرفته مردم آموزش می بینند تا منابع انرژی از جمله آب را حفظ کنند، ولی جریان آبرسانی در ایران نشان می دهد که مدیرت آب بیشتر مبتنی بر توزیع بوده است و روی رفتار متقاضیان و یا مصرف کنندگان و آموزش شیوه درست مصرف یا مدیریت تقاضا که مبتنی بر یافته های علوم رفتاری است کاری صورت نگرفته است.
امروزه باید این شعار در نهاد همه اقشار جامعه از دانشگاه تا مدارس و خانه هاو بازار و همه نهادینه شود که ماهیچ یک قهرمان نیستیم که بتوانیم به تنهایی جلوی بی آبی رابگیریم ولی هر یک از ما به سهم خویش می توانیم با احساس مسئولیت و مصرف کمتر آب را حفظ کنیم نظام آموزش و پرورش کشورهای پیشرفته که مبتنی بر دانش آموز محوری است دانش آموزان را روز به روز به ارزش آب و سرنوشت آن علاقه مند می سازد .
دانشمندان ، پژوهشگران ، رهبران افکار عمومی ، رسانه ها و صدا و سیما تلاش می کنند به دانش آموزان بگویند که آب قادر است بسیاری از نیازهای انسان را برآورده کند به شرطی که از آن خوب استفاده شود، ارتقای فرهنگ عمومی و آگاهی دانش آموزان موجب می شود که روز به روز دانش آموزان بیشتری داوطلبان برای حفظ آب کوشش و به صورت نهادهای دانش آموزی از نظام بهره برداری و الگوی مناسب و بهینه مصرف آن دفاع کنند .
رویکرد استفاده معمولی از آب زمانی تحقق می یابد که ذهن افراد نسبت به موضوع جلب شده و احساس آنان فرا خودی و اجتماعی باشد در جامعه ایران متاسفانه شاهد نوعی بیگانگی جامعه با آب هستیم رسانه های ما وقتی به جنبش در می آیند که بسیاری از منابع آب می خشکد و رو به پایان میرود روش استفاده بهینه از آب به مردم آموزشی داده نمی شود مردم در واقع هنوز ارزش آب را نمی شناسند علیرغم اینکه دانش آموز زندگی تحصیلی خود را نوشتن و خواندن کلمه آب شروع می کند ولی او در عمل حافظ آب ترتیب نمی شود تحقیقات نشان می دهد بهترین الگودر زمینه مصرف بهینه آب نفوذ به باورها ، نگرش ها و نظام ارزشی افراد و تغییر الگوی رفتاری آنان است و در این راستا جایی بهتر از آموزش و پرورش وجود ندارد که بهترین، کار آمدترین و آموزش پذیرترین افراد یک جامعه را دردسترس دارد نظام آموزشی ایران با دارا بودن بیش از ۲۰ میلیون دانش آموز بزرگترین منبع انسانی را دراختیار دارد که در صورت نیاز با آموزش آنان یکی از بهترین نسل های حفظ محیط زیست و آب ترتیب خواهد شد . یک دانش آموز ابتدایی که دریچه ی نوشتاری چشم خود را به روی آب می گشاید در عمل چقدر می تواند قدر آب را بداند ؟
کمبود آب یکی از مسایل قرن حاضر است در حال حاضر رسانه های جمعی نیز در آموزش مصرف بهینه آب نقش مستقیم دارند مثلاً صدا و سیما میتواند نظیر یک کلاس درس به ارائه اطلاعات به مخاطبان بی شمار خود بپردازد مثلاً پیام هایش در خصوص مصرف بهینه آب با مصاحبه با کارشناسان متخصصان ، سخنرانی ها و اطلاعاتی در مورد بحران آب برای گیرندگان خود پخش کند کسی که در خصوص مصرف بهینه آب صحبت می کند اگر از مقبولیت بیشتری برخوردار باشد نفوذ بیشتری روی مخاطبان خواهد داشت.
وظیفه کارشناسان علوم اجتماعی و انسانی است که در تحقیقات خود سعی کنند نحوه درست استفاده کردن و بهینه از آب را مورد بررسی قرار دهند و براساس آن رسانه های جمعی نقش موثر بیشتری در آموزش مصرف آب داشته باشند، با توجه به اینکه آگاهی و شناخت در تغییر نگرش های انسان تاثیر زیادی دارد صدا و سیما باید به ارائه اطلاعاتی در زمینه مصرف آب بپردازد و به مصرف کنندگان در خصوص بحران آب، کمبود آب و مشکلاتی که برای انسان و جوامع انسانی ایجاد خواهد شد از طریق برگزاری میزگردها ، جلسات پرسش و پاسخ ، دعوت از صاحب نظران و کارشناسان مسایل آب هشدارهای لازم داده شود . در ارتباط بانحوه مصرف آب پیام های کوتاه و جذاب تلویزیونی با استفاده از کارتون ، شعر و سرودهای زیبا و علائم هشدار دهنده تهیه و ارائه شود از طریق رسانه های جمعی در هر منطقه افرادی را که در مصرف آب صرفه جویی کرده اند به عموم معرفی تا موجب تشویق دیگران نیز در این امر شود . استفاده از کنترل درونی در مصرف بهبینه آب اهمیت زیادی دارد اعمال کنترل از سوی یک منبع قدرت بیرونی اعمال محدودیت ها برای مشترکین بر مصرف می تواند موثر باشد.
ایران ما بعنوان یکی از کشورهای واقع در کمر بند خشک کره زمین با مشکل کم آبی ، خشکسالی ها متناوب و نیز سیلاب های .مخرب و ویرانگر همراه است رشد فزآینده جمعیت و تخریب های ناشی آن و نیاز این جمعیت روز افزون به محصولات کشاورزی دامی و محدودیت آب و خاک به عنوان بستر اصلی تولیدات کشاورزی مسئله کم آبی را به گونه یی جدی فراروی کشور قرار داده است میزان آب در ایران طی سالیان گذشته رو به کاهش بوده است به گونه ای که سرانه آب از ۴۵۰۰متر مکعب در دهه ۳۰ شمسی به حدود ۲۰۰۰ متر مکعب در حال حاضر رسیده است و در صورت تداوم روند کنونی به کمتر از ۱۰۰۰ متر مکعب در سال ۱۴۰۰ خواهد رسید در بررسی های سوابق تاریخی سیل به وقوع ۱۸۹۰ مورد سیل در فواصل سالهای ۱۳۳۱ تا ۱۳۷۰ می رسیم که رشد شتابنده حوادث سیل بصورت ۵ برابر شدن آن در طول ۴۰ سال بروز علل غیر طبیعی و تشدید کننده سیل در کشور را به اثبات می رساند .
بر اساس اطلاعات موجود بحران کم آبی در کشور در ۳۰ سال اخیر بی سابقه بوده است و بیش از ۵۰ درصد از جمعیت ایران از بحران خشکسالی خسارت دیده اند این خطر جدی که اثر آن تا چندین نسل بعد نیز باقی خواهد ماند تنها درسال ۱۳۷۷ نسبت به ۳۰ سال گذشته ۲۴ درصد بارش کاهش یافته است .
البته به طور همزمان برای مولفه بحران از قبیل سیستم های هشدار دهنده، توسعه بیمه های محصولات کشاورزی ، توسعه روشهای تولید باران برای شرب، و تولید از حوزه های شهری پشت بام، استفاده از روش های جمع آوری برف در زمستان ، ترویج روشهای جدید بهره برداری از سیلاب ها ، تهیه راهکاری تولید مواد غذایی ، ترویج صرفه جویی ، گرایش به سوی
آبیاری بارانی و قطره ای ، توجه به تامین آب از منابع جدید می تواند موثر و کار ساز باشد . ولی می توان با مدیریت ، بحران را به سامان رساند هر چند که بحران خشکسالی باشد ……………………
امروز نه تنها مسئولان بلکه آحاد مردم باید اصل محدودیت منابع آب را به عنوان یک واقعیت انکار ناپذیر طبیعت کشورمان بپذیرند چرا که فرصتی جهت آزمون و خطای گذشته باقی نمانده است تحقیقات نشان میدهد که درصد فراوانی وقوع خشکسالی و شدت آن در ایران بسیار بالا بوده و بیشترین فراوانی با ۵۰ درصد متعلق به منطقه بندر عباس می باشد و پس از آن به ترتیب زابل ۴۶ درصد ، زاهدان ۴۳ درصد ، یزد ۴۲ درصد ایرانشهر ۴۰ درصد و کرمان با ۲۷ درصد دارای خشکسالی می باشند که همگی جزء مناطق خشک ایران محسوب می شنود بطور کلی باید گفت که وقوع خشکسالی از ویژگی های اصلی آب و هوای ایران محسوب می شوند و لازم است برای رویارویی با آن برنامه داشت و بر این اساس به اقدامات مناسب و آگاهانه متوسل شد در حال حاضر حدود ۶۶ درصد از حجم آب شیرین قابل استحصال کشور مورد استفاده قرار می گیرد حفاظت از این مقدار آب باید مورد توجه ویژه قرار گیرد ، پرورش نسلی که توانایی دور اندیشی وتفکر درباره آینده آب ، منابع طبیعی و محیط زیست را داشته باشد باید به طور جدی در دستور کار مسئولان آموزشی کشور قرار گیرد .
نویسنده و پژوهشگر/محمد برشان
انتهای پیام/
امروزه و به ویژه پس از جنگ جهانی دوم به واسطه ضروت تامین انرژی برای صنایع و تکنو لوژی های مدرن نظامی و اقتصادی موضوع نفت و گاز یا انرژی هسته ای درصدد رخدادهای جهانی قرار داشته است از آنجاکه بیش از سه چهارم کره زمین را آب تشکیل می دهد به دلیل غیر قابل استفاده بودن اکثر این منابع که در قالب آبهای شور تقسیم بندی می شود استفاده و بهره مندی از آبهای شیرین برای بیشتر کشورها و کلیت جامعه جهانی بسیار مهم تلقی می شود.
,آب به دلیل موقعیت روان بودن سطحی آن و مسیرهای بلند از سر چشمه تا رسیدن به دریا ها به نوعی ثروت مشاع در حوزه جهانی و منطقه ای به شمار می رود به همین دلیل همیشه وضعیت رودخانه ها و دریاچه ها ی مشترک بین چند کشور همسایه می تواند تبعات حقوقی و چالش های سیاسی به همراه داشته باشند در دهه های اخیر به طور مثال بین ترکیه به عنوان سرچشمه بعضی از رودخانه های منطقه که به عراق و سوریه و اسرائیل سرازیر می شود و همسایگان آن اختلافات زیادی بروز کرده است حتی کار به دخالت سازمان ملل نیز کشیده شده است . هم اکنون کشورهای عراق و سوریه به ترکیه در مورد احداث سد ایسکو به روی رودخانه دجله شدیداً اعتراض کرده اند و آن را نقص حقوق خویش برا ی استفاده از سهمیه آب تلقی کرده اند .
,وضعیت رودخانه هیرمند در ایران نیز از همین فاعده پیروی می کند ، چنانچه طی سالهای گذشته به دلیل خشکسالی در افغانستان به عنوان سرچشمه آب هیرمند با بسته شدن دریچه های سد کجکی و کاهش ورودی آب به هیرمند در ایران بین دو کشور اختلافاتی بروز کرده است . بدیهی است که آب ارتباط مستقیمی با پیشرفت های فناوری دارد هرچند در بسیاری از مناطق خشک و نیمه خشک و بخصوص در منطقه آسیا معضل آب نقش محوری در توسعه و زیست اجتماعی آنان بازی می کند اما فناوری بارورکردن ابرها تا حدود زیادی این نقیصه را جبران کرده است اکنون در بسیاری از کشورهای جهان سیستم آب سالم و قابل شرب را از آب برای کشاورزی ، شستن و نظافت جدا کرده اند که چنین رویکردی در آینده بهترین تلاش برای استفاده درست از منابع آبی جهان خواهد بود.
,پدیده خشکسالی و سیل از نظر فراوانی ، شدت ، تداوم و گسترش آنها از فرایند های مهم در اکثر کشورها و بخصوص ایران است آب همیشه به عنوان منبع حیات از عوامل رشد و توسعه در جوامع بشری مطرح بوده است با نگاهی به تاریخ مشاهده می شود در جایی که آب وجود داشته زمینه های تمدن فراهم شده است در ایران بارندگی به دلیل وجود دشت کویر و دشت لوت ، وجود کوه های البرز و زاگرس که مانع ورود ابرهای باران زا به داخل کشور می شود و استفاده نادرست مردم از آب همیشه کم بوده است در ایران آب بیشتر در بخش کشاورزی مصرف می شود.
,تقریباً ۵۰۰۰ میلیون سال پیش زمین بوجود آمد . حدود ۴۰۰۰ میلیون سال قبل اکسیژن و هیدروژن در جو ابتدایی زمین با هم ترکیب شدند و ملکول های آب را بوجود آوردند زمین در آن زمان بسیار داغ بود و باران به محض تماس با زمین به بخار تبدیل می شد و دوباره به جو برمی گشت این جریان آنقدر ادامه یافت تا زمین به اندازه کافی سردشد و آب در فرورفتگی ها و منافذ آن جمع شد به این ترتیب دریاچه ها و دریاها و اقیانوس ها بوجود آمدند و احتمالاً در اقیانوسی ها حیات آغاز شد اگر شرایط کاملاً مناسب نمی بود احتمالاً حیات بوجود نمی آمد، اگر زمین کوچک تر بود نیروی جاذبه آن نمی توانست آب را در جو نگه دارد مولکولهای آب تحت تاثیر نیروی جاذبه می خواهند کوتاهترین مسیر ممکن رابرای رسیدن به مرکز زمین بیابند ولی به سبب حرارت مرکز زمین هرگز نمی توانند به آن برسند این آبها در حال فرو ریختن در خاک یا سنگ های سر راهشان آنها را از آب اشباع می کنند و بسترهای آبهای جاری درون پوسته زمین را بوجود می آورند .
,در همان حال که زمین سرد می شد بخشی از آبهای نزدیک قطب ها منجمد گردید و کم کم قطب های زمین یخبندان شد در دوران قبل از تاریخ این یخبندان ها چندین بار بیشتر اروپا ، آسیا و آمریکا مرکزی را در برگرفت این دوران یخبندان بزرگ نام دارد یخ همیشه در حرکت است حرکت آن را به نسبت سانتی متر در سال اندازه گیری می کنند البته رود یخی سیاه در الاسکا در سالهای ۹۷-۱۹۹۶ بطور استثنایی تا ۶۵ متر پیشروی کرد.
,آب آنقدر مهم است که دانشمندان آن را استاندارد چگالی و حرارت می دانند آب در صفر درجه منجمد میشود و در ۱۰۰ درجه می جوشد از آنجایی که چگالی یخ از آب کمتر است روی آب شناور است وقتی به کوه یخی نگاه می کنیم فقط قسمتی از آن را می بینیم که از آب بیرون است اما ۸ تا ۹ برابر قسمت بیرون زیر آب قرار دارد یکی از خصوصیات مهم آب گرمای ویژه آن است که از اکثر مواد بیشتر است.
,بعد از آب، انسان شاید یکی از اجزای بی نظیر جهان هستی باشد انسان ، حیوانات و گیاهان بدون آب نمی توانند به حیات خود ادامه دهند آب حاوی مواد معدنی ،آلی و گازها ی محلول می باشد و درنتیجه به طور کلی نمی توان در مورد خوبی و بدی آن قضاوت کرد و زلالی آب را دلیل بر تمیزی آن نمی توانیم و خوش طعم و خوش بو بودن آب دلیلی بر خوبی آن نمی باشد.
,روزگاری آب ثروت ملی محسوب می شد و بیشتر اوقات دردسترس بود ولی امروز آب نعمتی بی بدیل است و بایستی آن را حفظ کرد تا خود و آیندگان دچار بحران بزرگ بی آبی یا کم آبی نشویم به راستی که آیندگان درایت پدرانشان را درخوب استفاده کردن از آب به همراه بهینه سازی مصرف آن خواهند دید.
,در کشورهای پیشرفته مردم آموزش می بینند تا منابع انرژی از جمله آب را حفظ کنند، ولی جریان آبرسانی در ایران نشان می دهد که مدیرت آب بیشتر مبتنی بر توزیع بوده است و روی رفتار متقاضیان و یا مصرف کنندگان و آموزش شیوه درست مصرف یا مدیریت تقاضا که مبتنی بر یافته های علوم رفتاری است کاری صورت نگرفته است.
,امروزه باید این شعار در نهاد همه اقشار جامعه از دانشگاه تا مدارس و خانه هاو بازار و همه نهادینه شود که ماهیچ یک قهرمان نیستیم که بتوانیم به تنهایی جلوی بی آبی رابگیریم ولی هر یک از ما به سهم خویش می توانیم با احساس مسئولیت و مصرف کمتر آب را حفظ کنیم نظام آموزش و پرورش کشورهای پیشرفته که مبتنی بر دانش آموز محوری است دانش آموزان را روز به روز به ارزش آب و سرنوشت آن علاقه مند می سازد .
,دانشمندان ، پژوهشگران ، رهبران افکار عمومی ، رسانه ها و صدا و سیما تلاش می کنند به دانش آموزان بگویند که آب قادر است بسیاری از نیازهای انسان را برآورده کند به شرطی که از آن خوب استفاده شود، ارتقای فرهنگ عمومی و آگاهی دانش آموزان موجب می شود که روز به روز دانش آموزان بیشتری داوطلبان برای حفظ آب کوشش و به صورت نهادهای دانش آموزی از نظام بهره برداری و الگوی مناسب و بهینه مصرف آن دفاع کنند .
,رویکرد استفاده معمولی از آب زمانی تحقق می یابد که ذهن افراد نسبت به موضوع جلب شده و احساس آنان فرا خودی و اجتماعی باشد در جامعه ایران متاسفانه شاهد نوعی بیگانگی جامعه با آب هستیم رسانه های ما وقتی به جنبش در می آیند که بسیاری از منابع آب می خشکد و رو به پایان میرود روش استفاده بهینه از آب به مردم آموزشی داده نمی شود مردم در واقع هنوز ارزش آب را نمی شناسند علیرغم اینکه دانش آموز زندگی تحصیلی خود را نوشتن و خواندن کلمه آب شروع می کند ولی او در عمل حافظ آب ترتیب نمی شود تحقیقات نشان می دهد بهترین الگودر زمینه مصرف بهینه آب نفوذ به باورها ، نگرش ها و نظام ارزشی افراد و تغییر الگوی رفتاری آنان است و در این راستا جایی بهتر از آموزش و پرورش وجود ندارد که بهترین، کار آمدترین و آموزش پذیرترین افراد یک جامعه را دردسترس دارد نظام آموزشی ایران با دارا بودن بیش از ۲۰ میلیون دانش آموز بزرگترین منبع انسانی را دراختیار دارد که در صورت نیاز با آموزش آنان یکی از بهترین نسل های حفظ محیط زیست و آب ترتیب خواهد شد . یک دانش آموز ابتدایی که دریچه ی نوشتاری چشم خود را به روی آب می گشاید در عمل چقدر می تواند قدر آب را بداند ؟
,کمبود آب یکی از مسایل قرن حاضر است در حال حاضر رسانه های جمعی نیز در آموزش مصرف بهینه آب نقش مستقیم دارند مثلاً صدا و سیما میتواند نظیر یک کلاس درس به ارائه اطلاعات به مخاطبان بی شمار خود بپردازد مثلاً پیام هایش در خصوص مصرف بهینه آب با مصاحبه با کارشناسان متخصصان ، سخنرانی ها و اطلاعاتی در مورد بحران آب برای گیرندگان خود پخش کند کسی که در خصوص مصرف بهینه آب صحبت می کند اگر از مقبولیت بیشتری برخوردار باشد نفوذ بیشتری روی مخاطبان خواهد داشت.
,وظیفه کارشناسان علوم اجتماعی و انسانی است که در تحقیقات خود سعی کنند نحوه درست استفاده کردن و بهینه از آب را مورد بررسی قرار دهند و براساس آن رسانه های جمعی نقش موثر بیشتری در آموزش مصرف آب داشته باشند، با توجه به اینکه آگاهی و شناخت در تغییر نگرش های انسان تاثیر زیادی دارد صدا و سیما باید به ارائه اطلاعاتی در زمینه مصرف آب بپردازد و به مصرف کنندگان در خصوص بحران آب، کمبود آب و مشکلاتی که برای انسان و جوامع انسانی ایجاد خواهد شد از طریق برگزاری میزگردها ، جلسات پرسش و پاسخ ، دعوت از صاحب نظران و کارشناسان مسایل آب هشدارهای لازم داده شود . در ارتباط بانحوه مصرف آب پیام های کوتاه و جذاب تلویزیونی با استفاده از کارتون ، شعر و سرودهای زیبا و علائم هشدار دهنده تهیه و ارائه شود از طریق رسانه های جمعی در هر منطقه افرادی را که در مصرف آب صرفه جویی کرده اند به عموم معرفی تا موجب تشویق دیگران نیز در این امر شود . استفاده از کنترل درونی در مصرف بهبینه آب اهمیت زیادی دارد اعمال کنترل از سوی یک منبع قدرت بیرونی اعمال محدودیت ها برای مشترکین بر مصرف می تواند موثر باشد.
,ایران ما بعنوان یکی از کشورهای واقع در کمر بند خشک کره زمین با مشکل کم آبی ، خشکسالی ها متناوب و نیز سیلاب های .مخرب و ویرانگر همراه است رشد فزآینده جمعیت و تخریب های ناشی آن و نیاز این جمعیت روز افزون به محصولات کشاورزی دامی و محدودیت آب و خاک به عنوان بستر اصلی تولیدات کشاورزی مسئله کم آبی را به گونه یی جدی فراروی کشور قرار داده است میزان آب در ایران طی سالیان گذشته رو به کاهش بوده است به گونه ای که سرانه آب از ۴۵۰۰متر مکعب در دهه ۳۰ شمسی به حدود ۲۰۰۰ متر مکعب در حال حاضر رسیده است و در صورت تداوم روند کنونی به کمتر از ۱۰۰۰ متر مکعب در سال ۱۴۰۰ خواهد رسید در بررسی های سوابق تاریخی سیل به وقوع ۱۸۹۰ مورد سیل در فواصل سالهای ۱۳۳۱ تا ۱۳۷۰ می رسیم که رشد شتابنده حوادث سیل بصورت ۵ برابر شدن آن در طول ۴۰ سال بروز علل غیر طبیعی و تشدید کننده سیل در کشور را به اثبات می رساند .
,بر اساس اطلاعات موجود بحران کم آبی در کشور در ۳۰ سال اخیر بی سابقه بوده است و بیش از ۵۰ درصد از جمعیت ایران از بحران خشکسالی خسارت دیده اند این خطر جدی که اثر آن تا چندین نسل بعد نیز باقی خواهد ماند تنها درسال ۱۳۷۷ نسبت به ۳۰ سال گذشته ۲۴ درصد بارش کاهش یافته است .
,البته به طور همزمان برای مولفه بحران از قبیل سیستم های هشدار دهنده، توسعه بیمه های محصولات کشاورزی ، توسعه روشهای تولید باران برای شرب، و تولید از حوزه های شهری پشت بام، استفاده از روش های جمع آوری برف در زمستان ، ترویج روشهای جدید بهره برداری از سیلاب ها ، تهیه راهکاری تولید مواد غذایی ، ترویج صرفه جویی ، گرایش به سوی
,آبیاری بارانی و قطره ای ، توجه به تامین آب از منابع جدید می تواند موثر و کار ساز باشد . ولی می توان با مدیریت ، بحران را به سامان رساند هر چند که بحران خشکسالی باشد ……………………
,امروز نه تنها مسئولان بلکه آحاد مردم باید اصل محدودیت منابع آب را به عنوان یک واقعیت انکار ناپذیر طبیعت کشورمان بپذیرند چرا که فرصتی جهت آزمون و خطای گذشته باقی نمانده است تحقیقات نشان میدهد که درصد فراوانی وقوع خشکسالی و شدت آن در ایران بسیار بالا بوده و بیشترین فراوانی با ۵۰ درصد متعلق به منطقه بندر عباس می باشد و پس از آن به ترتیب زابل ۴۶ درصد ، زاهدان ۴۳ درصد ، یزد ۴۲ درصد ایرانشهر ۴۰ درصد و کرمان با ۲۷ درصد دارای خشکسالی می باشند که همگی جزء مناطق خشک ایران محسوب می شنود بطور کلی باید گفت که وقوع خشکسالی از ویژگی های اصلی آب و هوای ایران محسوب می شوند و لازم است برای رویارویی با آن برنامه داشت و بر این اساس به اقدامات مناسب و آگاهانه متوسل شد در حال حاضر حدود ۶۶ درصد از حجم آب شیرین قابل استحصال کشور مورد استفاده قرار می گیرد حفاظت از این مقدار آب باید مورد توجه ویژه قرار گیرد ، پرورش نسلی که توانایی دور اندیشی وتفکر درباره آینده آب ، منابع طبیعی و محیط زیست را داشته باشد باید به طور جدی در دستور کار مسئولان آموزشی کشور قرار گیرد .
,نویسنده و پژوهشگر/محمد برشان
,انتهای پیام/
,]
ارسال دیدگاه