با نگاه به توسعه اصفهان؛
بافت میانی؛ بخش فراموششده شهر اصفهان
در صورتی که استراتژی و زبان خاص برخورد با بافت میانی وجود نداشته باشد، در آیندهای نزدیک، تمام بافتهای میانی اصفهان تبدیل به بافت فرسوده میشود و فرسودگی در بافت میانی همچون سرطان رشد میکند. فرسودگی در بافت میانی به مراتب از فرسودگی در بافت تاریخی شهری مشکلات بیشتری به همراه دارد[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از ندای اصفهان، اگر در کلیترین حالت بافتهای شهری را به سه دسته تاریخی، میانی و مدرن (جدید) دستهبندی کنیم، در طبیعیترین حالت باید بیشترین بخش از مساحت یک شهر را بافت میانی در بر گرفته باشد. این از آن رو است که اگر بافتهای کالبدی شهری را همعرض و معادل قشرهای اقتصادی و اجتماعی شهری در نظر بگیریم، ساکنین در بافتهای میانی همان قشر متوسط جامعه را شامل میشوند؛ و قشر متوسط طبق آمارهای کشوری بیش از ۶۰% از جمعیت کلی جامعه را دارا است.
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, ندای اصفهان,از همین رو در ابتدائیترین تعریف بافت میانی را این گونه تبیین میکنیم: این بافتها، بافتهایی هستند که نه همچون بافت تاریخی شهر واجد ارزشهای فرهنگی و میراث معنوی و بازمانده از پیشینیان، و نه از پیش طراحی و برنامهریزی شده است که بتوان شبکه کلی دسترسی آن را در انواع دستهبندیهای امروزین در نظر آورد. به عبارت دیگر، کالبد بافت میانی یک شهر بر پایه یک نظم ارگانیک و اندامواره فُرم گرفته است و الگوی قطعهبندی آن نه ریزدانه و نه درشتدانه است، که در عین اینکه مشخص و مجزا است، حالتی ارگانیک و غیرقابل پیشبینی دارد. در واقع فرم آن از پیش فکر شده نیست، اما در قالب چارچوبهای ضوابط شهرسازی جدید قرار میگیرد؛ که میتوان این گونه گفت: زبان بافت میانی شهر، زبان ارگانیک است، اما زبان ساخت آن یک زبان کاملا سیستماتیک. با این تعریف به این نتیجه میرسیم که بافت میانی یک شهر بستری است کمابیش قدیمی با ضوابط جدید.
, از همین رو در ابتدائیترین تعریف بافت میانی را این گونه تبیین میکنیم:, به عبارت دیگر،,نقش بافت میانی در توسعه شهری
, نقش بافت میانی در توسعه شهری,در دنیای کنونی کیفیات زندگی در شهرها ارتباط مستقیمی با توسعه شهری برقرار میکند که این امر با توجه به افزایش روز افزون شهرگرایی در جهان، باعث شده تا نحوه و گسترش توسعه شهرها به بزرگترین مسائل مد نظر مسئولین شهری بدل شود. اما اگر قصد بر بررسی توسعه شهرها باشد، ذکر این نکته حائز اهمیت است که علیرغم وجود الگوها و زمینههای محرک و موثر بر نحوه گسترش شهرها، مسئله پیچیده و چند بُعدی رشد یک شهر به مثابه یک موجود پویا و زنده، برگرفته از عوامل بسیار متعدد کالبدی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیستمحیطی است. از همین رو دو حالت عمده رشد شهرها را میتوان رشد فشرده و رشد پراکنده در نظر گرفت.
,در یک توضیح ساده: با وجودی که «رشد پراکنده» پیشتر در برخی موارد توسعه شهری پاسخگو بود، امروزه به دلیل تحقق اهداف «رشد شهری هوشمند»، توصیه کارشناسان شهری بهرهگیری از مبانی رشد فشرده شهری است. اگر دو بُعد زمانی و مکانی را در نظر بگیریم، از نظر بعد زمانی بافت میانی بخشِ در گذارِ اتصال هسته تاریخی (مرکز) و توسعه جدید شهری است؛ و از نظر بعد مکانی بافت میانی حلقه واسطه هسته مرکزی و بافت حاشیهای آن است (ضرابی؛ ۱۳۸۹).*
, *,از آنجا که بافت میانی بیشترین مساحت و جمعیت شهر را در بر میگیرد، در صورتی که شهر را مبدأ موتور توسعه اجتماع در نظر بگیریم، بافت میانی به عنوان جزء اساسی آن در نظر آورده میشود. از آنجا که افت کیفیت مسکن در بافت میانی، ترک صنایع و کارگاههای کوچک و زود بازده و جذب شهروندان به زندگی در برجهای چندین طبقه، موجب افت عمده بافت میانی شهر همراه با کمتر شدن قدرت اقتصادی قشر متوسط جامعه میشود، باید با برنامهریزی شهری درست از این آفتها جان سالم به در برد تا بتوان بستری مطمئن برای رشد و توسعه شهری فراهم آورد. درواقع با تسلط و آگاهی بر این موضوع، از چرخه فرسودگی و معضلات بافتهای میانی شهری جلوگیری کرد.
,رشد فشرده شهری با الگوی رشد و توسعه میان بافتی (توسعه درونزا) به عنوان راهکاری منطقی جایگزین مناسبی در راستای معیارهای رشد هوشمند است. از همین رو با مقیاسی انسانی و با رویکرد انسانمحور، همراه با توسعه و طراحی شبکه پیاده و دوچرخه، ایجاد شبکههای دسترسی متناسب و نفوذپذیر، به کاهش حجم ترافیک، کاهش تخریب زیست محیطی و امکان بازیافت زمین منجر میشود.
,بافت میانی اصفهان
, بافت میانی اصفهان,با توجه به مطالب ذکر شده، با بازنگری و برنامهریزی در خصوص بافت میانی با هدف نهایی احیای زندگی خودجوش و رشد اقتصادی و اجتماعی-فرهنگی ساکنان آن (قشر متوسط جامعه)، میتوان راهکار مناسبی در راستای رشد هوشمند شهری ایجاد نمود. درسالهای اخیر بافت فرسوده و نابهسامان شهری معضل عمده کالبدی و اجتماعی شهرها بودهاند. بدیهی است که بافت میانی با وجود بهرهگیری از موقعیت و امکانات بالقوه، علیرغم وجود معضلات شهری قابل پیشبینی و ناکارآمد در کارکرد و ساختار، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. در صورت عدم برنامهریزی و اتخاذ تدابیر و پیشبینیهای لازم، بافتهای فرسوده میتواند به عنوان سرنوشت محتوم بخش عمدهای از بافتهای میانی شهر (در همه ابعاد شهری از کالبدی گرفته تا اجتماعی و اقتصادی) در سالهای آینده تصور شود.
,در حال حاضر در اصفهان بیشترین آمار تخلفات شهری و شکایات مردمی از بخش بافت میانی شهر است؛ به طور مثال در محلههای اغلب شمالی شهر، مانند بخشی از بافت میانی که در برگیرنده محلههای پروین و لاله می شود (تصویر زیر)، یا محلههای مجاور با خیابان امام خمینی (ره) این آمار به وضوح به چشم میخورد. علت اصلی این موضوع این است که میان زبان طبیعی و زبان ساختگی هماهنگی لازم ایجاد نشده است. این عدم هماهنگی باعث شده تا در الگوهای طراحی و برنامهریزی، آمار مشرفیت و سایهاندازی و شکایت از مجاورین بسیار گزارش شود.
, در حال حاضر در اصفهان بیشترین آمار تخلفات شهری و شکایات مردمی از بخش بافت میانی شهر است؛ به طور مثال در محلههای اغلب شمالی شهر، مانند بخشی از بافت میانی که در برگیرنده محلههای پروین و لاله می شود (تصویر زیر)، یا محلههای مجاور با خیابان امام خمینی (ره) این آمار به وضوح به چشم میخورد. علت اصلی این موضوع این است که میان زبان طبیعی و زبان ساختگی هماهنگی لازم ایجاد نشده است. این عدم هماهنگی باعث شده تا در الگوهای طراحی و برنامهریزی، آمار مشرفیت و سایهاندازی و شکایت از مجاورین بسیار گزارش شود.,
, امروزه بزرگترین معضل مرتبط با بافت میانی موجود در اصفهان این است که روز به روز از مساحت بافت میانی کاسته شده و این بخش تبدیل به بافتهای فرسوده شهری میشوند. در اصل میتوان این طور تلقی کرد که بخش عمدهای از بافتهای فرسوده شهری امروز، قبلا بخشی از بافتهای میانی شهر بوده است و به دلیل عدم توجه مسئولان و مدیران شهری به این روز در آمده است.
,آسیب مهمی که شهر اصفهان را تهدید میکند این است که در صورتی که استراتژی و زبان خاص برخورد با بافت میانی وجود نداشته باشد، در آیندهای نزدیک، تمام بافتهای میانی اصفهان تبدیل به بافت فرسوده میشود و فرسودگی در بافت میانی همچون سرطان رشد میکند؛ این در حالی است که فرسودگی در بافت میانی به مراتب از فرسودگی در بافت تاریخی شهری مشکلات بیشتری با خود به همراه دارد؛ چرا که توجهات روزافزون به بافتهای تاریخی شهر، بودجههای هنگفتی که در آن هزینه میشوند و برنامههای مدونی که با آن مرتبط است منجر به آن شده تا از پتانسیل بافتهای تاریخی به سمت گردشگری بهرهبرداری شود و این یعنی توسعه درونزائی که منجر به پیشرفت میشود. اما در بافتهای میانی چنین بودجهها و برنامههای مدونی وجود ندارند و انگار تا وقتی که بافت میانی به بافت فرسوده تبدیل نشود قرار نیست در زمره فهرست برنامههای شهرسازی مدیران و مسئولان شهری اصفهان قرار گیرند!
, آسیب مهمی که شهر اصفهان را تهدید میکند این است که, بافتهای تاریخی شهر, توسعه درونزائی, اما در بافتهای میانی چنین بودجهها و برنامههای مدونی وجود ندارند و انگار تا وقتی که بافت میانی به بافت فرسوده تبدیل نشود قرار نیست در زمره فهرست برنامههای شهرسازی مدیران و مسئولان شهری اصفهان قرار گیرند!, بافتهای میانی,*ضرابی، اصغر (۱۳۸۹) تحلیل فضایی شاخصهای رشد هوشمند شهری مطالعه موردی شهر اصفهان، پژوهشهای جغرافیای انسانی، شماره ۵۷، پاییز
, *, , سمیرا ارجمندی,انتهای پیام/
]
ارسال دیدگاه