بررسی اصل مقابله به مثل در حقوق بین الملل اسلامی و روابط بین الملل
اگر پاره کنند ما آتش می زنیم
در یک نگاه کلی واژه اخیر، راهی بوده که به طور سنتی به منظور پاسخ به نقض تعهد و در راستای اصل «خود حمایتی»(self-help) مورد استفاده قرار می گرفته است. اقدام متقابل را باید با هدف ایجاد توازنی دانست که به دلیل ارتکاب عمل خلاف رخ داده است.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از تهران نیوز ، اقدام متقابل جزء مهمترین مباحث مطرح در رابطه با مسئولیت بین المللی دولت ها است. در واقع این اصل بیانگر اهمیت ضمانت اجرای بین المللی در خصوص نقض معاهدات، پیمان ها و قرارداد های فراملی است. به واقع ، عمل متقابل(retortion) اتخاذ یک روش است که دولت صدمه دیده برای احقاق حق و بازگرداندن روابط حقوقی با دولت مسئول که به دلیل ارتکاب عمل خلاف برهم خورده است، صورت می گیرد. چنین حقی، هم توسط دولت ها(nation-state) و هم در احکام مراجع حقوقی و رویه قضایی بین المللی مورد شناسایی قرار گرفته است. در فضای کنش بین المللی(international action) در کنار واژه «اقدام متقابل»، واژه «اقدامات تلافی جویانه»(reprisal) نیز مطرح است. در یک نگاه کلی واژه اخیر، راهی بوده که به طور سنتی به منظور پاسخ به نقض تعهد و در راستای اصل «خود حمایتی»(self-help) مورد استفاده قرار می گرفته است. اقدام متقابل را باید با هدف ایجاد توازنی دانست که به دلیل ارتکاب عمل خلاف رخ داده است. نتیجه ی این اصل آن است که دولت قاصر را وادار به توقف عمل خلاف کند و به گونه ای تضمین کننده ی این حقیقت باشد که دولت ناقض در آینده مجددا مرتکب رفتار خلاف نشود. ضرورت ضمانت اجرا در رابطه با انجام تعهدات بین المللی دولت ها همیشه مد نظر حقوق بین الملل بوده است. در این زمینه، ضمانت اجراهای چندی نیز مورد پذیرش واقع شده است. از جمله چنین ضمانت هایی، اقدام متقابل است. اقدام متقابل در رویه های قضایی بین المللی مورد پذیرش قرار گرفته است. به اقتضا آموزه های(doctorin) روابط بین الملل و حقوق بین الملل نقض معاهده ی برجام توسط طرف مقابل، این مشروعیت حقوقی را به دولت جمهوری اسلامی ایران می دهد که اقدامی متقابل را مد نظر خود قرار دهد.
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, تهران نیوز,آنچه سابقا نگاشته شد، بیانات مقام معظم رهبری را به شکل مصداقی در معرفت شناسی روابط بین الملل و حقوق بین الملل به صورت موکد تایید می کند و به اثبات می رساند. در ادامه تلاش می شود ریشه اصل «مقابله به مثل» در فقه سیاسی اسلام و حقوق بین الملل اسلامی مورد واکاوی قرار گیرد. تاسیس «قاعده مقابله به مثل» در حقوق اسلام جهت صیانت از افراد و دولت ها وضع شده است، و ادله ی قرآنی و روایی بسیاری بر مشروعیت این اصل دلالت دارند. انسان به هنگام روبه رو شدن با تجاوز، اقداماتی را برای صیانت از خود و پاسخ به متجاوز انجام میدهد، اسلام چنین واکنشی را امری طبیعی و مطابق با سرشت و فطرت انسان می داند. در زیر برخی از آیات قرآنی و روایاتی از ائمه که موید مشروعیت این اصل هستند مورد بررسی قرار می گیرند.
,«و الحرمات قصاص فمن اعتدی علیکم فاعتدوا علیه بمثل ما اعتدی علیکم و اتقوا الله و اعلموا ان الله مع المتقین» (سوره بقره، آیه ۱۹۴)
,برای شکستن حرمت ها قصاص است. پس هر کس بر شما تعدی کرد، به همان اندازه ی تعدی اش بر او تعدی کنید و از خدا بترسید و بدانید که او با پرهیزگاران است.
,این آیه شریفه بر «اصل مقابله به مثل» دلالت می کند. مفسران و همچنین بعضی از روایات وارده از پیشوایان دلالت این آیه را بر اصل مقابله به مثل به صورت قطعی پذیرفته اند.
,…«و ان عاقبتم فعاقبوا بمثل ما عوقبتم به و لئن صبرتم لهو خیر للصابرین» ( سوره نحل، آیه ۱۲۶)
,اگر عقوبیت می کنید، چنان عقوبت کنید که شما را عقوبت کرده اند و اگر صبر کنید هر آینه آن صبر بر صابران نیکوتر است.
,بسیاری از دانشمندان از این آیه شریفه، جواز مقابله به مثل در تجاوز را فهمیده اند، هر چند که در آیه حدود و شرایط مقابله را بیان نکرده است. مرحوم علامه طباطبایی (ره) در این مورد می گویند: معنای آیه این می شود که اگر خواستید کفار را به خاطر این که شما را به خاطر ایمان و جهاد در راه خدا عذاب کرده اند، عذابشان کنید.
,روایات مرتبط با این قاعده نیز چنین دیدگاهی را تایید می کنند. برای مثال امیرالمومنین علی(علیه السلام) در حکمت ۱۶۴ نهج البلاغه فرموده اند: هر کس حق کسی را ادا کند که حق او را ادا نمی کند، بردگی او را کرده است. یا در روایت دیگری حضرت علی(علیه السلام) در نهج البلاغه می فرمایند: سنگ را از هر کجا آمد به همان جا برگردانید، چرا که شر پاسخی جز شر ندارد. (حکمت ۳۱۴ نهج البلاغه)
,همانطور که مشاهده کردیم فراخنای فقه سیاسی و حقوق بین الملل اسلامی مبتنی و معطوف به آیات و روایات نیز مویدی بر بیانات مقام معظم رهبری در زمینه ی مقابله به مثل است. در محیط و نظام بین الملل، دولت جمهوری اسلامی ایران همانطور که در کنار سایر کشورها همزیستی مسالمت آمیز دارد، نسبت به سایر کشور ها از رویکرد «احترام متقابل» استفاده می کند، به همین ترتیب نیز در روابط خود با سایر دول، تعهد به قراردادها و معاهدات بین المللی را سرلوحه سیاست خارجی خود قرار داده است. لذا در صورتی که کشور های مقابل به اصل وفای به عهد پایبند نباشند، جمهوری اسلامی ایران( به عنوان یک بازیگر و قدرت منطقه ای و فرا منطقه ای) مطابق به آنچه «عمل متقابل» در حقوق بین الملل و «اصل مقابله به مثل» در فقه سیاسی خوانده می شود، اقدام می کند.
,انتهای پیام/
]
ارسال دیدگاه