تاثیر همبستگی اجتماعی در سطح جامعه
همبستگی اجتماعی بر محور دین و ریسمان الهی، علاوه بر ایجاد وحدت و انسجام اجتماعی، افزایش نیرو و توان و در نتیجه، دست یابی به نتایج بهتر و بیشتر را به دنبال خواهد داشت.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از روشن خبر، متن یادداشت، دکتر حمید پور عیسی، عضو هیات علمی دانشگاه گیلان، با عنوان “تاثیر همبستگی اجتماعی در سطح جامعه ” به شرح ذیل می باشد:
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, روشن خبر,در قرآن، خدای متعال از مسلمانان می خواهد که دوران قبل از اسلام و بعثت نبی مکرم اسلام (ص) را به یاد آورند؛ دورانی که ساختار قبیلگی بر سرزمین حجاز حاکم و تضاد منافع موجب جنگ بین قبایل بوده. از این رو، می فرماید: شما دشمن یکدیگر بودید، اما اسلام تفرقه و دشمنی شما را به الفت و برادری تبدیل کرد. این تغییرات حاصل تغییراتی بود که در زیرساخت اجتماعی آنان ایجاد شده بود، اسلام عقاید آنها را که تغییر داد، روبناها نیز به تبع آن زیرساخت ها متحول شد.
,در نتیجه، تضاد منافع، به اشتراک منافع به معنای عام آن مبدل شد؛ زیرا جهت گیری ها، ایمان به خدا بود. یعنی محور همبستگی، ریسمان الهی است که هم کتاب آسمانی قرآن کریم است و هم رسالت پیامبر اکرم (ص). چنگ انداختن به ریسمان الهی، نه تنها موجب همبستگی و وحدت و الفت می شود، بلکه تمایز و جدایی از دیگران را نیز نشان می دهد؛ با توجه به آنکه، هر آنچه برای هدایت انسان لازم است در اسلام پیش بینی شده است، این امر موجب سعادت انسان در دنیا و آخرت خواهد بود. همبستگی اجتماعی بر محور دین و ریسمان الهی، علاوه بر ایجاد وحدت و انسجام اجتماعی، افزایش نیرو و توان و در نتیجه، دست یابی به نتایج بهتر و بیشتر را به دنبال خواهد داشت.
,از دیگر آیاتی که به همبستگی اجتماعی اشاره دارد، آیه ۲۰۰ آل عمران است. در این آیه، به دو نکته اجتماعی توجه شده است، می فرماید: «صابروا و رابطوا». واژه «صابروا»، از باب مفاعله حکایت از صبر و مقاومت اجتماعی دارد و از آنجایی که اعضای جامعه، مقاومت های خود را به مقاومت و تحمل دیگران تکیه می زنند، موجب هم افزایی تحمل آنها شده و دوام می یابد. تکیه تحمل های اعضا به یکدیگر و هم افزایی ها، به همبستگی آنان کمک کرده، ضمن عمق بخشیدن به آن، بقا و دوام آن را به دنبال دارد .
,«رابطوا» در آیه نیز به آمادگی دفاعی مسلمانان و ارتباط تنگاتنگ آنان در مقابل دشمنان دلالت دارد؛ به این معنا که مسلمانان می بایست، همان گونه که دهانه اسبها را به یکدیگر گره زده و دیواری نسبتاً مقاوم از اسب ها ایجاد می کردند تا مانع نفوذ دیگران به محدوده خاص شوند، می بایست با گره خوردن به یکدیگر، مقاومت خود را در مقابل نفوذ دیگران افزایش دهند.
,برخی مفسران گفته اند: واژه «اصبروا» و «صابروا»، مقاومت و تحمل در برابر همه ناملایمات را می رساند. طبعاً این نوع تحمل ها و عدم واکنش در برابر آنها موجب افزایش همبستگی اجتماعی می شود. همان گونه که در آیه ۶۰ سوره انفال، به تجهیز همه جانبه مسلمانان در برابر دشمنان اشاره شده، این آیه نیز به تجهیز در مقابل دشمن اشاره دارد تا بدین وسیله دشمن نتواند حدود و ثغور عقیدتی و سرزمینی مسلمانان را با آسیب مواجه نموده، یکپارچگی آنان را تبدیل به شکاف و جدایی نماید. راه مقابله با چنین آسیبی، بیداری، توجه و مراقبت همه جانبه و دایمی مسلمانان است. به همین دلیل، بیداری و مراقبت همه جانبه برای کلیه مسلمانان لازم است.
,از آنجایی که صبر و مقاومت فردی و اجتماعی و نیز ایجاد آمادگی های لازم موجب بقا و تقویت همبستگی اجتماعی می شود، سستی و خمودی در برابر فشارهای دشمنان که موجب نفوذ جغرافیایی و عقیدتی آنان می شود، نیز موجب شکاف و عدم انسجام اجتماعی خواهد بود. از این رو، همواره در آیات قرآن کریم، به معرفی دشمنان پرداخته شده و برنامه های آنان را به مسلمانان گوشزد می کند
,موانع حفظ همبستگی اجتماعی
, موانع حفظ همبستگی اجتماعی,هرچند اسلام عامل اتحاد و همبستگی است و مسلمانان با پایبندی به اسلام، متحد و همبسته شده اند، اما ممکن است عوامل دیگری همبستگی آنان را به تفرقه و جدایی تبدیل کند. از این رو، باید مسلمانان همواره مراقب عوامل تفرقه انگیز باشند. در آیه ۱۰۵ آل عمران، به یکی از تهدیدهایی که وحدت و همبستگی مسلمانان را به مخاطره می اندازد، اشاره کرده و آن را به مسلمانان گوشزد می کند.
,از منظر قرآن کریم، هرگونه اختلاف و تفرقه در ایمان و عقیده و تفاوت دیدگاه های عقیدتی، منجر به کشمکش های عمیق اجتماعی می شود و همبستگی با آسیب جدی مواجه می شود. (آل عمران: ۱۰۵). ( طباطبائی، المیزان، ج ۳، ۳۷۳و۳۷۴ )لازم به یادآوری است که نهی قرآن از اختلاف و تفاوت های عمیق عقیدتی، به معنای رکود دین و آموزه های دینی نیست، چنانکه ضمن ثبات اصول و تداوم آن در اعصار و دوره های متفاوت حیات بشری توسط انبیا و پیامبران الهی، فروع دین نیز به تناسب شرایط زمانی و مکانی متفاوت شده، این تفاوت های رو بنایی، به اختلاف و درگیری و جدایی پیروان ادیان منجر نشده، و همبستگی آنان را به مخاطره نینداخته است.
,این امر، برگرفته از اصل اجتهاد در فروع دین می باشد. از این رو، قرآن برای پیشگیری از پیدایش و جلوگیری از رشد اختلافات اصولی و عمیق، امر به معروف و نهی از منکر را مطرح می کند که لازمه آن، تشکیل حکومت اسلامی است.
,یکی از عواملی که موجب تشتت و اختلاف در جامعه می شود، تعدد رهبری نظام اجتماعی است. اگر بایدها و نبایدهای الهی و فرمان های پیامبر (ص) در رأس تصمیم گیری ها باشد، جامعه هیچ گاه با شکاف و اختلاف مواجه نمی شود. . قوم مداری شدید موجود بین یهودیان و تلاش آنها برای نفوذ در میان مسلمانان، از جمله موانع رشد و تحکیم همبستگی اجتماعی مسلمانان شناخته شده است. آیاتی از قرآن کریم به این موضوع تأکید دارند.
,سوره انعام، خطر تفرقه را بازگو کرده، تأکید دارد که مسلمانان در گرد باد اختلاف و تفرقه نیافتند و با پیروان ادیان دیگر وارد منازعات بی مورد نشوند و بر وحدت ادیان آسمانی و توحیدی تأکید نمایند.(انعام: ۱۵۳)؛ زیرا همبستگی، اتحاد و عدم تفرقه بر محور دیانت مورد تأکید قرآن است.
,از این رو، در آیات متفاوتی، پیامبر اکرم (ص) و مسلمانان را از اتفاق و ائتلاف با کسانی که در ایمان به خدا و اصول اساسی فطری تشکیک می کنند، برحذر می دارد. گاهی نیز در آیات قرآن کریم، تفرقه و اختلاف را، که مخالف همبستگی و انسجام اجتماعی در پرتو اسلام و توحید است، مورد تأکید قرار داده و به جای آنکه مسلمانان را دعوت به اتحاد و همبستگی نماید، توصیه به اجتناب از تفرقه و اختلاف می کند.
,فتنه ها و دامن زدن به اختلافات داخلی، یکی از جلوه های شکاف اجتماعی در درون جامعه است. این امر ممکن است توسط جمع محدودی صورت بگیرد، اما آثار و نتایج آن اختلاف ها به همان جمع محدود خلاصه نمی شود، بلکه ممکن است کل جامعه را در برگیرد. بنابراین، عدم التزام مسلمانان بر بایدها و نبایدهای دینی و سرپیچی از آنها، موجب شکل گیری جریان های انحرافی شده و این جریان های انحرافی، می تواند کلیت نظام اجتماعی را با اختلال مواجه سازد.
,در آیه ۴۶ سوره انفال به اختلاف میان مسلمانان توجه شده است. در این آیه، به از هم گسیختگی و سست شدن بنیان های اجتماعی مسلمانان در اثر اختلاف بین آنها تأکید شده است که شکست مسلمانان و پیروزی دشمنان آنها را به دنبال دارد. لازمه عدم اختلاف مسلمانان و تقویت همبستگی میان آنان این است که مسلمانان به تفاهم روی آوردند و آرای خود را به یکدیگر نزدیک نموده، تا سرانجام به یک نظر واحد برسند.
,یکی از موانع همبستگی اجتماعی، دستگاه های حاکم ظالم می باشد: آنها برای آنکه بتوانند سلطه خود را تحکیم و تثبیت کنند، میان شهروندان اختلاف ایجاد می کنند و با ایجاد نابرابری های اجتماعی، این خواسته خود را عملی می سازند (قصص: ۴). (مکارم شیرازی و دیگران، تفسیر نمونه، ج ۱۶، ۱۱؛ مدرسی، من هدی القرآن، ج ۹، ؛ ۶۱؛ فضل الله، من وحی القرآن، ج ۱۷، ؛ ۲۶۱؛ طباطبائی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ۱۶، ؛ ۸)
,اگر بخواهیم روزه را یکی از رفتارهای فردی و اجتماعی افراد جامعه در نظر بگیریم و بعنوان امری عبادی که سر منشاء الهی داشته و یکی از احکام اجتماعی اسلام و برای جامعه مسلمانان واجب و حتمی شده است؛ تاثیرات و کارکردهای در جامعه اسلامی و نقش بسزایی در جامعه پذیری دینی افراد جامعه خواهد داشت.
,از آنجا که موضوع ، خانواده و بحث پیرامون نهاد خانواده است بحث را به مناسبت کارکرد و نقش روزه در خانواده، نقش پذیری فرزندان و تاثیرات آن اختصاص می دهیم. باید گفت روزه یکی از احکام انسان ساز اسلام است که آگاهی از همه فوائد و پی بردن به فلسفهی کامل آن مانند سایر احکام الهی برای انسان عادی ممکن نیست. دانش محدود بشر نمی تواند راهگشای همهی اسرار نهفته باشد و اندیشه را به پاسخ همه مجهولات رهنمون شود. شاید روزی دانش انسان به حدی از کمال برسد که دریچه تازهای برای بشر بگشاید و حکمت دستورهای اسلام را باز شناسد.
,آئین مقدس اسلام و مجموعه ی احکام حیات بخش آن برای رهانیدن انسان از دام خواستههای حقیرجسمانی و حیوانی است چرا که تا عقاب جان آدمی ازدام شهوت ،هوس،قید وبند نیازهای زمینی نرهد هرگزبه فرازقرب حق و به اوج آسمانها پر نمی کشد.
,یکی از کارکردهای بسیار مهم و با ارزش روزه از نظراجتماعی ، ایجاد همبستگی اجتماعی در جامعه اسلامی است، جامعه اسلامی در پرتو احکامی همچون روزه و نماز، در پی پیوستن و رسیدن به همدیگر می باشند.
,علی(ع) فرمود:«و اِیّاکُم والفرقه فانّ الشاذَّ من النّاس للشّیطانِ کما انَّ الشّاذَّمینَ الغَنَم لِلذَّئب.» واز تفرقه بپرهیزید که موجب آفت است.آن که از جمع مسلمانان به یک سو شود ، بهره ی شیطان است ،چنانکه گوشفند چون از گله دور ماند نصیب گرگ بیابان است.«نهج البلاغه؛خطبه ۱۲۷»
,انسانهایی گسسته از هم ، مانند گله حیوانی که نه از نیازهای همدیگر باخبرند و نه از خواستهها یکدیگر … و همبستگی اجتماعی یکی از اصول بنیادین جامعه بشری است که اگر انسان به رعایت چنین امری نپردازد و شیرازه جامعه بهم می ریزد و پایه های اجتماعی رو به سستی گذاشته و به سوی تزلزل سوق داده خواهد شد. در فرآیند اجتماعی شدن فرزندان که منشاء آن از خانواده است شخص باید بتواند به صورت مؤثری با دیگران ارتباط برقرار کند و توانایی این ارتباط باید با عوامل موثر اجتماعی صورت پذیرد. روزه از آداب و احکام الهی و اجتماعی اسلام است که شخص مسلمان در فراگیری و انجام آن باید تلاش کند، اگر خانواده عهده دار این امر نباشد که فرزندان را در جامعه اسلامی با این آداب و رفتارها و قوانین الهی آشنا کند، ارتباط فرزندان با افراد جامعه اسلامی با مشکل مواجه شده و باعث بروز رفتارهای نابهنجار خواهد شد. فرزندانی که در جامعه اسلامی تحت تربیت آداب و احکام الهی قرار نگیرند امکان انزوا و سرخوردگی و علائم اختلال شخصیتی در او پیدا خواهد شد.
,مطالب دیگری که در فرآیند اجتماعی شدن فرزندان باید مورد توجه قرار گیرد، این است که فرد باید ارزشها و اعتقادات اساسی جامعه خود را در ذهن متمرکز کند و روزه یکی از عناصر ارزشمند و وسیله ای برای دریافت آگاهی های اساسی دینی و تمرکز این ارزشها و اعتقادات دینی جامعه می باشد. علاوه بر اینها ما دارای فرهنگ دینی مسلط در جامعه اسلامی هستیم و در هماهنگی و همنوایی با این فرهنگ مسلط، رعایت ضوابط و عناصر فرهنگی مذکور ضروری و لازم است .
,فرهنگی که عناصری مانند ارزشها و هنجارها دارد در محتوی و متن خود پرورش دهنده هنجارهاست و اگر فرد به نوعی درباره مسائل عبادی، مذهبی، قوانین و مقررات ارزشی بی اعتنا باشد شخصی ناهنجار و در نتیجه در خودی کردن ارزشها و آموختن آنها دچار مشکل خواهد شد. از موارد دیگر نقش روزه در همبستگی اجتماعی این است که نتایج بارز روزه، برانگیختن حس محدودی نسبت به مستمندان و همنوعان تنگدست است. از این رو در برخی روایات و ادعیه اسلامی این ماه را « ماه مواسات » نامیده اند. آنانکه زندگی آسوده یی دارند و رنج فقر و طعم و گرسنگی را نچشیده اند ممکن است از وضعیت مستمندان غافل بمانند و روزه وسیله ای است برای کمک، دستگیری و رها شدن از ظلمت و توجه به از حال آنان است شخص روزه دار رنج مستمندان را به یاد می آورد و برای رفع نیازهای آنان همت می گمارد و شریک آلام و دردهای گرسنگی و تشنگی آنان می شود و در واقع حس « دیگرگرائی» او برانگیخته خواهد شد.
,روزه عامل همبستگی بین ثروتمند و فقیر است و وسیله ای برای کمک به همنوع و احساس همدردی کردن با همدیگر؛ بنابراین در قالب همین نوع عملکرد است که جامعه، جامعه ای پویا و زنده می شود و آلودگی های ناشی از غبار فقر از چهره و پیشانی جامعه رخت برخواهد بست و افراد به شناخت، معرفت دیگری نسبت به هم می رسند . در روایات آمده است که خداوند روزه را واجب کرده تا ثروتمند درد گرسنگی را دریابد و به فقیر توجه کند.
,امام صادق(ع)فرمود:«اما عله فی الصیام لیستوی به الغنی والفقیر وذلک لان الغنی لم یکن لیجد مس الجوع فیرحم الفقیرلان الغنی کلماارادشیئا قدرعلیه *فارادالله عزوجل ان یسوی بین خلقه وان یذیق الغنی مس الجوع والالم لیرق علی الضعیف و یرحم الجائع» . (من لا یحضره الفقیه، ۲؛ ۷۳)
,« یکی از علل وجوب روزه این است که بین انسانهای دارا و ندار جامعه تساوی برقرار شود زیرا طبقه مرفه ودارنده جامعه (شکم سیران) گرسنگی را حس کنند و آن را بچشند و به فقیران ترحم کنند از سوی دیگر انسان غنی و دارا هر چیزی را اراده کند به آن دست می یابد لذا خداوند عزّوجل اراده کرده است که بین مخلوقات خود تساوی برقرار نماید و اینکه انسانهای متمکن و دارا، سختی و درد گرسنگی را احساس نمایند تا اینکه نسبت به ضعیفان رقت بخرج دهند و به آنها ترحم نمایند»
,در دیدگاه اسلام نیز جهان پر از تفاوتها و تمایزات است و انسانها نیز دارای استعداد و قابلیتهای مختلفند. همین امر مقدمات قشربندی را در جامعه اسلامی فراهم کرده و آن را اجتناب ناپذیر میسازد. اما مبنای آن اول «ثروت» و «خصایص زیستی» نیست و دوم طبقات از این دیدگاه به معنای جایگاهها و موقعیتهایی است که در جامعه برای رفع نیازهای متنوع بوجود آمدهاند و هرکسی میتواند به آن طبقات براساس لیاقتها و صلاحیتهای خود وارد شود. این به آن معناست که در اسلام ورود و خروج به طبقات مختلف امری طبیعی است و نظام کاست بندی انحصار طبقات در دست عده ای خاص، معنایی ندارد.
, ,در قرآن کریم میخوانیم «قُلْ یا أَهْلَ الْکِتابِ تَعالَوْا إِلى کَلِمَهٍ سَواءٍ بَیْنَنا وَ بَیْنَکُمْ أَلاَّ نَعْبُدَ إِلاَّ اللَّهَ وَ لا نُشْرِکَ بِهِ شَیْئاً وَلا یَتَّخِذَ بَعْضُنا بَعْضاً أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ » «بیایید به سوی یک سخن، یک تز، یک حقیقت که برای همه ما وشما یکسان است و باهمه نسبت متساوی دارد.نه امتیاز خاص برای ما و نه امتیاز خاص برای شما و آن اینکه خداییگانه را بپرستیم و جزاوهیچ چیز دیگر را نپرستیم، برویم» (آل عمران/۶۴).
,همه ما می دانیم که هر جامعه ای از اقشار مختلف با معیارهای گوناگون تشکیل شده است که یکی ار معیارهای طبقات اجتماعی فقیر و غنی است یعنی عده ای از تمکن مالی برخوردار و وضعیت اقتصادی مناسبی دارند . اما گروهی دیگر از ابتدایی ترین امکانات مالی و اقتصادی به دلایل مختلف محرومند از جمله اینکه در جامعه ای که شکاف طبقاتی موج می زند و گروهی در سیری سیر بسر می برند و عده ای در ضعف و گرسنگی پنهان و آشکار هستند باید راههای برای ترمیم ؛ بازسازی و یا ریشه کن کردن آن ترسیم شود . عموما منابع کمیاب جامعه در دسترس همگان نیست و می دانیم که هرگز عدالت به معنای واقعی آن در هیچ جامعه ای پیاده نشد و تحقق نیافته است و اجرای عدالت یکی از راههای تحقق همبستگی اجتماعی است و عدم اجرای آن عامل عدم تحقق همبستگی اجتماعی است و این موانع همیشه وجود داشته و خواهد داشت واجرای عدالت، چون دیگر مسائل اجتماعی، به زمینه مناسب نیاز دارد
,عوامل تقویت همبستگى اجتماعى
, عوامل تقویت همبستگى اجتماعى,علاوه بر تعادل و هماهنگى میان ایده ها، باورها و ارزش هاى مشترک با محیط عوامل زیر در ایجاد و تقویت همبستگى میان انسانها مؤثرند.
,۱ ـ علم و آگاهى
, ۱ ـ علم و آگاهى,علم و آگاهى کامل به عقاید باورها و ارزش ها یک نوع بصیرت به انسان مى بخشد، که در بحران ها و فراز و نشیب هاى لغزنده، مسائل جزیى و فرعى را که گاهى موجب شکست و سقوط مى شود، نادیده بگیرد، و به هدف هاى اصیل و درخشان و مسئولیت خود بیندیشد تا سرانجام راه هاى نفوذ دشمن مسدود گردد و اتفاق و اتحاد به وجود آید. از حضرت على(ع) نقل شده که مى فرماید: اگر کسى که چیزى را نمى داند، ساکت بماند و از اظهار نظر بى اساس خوددارى کند، اختلاف از میان مى رود.
,۳ ـ مشورت و تفاهم
, ۳ ـ مشورت و تفاهم,مشورت و تفاهم در مسائل آنقدر ضرورى و پسندیده است و در ایجاد مودّت و محبت اجتماعى نقش بسیار مؤثرى دارد که خداوند به پیامبر(ص) دستور مى دهد که: در کارها با اصحاب خود مشورت کن.
,حضرت على(ع) مى فرماید «من شاورذوی العقول استضاء بانوار العقول»:انسان خود رأى به هدف نمى رسد، و اگر با مردم مشورت کند، از عقل آنها کمک گرفته است.
,آثار مشورت:
, آثار مشورت:,۱-موجب ورزیدگی نیروی عقلانی و تدبیر در زندگی می شود.
,۲- سبب رشد احساس مسؤولیت فرد در مواجهه با زندگی می شود و حس قدرشناسی از مواهب و موقعیت های موجود را افزایش می دهد.
,۳-احساس مقبولیت را در فرد تعالی و تکامل می بخشد و باعث گشوده شدن باب تفاهم میان نسل جوان و نسل بزرگسال می شود.
,۴-مشورت امکان انتخاب را افزایش داده و نتیجه چنین انتخابی، زندگی خردمندانه و آگاهانه ای است که در واقع یک آرمان تربیتی محسوب می شود.
,* مشورت در روایات
, * مشورت در روایات,پیامبر صلیاللهعلیهوآله: المُشاوَرَهُ حِصنٌ مِنَ النَّدامَهِ و أمنٌ مِنَ المَلامَهِمشورت دژی در مقابل پشیمانی و مایه ایمنی از سرزنش است
,امام علی علیهالسلام: لا مُظاهَرَهَ أوثَقُ مِنَ المُشاوَرَهِهیچ پشتیبانی اطمینان بخشتر از مشورت نیست
,امام علی علیهالسلام: شاوِر قَبلَ أن تَعزِمَ و فَکِّر قَبلَ أن تُقدِمَپیش از تصمیمگیری، مشورت کن و پیش از عمل بیندیش
,امام علی علیهالسلام: أفضَلُ النّاسِ رَأیاً مَن لایَستَغنی عَن رَأی مُشیرٍرأی و نظر کسی برتر است که خود را از رأی مشاور بینیاز نداند
,امام حسن علیهالسلام: ما تَشاوَرَ قَومٌ إلاّ هُدُوا إلی رُشدِهِمهیچ قومی با یکدیگر مشورت نکردند مگر آن که به راه پیشرفت خود رهنمون شدند
,امام کاظم علیهالسلام: مَنِ اسْتَشارَ لَم یَعدَم عِندَ الصَّوابِ مادِحَاً و عِندَ الخَطَإِ عاذِراًکسی که مشورت کند، اگر کارش را درست انجام دهد، مردم او را بستایند و اگر به خطا رود، معذورش دارند
,۳ ـ مهربانى و مدارا
, ۳ ـ مهربانى و مدارا,مدارا و مهربانى و نیز عفو و گذشت را مى توان، از راه هاى جلب محبوبیت و اصلاح اجتماع به حساب آورد، چون این صفات جلو بسیارى از جدال ها و کشمکش ها را مى گیرد و به جاى آن آرامش و روابط انسانى را جایگزین آنها مى نماید. پیامبر اکرم(ص) مى فرماید: مدارا و سازگارى با مردم نصف ایمان و مهربانى با آنها نصف عیش و راحتى زندگى است.
,,
۴ـ صفا و یکرنگى
, ۴ـ صفا و یکرنگى,توجه دادن به صفا و یکرنگى و روح برادرى و مسئولیت را، مى توان از وسایل اتحاد و اتفاق در جامعه دانست. اسلام براى این منظور، نفاق و دورویى را زشت و منفور مى داند و پیامبر اکرم (ص) مى فرماید:
,کسى که در دنیا دو رو، و منافق باشد، در آخرت دو زبان از آتش خواهد داشت! بنابراین صفا و یک رنگى، عامل بسیار مؤثرى در تأمین اتحاد و روابط انسانى جامعه خواهد بود.
,۵ ـ نوعدوستى و پیمان بردارى
, ۵ ـ نوعدوستى و پیمان بردارى,قرآن مى فرماید:به راستى اهل ایمان برادر یکدیگرند، بنابراین شما میان برادران خود اصلاح و آشتى برقرار کنید و خدا را در نظر داشته باشید، امید که مورد رحمت و لطف او واقع شوید.
,,
عوامل تهدید همبستگى اجتماعى
, عوامل تهدید همبستگى اجتماعى,جامعه شناسانى مانند پارسنز معتقد است جامعه استعداد و ظرفیت جدال و ستیز را داراست که البته این استعداد ممکن است به فعلیت درآید یا درنیاید. از نظر پارسنز این جدال و ستیز از کمیابى عمومى کالاهاى ارزشمند سرچشمه مى گیرد. از این رو او به دنبال راهى است که از طریق آن، انسانها با وجود کمیابى مزمن کالاها در جامعه بتوانند در کنار هم به سر برند. امّا این که چگونه کمیابى کالاهاى ارزشمند به تهدید همبستگى اجتماعى مى انجامد، امرى است که به موضوع ضرورت هاى کارکردى در نظام اجتماعى پارسنز مربوط مى شود. یکى از ضرورت هاى کارکردى در نظام اجتماعى کارکرد تطبیق و انطباق خرده نظام با نظام اجتماعى است. چنانچه کارکرد تطبیق نتواند نیازهاى خود را با شرایط محیطى و ارزشها حاکم بر جامعه هماهنگ نماید، همبستگى اجتماعى نظام اجتماعى تهدید خواهد شد.
,ابن خلدون اضمحلال عصبیت قومى را موجب تضعیف همبستگى اجتماعى میان انسانها مى داند و معتقد است که در برآوردن نیازها هر چه انسان به تن پرورى و تجمل خواهى فرو رود به همان میزان به نابودى نزدیک مى شوند.
,همچنین عوامل زیر تهدید کننده همبستگى اجتماعى انسانها به شمار مى آیند.
,۱- بدبینى هاى بى جا
, ۱- بدبینى هاى بى جا,سوءظن و بدبینى هاى بى جا را مى توان از جمله عوامل شکل گیرى اختلاف و تفرقه گرایى و دامن زدن به آتش تشتت و پراکندگى دانست. اسلام چنین روحى را در میان جامعه شدیداً محکوم کرده و با بیان ها و هشدارهاى گوناگونى، اهل ایمان را از آن برحذر مى دارد، تا از زیان هاى فردى و اجتماعى آن در جامعه جلوگیرى نماید. قرآن مى گوید: اى اهل ایمان، از بسیارى از گمانها بپرهیزید، که بعضى از گمانها گناه است.
,حضرت على(ع) مى فرماید: وقتى سخنى را مى شنوید، تا مى توانید براى آن احتمال خیر و صحیح بدهید، درباره آن گمان بد نبرید.
,۲- بهتان و افترا
, ۲- بهتان و افترا,بهتان و افترا موجب شکاف و اختلاف در جامعه مى گردد، همچنین بهتان زدن سبب زوال ایمان بهتان زننده است. امام صادق(ع) مى فرماید: هرگاه شخص مؤمنى به برادر مسلمانش بهتان بزند و تهمتى به او ببندد، ایمان درونى اش نابود مى شود، همان طور که نمک در آب نابود مى گردد. چه بسا افراد پاک و آراسته اى، به سبب حب و بغض هاى دشمنان مورد ضربه ها و لطمه هاى جدى قرار مى گیرند و شکست هاى دردناک و مخربى را در زندگى متحمل مى شوند.
,۳- توقع هاى بى جا
, ۳- توقع هاى بى جا,توقع ها و طمع هاى بى مورد را مى توان از جمله علل اختلاف و تفرقه گرایى ها دانست. چون افراد گاهى براى اشغال پست هاى حساس و یا به دست آوردن درهم و دینار و یا هدف هاى دیگر دست حاجت، پیش این و آن دراز مى کنند و چنانچه به خواسته ها و تقاضاهاى بى جاى خود نرسند، سر به عصیان مى گذارند و به جبهه بندیها متوسل مى شوند بدین جهت، اسلام این حالات را موجب سقوط شرافت و عزت انسانى فرد و جامعه معرفى کرده است. پیامبر اکرم(ص) مى فرماید: کسى که دست سؤال پیش مردم دراز کند، در صورتى که خوراک سه روز خود را دارد، روز قیامت در حالى به پیشگاه محاسبه الهى مى آید که صورتش گوشت ندارد.
,۴- جاه طلبى و برترى جویى
, ۴- جاه طلبى و برترى جویى,از جمله علل مهم اختلاف و دسته بندیهاى یک جامعه را مى توان جاه طلبى و برترى جویى برخى از افراد دانست. کسانى که براى خود جایگاه ویژه اى قائل هستند و خود را موجودات برتر از سایرین مى دانند، به تدریج براى رساندن خود به جایگاه موهوم دست به اقدامات تجاوزگرانه اى مى زنند. روحیه چنین افرادى مستکبرانه و عملشان استکبارى است. رفتار مستکبرانه، آمیخته با ستم و تعدى است. مبتلایان به روحیه استکبارى مى کوشند بهترین امکانات و بهترین موقعیت اجتماعى را به خود اختصاص دهند و حتى اطرافیان و هواداران را نیز به جایگاهى برسانند که شایسته شان نیست و بدین ترتیب نظامى طبقاتى به وجود مى آید که در آن فرودستان باید در خدمت فرادستان قرار بگیرند. لذا جاه طلبى و برترى جوئى در مرحله اول موجب خودخواهى و عصیان مى گردد و سپس فرد جاه طلب وقتى در هدفهاى خود پیروز نشد، به اختلاف و تفرقه گرایى دامن مى زند. قرآن کریم براى جاه طلبانى که قهراً به عصیان و سرکشى نیز مى پردازند مى فرماید: خانه آخرت را براى کسانى قرار مى دهیم که در زمین خواستار برترى و فساد نیستند و فرجام (خوش) از آن پرهیزگاران است. پیامبر(ص) مى فرماید:حب مال و جاه طلبى، نفاق را در دل مى رویاند، همان طور که آب سبزى را مى رویاند.
,۵-بخل، حسد و کینه
, ۵-بخل، حسد و کینه,بُخل، حسد و کینه را نیز مى توان از انگیزه هاى اختلاف و تفرقه گرایى در جامعه به شمار آورد. بدین جهت اسلام این صفات را هم مذموم و منفور و حتى گاهى نابود کننده ایمان افراد قلمداد کرده است. امام باقر(ع) مى فرماید:به یقین حسد نیروى ایمان را مى خورد، همچنان که آتش هیزم را مى خورد و نابود مى کند.
,۶- خواهش هاى نفسانى
, ۶- خواهش هاى نفسانى,خواهش هاى نفسانى به اندازه اى توان دارند که انسان را به نادیده گرفتن موازین تعیین شده وادارند، به گونه اى که حتى مقدس ترین ایده ها و آرمان ها را نادیده بگیرد. بسیارى از رفتارهاى نا به هنجار و حق کشى ها و حریم شکنى ها از نفسانیات انسان سرچشمه مى گیرند. خواهش هاى نفسانى جلوه هاى فراوانى دارد، از عوامل بسیار نیرومند تفرقه و تشتت است. آیات زیادى در قرآن وجود دارد که در آنها از نفسانیات و آثار و تبعات آنها سخن گفته شده است. اختلاف دینى در میان عالمان، ناشى از بغى و حسد معرفى شده است. قرآن کریم در این زمینه مى فرماید:راه تفرقه نپیمودند مگر از روى حسد، هنگامى که برایشان علم آمد.
]
ارسال دیدگاه