آلودگی دریای خزر از مرز بحران گذشت!

ایران یکی از پنج همسایه‌ دریای خزر است که 820 کیلومتر از نوار ساحلی دریای خزر در ایران است و نقش ایران در آلودگی‌های دریای خزر کمتر از همسایه‌های شرقی، غربی و شمالی نیست. بیشتر آلودگی‌هایی که در نوار ساحلی ایران تهدید‌کننده دریای خزر است از پساب‌های کشاورزی و فاضلاب‌های شهری نشات می‌گیرد. فعالیت‌های اقتصادی در اطراف دریاچه نیز متهم اصلی آلودگی دریای خزر به حساب می‌آید.

توسعه نامتوازن شهرها، تراکم بیش از حد جمعیت در رابطه با دفع فاضلاب‌های شهری، صنعتی و کشاورزی و نیز دفع پسماند‌ها و زباله‌ها در شهرهای ساحلی و مناطق گردشگری از جمله دلایل دیگر آلودگی خزر به حساب می‌آیند که از پیامدهای آن‌ها می‌توان به آلودگی شناگاه‌ها و تهدید حیات موجودات زنده اشاره کرد.

به علت شرایط آب و هوایی مناسب دریای خزر، تعداد زیادی شهر بزرگ و کوچک با جمعیت‌های مختلف و تعداد زیادی روستا در حاشیه جنوبی و کنار سواحل دریای خزر و رودخانه‌های منتهی به آن توسعه یافته‌اند که فاضلاب بیشتر آن‌ها از طریق این رودخانه‌ها به دریای خزر انتقال می‌یابد. در مواردی نیز فاضلاب مستقیماً به دریا هدایت می‌شود. از طرف دیگر حجم بالای گردشگر در این مناطق آسیب جدی به شناگاه‌های دریای خزر وارد کرده است.

دریای خزر دریای فرصت‌ها و چالش‌هاست و نقش آن در شکل‌دهی سیمای اکولوژیک سرزمین‌های اطراف آن در چند دهه اخیر همگام با توجه‌ بشر به خطراتی که محیط زیست سیاره زمین را در معرض تهدید قرار داده، مورد شناسایی و توجه فراوان قرار گرفته است.

هر چند تمام آب‌ها و مناطق دیگر جهان یک اکولوژی واحد به شمار می‌روند ولی نظر به شرایط تاریخی و موقعیت جغرافیایی، دریای مازندران علاوه بر کارکردهای دوگانه یادشده، از یک اکولوژی واحد برخوردار است.

در جامعه جهانی نظریه جدیدی در حقوق بین‌الملل در مورد محیط زیست در حال شکل‌گیری است که مفهوم «محیط زیست مشترک» نام دارد و ناشی از این اصل است که کره زمین محیط زیست غیرقابل تفکیکی را تشکیل می‌دهد که کلیه عناصر آن با یکدیگر همبستگی دارند و خسارت وارده به این محیط و مسئولیت دولت‌ها در این باره نباید منحصراً محدود به مرزهای ملی و قلمرو حاکمیت آن‌ها باشد.

در ایران مصرف سموم شیمیایی در حدود یک‌درصد سموم تولیدی جهان را شامل می‌شود، این درحالی‌ است که 65 درصد کل سموم مصرفی کشور در استان‌های گیلان و مازندران، استفاده می‌شود.

مدیریت مصرف سموم و استفاده از روش‌های مبارزه بیولوژیک و مدیریت تلفیقی آفات، علف‌های هرز و بیماری‌ها گام مهمی در جهت نیل به کشاورزی پایدار و به تبع آن کاهش شدید عوامل آلاینده محیط زیست خصوصاً پساب مزارع کشاورزی است.

با توجه به اینکه محیط زیست فقط بر خروجی‌ها نظارت دارد، صنایع راهکارهای زیادی برای پنهان‌کردن میزان آلاینده‌هایی که به محیط تخلیه می‌کنند، از جمله رقیق‌کردن و تخلیه در محیط‌های مختلف برای کاهش میزان جرایم دارند، لذا جریمه به تنهایی راهکار مناسبی برای جلوگیری از تولید و تخلیه آلاینده‌ها در دریا توسط صنایع نیست و بایستی در این زمینه فرهنگ‌سازی شود.

به نظر می‌رسد نقش دستگاه‌های نظارتی می‌بایست پر رنگ‌تر شود و برای صدور مجوز فعالیت‌های اقتصادی صنایع و بنگاه‌های اقتصادی که دارای آلودگی زیست محیطی هستند و در امر آلودگی نقش دارند موشکافانه‌تر برخورد کند و نظارت‌ها صرف داشتن مجوز فعالیت‌ها نباشد و کلیه حقوق قانونی محیط زیست لحاظ شود.

در این راستا باید عامه مردم با آموزش صحیح در ارتباط با نگهداری محیط زیست پیرامون اطراف این دریاچه و رودخانه‌های منتهی به آن جهت توسعه پایدار آیندگان مدنظر قرار دهند.

در پایان پیشنهاد می‌شود وزارت آموزش و پرورش در کتب تحصیلی استان‌های ساحلی تجدید‌نظر کرده و مباحث زیست محیطی این دریاچه عظیم و نحوه نگهداری آن در سر فصل دروس اصلی قرار گیرد.

 

انتهای پیام/