یادداشت؛
جایگاه خانواده در گفتمان سبک زندگی اسلامی
اسلام به عنوان مکتبی انسان ساز، بیشترین عنایت را به تکریم و تعالی خانواده دارد و این نهاد مقدس را کانون تربیت و عرصه بروز و ظهور مودّت و رحمت می خواند.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از فراهان خبر؛ سبک زندگی و نوع رفتار فردی و اجتماعی ما، تابع تفسیر و برداشت ما از زندگی است به عبارت دیگر نوع نگاه ما به زندگی و آمال و اهدافی که برایش ترسیم می کنیم، شیوه رفتاری ما را رقم می زند و تعیین می کند.
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, فراهان خبر, فراهان خبر,همانطور که مقام عظمای ولایت می فرماید؛« رفتار اجتماعی و سبک زندگی، تابع تفسیر ما از زندگی است.» هدف زندگی چیست؟! هر هدفی که ما برای زندگی معیّن کنیم، برای خودمان ترسیم کنیم، به طور طبیعی، متناسب با خود یک سبک زندگی به ما پیشنهاد می شود ...» (۱) فلذا و بر اساس همین باور است که در نصوص دینی ما چنین وارد شده که؛ « کَما تَعیشونَ تَموتُون»، شما هر طور زندگی کنید، همانطور می میرید. یعنی حالت مرگ شما نیز بازتاب نوع رفتار شما در زندگی است. و جالب تر آنکه بر اساس صریح آیات کلام خدا وضعیت آخرتی ما نیز محصول و ره آورد سبک زندگی و رفتار ما در این عالم دنیاست که می فرماید؛ « وَ أن لیسَ للإنسانِ إلّا ما سَعی وَ أَنَّ سعیَهُ سوف یُری ...» {نجم /۳۹و۴۰} یا کلام حضرت رسول (ص) که فرمودند؛ ن الدُّنیا مزرعهُ الآخره » به موجب همه این مطالب است که انسانهای آگاه و بیدار تلاش می کنند تا زندگی راستین و حقیقی را بشناسند و با حفظ اصول و مبانی آن و عمل بر طبق آن، به بهترین شیوه گذران زندگی و عمر کنند.
,از آنجا که جامع ترین و کاملترین برنامه های زندگی دنیا و آخرت در آموزه های دین مبین و مکتب تعالی بخش اسلام تعریف شده، باید سبک زندگی خود را بر اساس معیارهای دینی سازگاری و هماهنگی بخشیم. نتیجه آنکه سبک زندگی دینی، همان شیوه صحیح زندگی را گویند که مطابق با معیارهای دینی و مکتب متعالی اسلام است.
,بر این باوریم که دین مبین اسلام در تمامی ابعاد فردی و اجتماعی زندگی، دارای برنامه جامع و هدفمندی است. اساس خلقت و آفرینش انسان به صراحت آیات قرآن هدفدار و هدفمند بوده است، که می فرماید؛ « أَفَحَسِبتُم أَنَّمَا خَلَقناکُم عَبَثاً ...» {مومنون /۱۱۵} یا « أَیَحسَبُ الإنسانُ أَن یُترَکَ سُدًی» {قیامت/۳۶}و .... و مضافاً به کلام پرنغز و تعبیر زیبای «یکی از بزرگان علم اخلاق که فرمود؛ « ما آمده ایم با زندگی کردن قیمت پیدا کنیم، نه به هر قیمتی زندگی کنیم». (۲) و این مهّم میّسر نمی شود؛ مگر آنکه زندگی ما در چارچوب رفتارهای تعریف شده دینی و بر اساس فاکتورها و معیارهای آن باشد.
,جایگاه خانواده
, جایگاه خانواده,اصلی ترین نهاد اجتماعی و زیربنای همه جوامع و منشأ تمامی فرهنگ ها و تمدّن ها در تاریخ بشری همین خانواده است. اسلام به عنوان مکتبی انسان ساز، بیشترین عنایت را به تکریم و تعالی خانواده دارد و این نهاد مقدس را کانون تربیت و عرصه بروز و ظهور مودّت و رحمت می خواند، و نکته مهّم آنکه، حال که اساسی ترین و مهمترین واحد بنیادین هر جامعه ای خانواده است، پس رشد و تکامل خانواده تأثیر مستقیم و غیر قابل انکاری را در سعادت و سلامت جامعه خواهد داشت؛ بلکه صحیح تر آنکه سعادت و شقاوت جامعه انسانی منوط به اصلاح و فساد بنای خانواده است. به عبارت دیگر چنین باید گفت؛ « رشد خانواده باعث رشد اجتماع و تکامل آن می شود، اجتماع متکامل و پیشرفته در صورتی محقق میشود که واحدهای سالم و رُشد یافته ای داشته باشد». ( ۳)
,در اهمیّت کانون خانواده همین بس که زیربنای اصلی شکل گیری شخصیت انسان و محل پایه ریزی صفات، اخلاق و ارزشهای متعالی و والای انسانی هر فرد، در « کانون خانواده » محقق می شود . اولین جایگاه و محیطی که شالوده اصلی و اساسی شخصیت انسان در آن پایه ریزی می شود، کانون خانواده اوست. و نتیجه این دو سخن آن است که شخصیت فردی و اجتماعی ما آیینه تمام نُمای رشد خانوادگی ما است. مکتب تعالی بخش اسلام به عنوان کاملترین و جامع ترین ادیان الهی و آسمانی، نگاهی بس عمیق بدین بستر مهّم تربیتی دارد. برای ماندگاری و اثر بخشی بیشتر کانون خانواده، معیارها و فاکتورهایی را تعریف و ترسیم می کند. ما در این نوشتار گامهایی را که از منظر دین و نگاه دین مبین، در تحکیم و ثبات این کانون مهّم مؤثر است را بیان می داریم، باشد که نوع نگاه دین و سبک زندگی دینی و اسلامی برای این جایگاه عظیم روشن شود.
,نقش محوری و ارزش وجودی زن و مرد
, نقش محوری و ارزش وجودی زن و مرد,در قدم نخست دین مبین، حضور زن و قرار گرفتن او در کنار مرد را (در قالب ازدواج و تشکیل کانون خانواده) یک موهبت دانسته و از آن به عنوان یکی از نشانه های الهی یاد می کند. « وَ مِن آیاتِهِ أن خَلَقَ لَکُم مِن أنفُسِکُم أزواجاً لِتَسکُنُوا الَیها ...» {روم/۲۱} یا در آیه شریفه دیگر که می فرماید؛« هُوَ الَّذی خَلَقَکُم مِن نَفسٍ واحده وَ جَعَلَ مِنها زَوجَها لِیَسکُنَ إلَیها ..» اعراف/۱۸۹} از نوع نگاه قرآن روشن می شود که در دستگاه آفرینش، خلقت زن به عنوان یکی از نشانه های الهی و بلکه مایه سکون و وسیله اطمینان و آرامش مرد تعریف شده است.
,برای آنکه نگاه بلند و ارزشمدارانه اسلام در ارتباط با جایگاه زن، بیشتر واضح و روشن شود یک بررسی کوتاه و گذرا در طول تاریخ ما را به این نتیجه می رساند که؛ « زن در فرهنگهای یونانی، یهودی و مسیحی، وسیله ای برای لذّت مرد و خدمت به او بوده و حق حاکمیت مستقل را نداشته است، حتی اگر به صورت ارث باشد یا از دسترنج کار و تلاش او به دست آمده باشد و همین امروز هم، با وجود تغییر شکل و عنوان ظاهری، زن را همچنان برای اطفای شهوت و لذت مردان و برای کار در ادارات و کارخانه ها می خواهند .» (۴)
,زن در عصر جاهلیت و قبل از ظهور اسلام نیز هیچ گونه بها و ارزشی نداشت و با او همانند یک کالا رفتار می شد. حتی در برخی از گزارشات تاریخی چنین آمده « که در نزد عرب جاهلی، نخل و شتر دارای قرب و بها بود، در حالیکه زن بی ارزش می نمود و در جامعه ای که شمار مردگان مایه فخر قبیله بود، امّا تولد دختران مایه ننگ پدرانشان .» (۵)
,برای آگاهی بیشتر نسب به این تفکّر جاهلی نمونه ای دیگر از ضبط وقایع و گزارشات تاریخی را پیش دیدگان قضاوت شما می گذاریم؛ ویل دورانت موقعیت زن را در زمان جاهلیت این گونه ترسیم می کند؛ «هر پدری اگر می خواست می توانست دختر خود را پس از تولد، زنده به گور کند و اگر نمی کرد، دست کم از تولد وی غمگین می شد و از شرمندگی، روی از کسان پنهان می داشت زیرا احساس می کرد که کوشش وی به هدر رفته است. جاذبه طفولیت او چند سالی بر پدر نفوذ داشت و همین که به سن هفت یا هشت می رسید می توانست به هر یک از جوانان قبیله که مورد رضایت پدر بود و بهای عروس را می پرداخت شوهر دهد ... با این حال، زن کالایی بیش نبود و جزو دارایی پدر یا شوهر یا پسرش به شمار می رفت که او را با چیزهای دیگر به ارث می برد. وظیفه زن چیزی جز زادن و پروراندن مردان جنگجو نبود.»(۶) که قرآن کریم این وضعیت را اینگونه تصویر می کند« وَ إذا بُشِّرَ أَحدُهُم بِالانثی ظلَّ وَجهَهُ مُسوَدَّا وَ هُوَ کَظیم یَتَواری مِنَ القَومِ مِن سوءِ ما بُشِّرَ بِهِ ... » {نحل/آیات ۵۸و۵۹} پس بدین ترتیب از نظر تاریخی سه باور و نگاه در مورد زن پیش روی ماست در باور جاهلی زن جز زائیدن، تربیت فرزند و اداره امور داخل خانه نقش دیگری نداشت فقط او را یک موجودی می دیدند که باید در خانه باشد و بصورت یک شی گرانبها حفظ شود و مرد خواسته های خودش را بوسیله او حل کند. نگاه و باور دومی نیز هست و آن یک نگاه افراطی است که به مراتب ظلم و جفایش در طول تاریخ، بر زن افزون تر و بیشتر بوده است. در این باور همان نقشی را که برای مرد در اجتماع قائل هستند برای زن نیز در نظر می گیرند. این جاهلیت متمدّن نما با اینکه خیلی دیر و در قرن بیستم به اصل مسأله «حقوق زن» در برابر مرد دست پیدا می کند ولی آنچنان افسار گسیخته و بی حدّ و فصل، که به یکباره بحث تساوی حقوق زن در برابر مرد را اعلام می دارد. طبق این باور هیچ حریمی بین زن و مرد نیست . مرد و زن در کنار همدیگر مختلط در صحنه اجتماع حاضر شده و هر کدام در مسیر رشد و پیشرفت خود می کوشند. امّا نگاه سوم که دیدگاه مکتب تعالی بخش اسلام است . نه آن محدودیت متعصّبانه را قبول دارد و نه این آزادی مطلق و افسار گسیختگی بی حدّ و وصف را، « چرا که معتقد است زن را آنگونه که طبیعت اوست باید دید » (۷) و قرآن این کتاب انسان ساز و تربیت آفرین این چنین دیده است.
,چون استمرار نسل بشری و تربیت فرزند، اصلی ترین هدف ازدواج و تشکیل کانون خانواده است، دین مبین باورها و رفتارهایی را نیز در ارتباط با مسأله انتخاب همسر، اصالت خانوادگی، نقش وراثت و انتقال ویژگی های روحی و معنوی والدین به فرزندان و ... تعریف می کند. به عنوان مثال چون انتقال خُلقیات و ویژگی های رفتاری والدین خصوصاً مادر را، به عنوان یک اصل مسلّم پذیرفته و مورد دقّت نظر دارد می فرماید؛ «إیّاکُم خَضراءَ الدَّمَن؟ قیل یا رسول الله و مَا خضراء الدَّمَن ؟! قال (ص) المرأه الحَسناء فی منبتِ السَوءِ از ازدواج با "خضراء الدَّمن» (سبزی هایِ لجن زار) پرهیز کنید ، پرسیدند ای رسول خدا (ص) منظورتان از "خضراء الدَّمَن" چیست؟ حضرت فرمودند: زن زیبا در خانواده بد » (۸) « و از امیرالمؤمنین علی (ع) روایت شده که می فرمایند : ازدواج کنید که سنّت رسول خدا (ص) است . آن حضرت همیشه می فرمودند : هر کس دوست دارد از سنّت من پیروی کند ، همانا ازدواج سنّت من است و در ازدواج به دنبال فرزند باشید زیرا من در قیامت به زیادی امّت خود می بالم و بپرهیزید از شیر دادن به فرزندان خود توسط زنان آلوده دامن و دیوانه، زیرا شیر در فرزند تأثیر می گذارد .»(۹) توجّه به معیار خانواده در نگاه بزرگان دینی ما، اهمیّت رفتار و سبک صحیح زندگی را بر پایه بینش توحیدی و اسلامی می رساند که اگر کسی این اصول و قواعد را مراعات نماید، توانسته در راستای تشکیل و تحکیم یک خانواده دینی گام بردارد.
,معاشرت نیکو و رفتار پسندیده زوجین
, معاشرت نیکو و رفتار پسندیده زوجین,خداوند در قرآن می فرماید؛ « وَ عَاشِروُهُنَّ بِالمَعروف ...«{نساء/۱۹} هر چند خطاب آیه و ظاهر آن به نحوه رفتار مردان با همسران خود و معاشرت نیکو و پسندیده با آنها مربوط است و مرد را مؤظف به پرداخت حقوق همسر خویش می کند و لکن روشن است که بر اساس فطرت آدمی و خِرد انسانی، محبّت و مهرورزی تنها رشته ای است که می تواند قلوب را به یکدیگر پیوند دهد که مولای متقیان فرمود؛ «الإنسانُ عبدُ الإحسانِ» و در جایی دیگر فرمود؛ «بالإحسانِ تُملَکُ القُلوبُ » (۱۰) اگر اساس خانواده ای این صفا و صمیمیت شد دیگر هیچ طوفان سخت و سهمگینی نمی تواند آن را متزلزل کند که چه زیبا فرمود؛ « خَلل پذیر بُوَد هر بنا که می بینی *** مَگر بنای محبّت که خالی از خَلل است »و کلام آخر اسلام می پسندد محیط زندگی یک مسلمان آکنده از مهر و مدارا باشد، مردم همدیگر را دوست بدارند در برخوردها و معاشرت ها و روابط فردی و اجتماعی اساس کار را بر مهر و محبّت، صدق و صمیمیت بریزند؛ زندگی هدیه و تحفه ارزشمند خداوندی است و تشکیل خانواده لطف مضاعفی است که نصیب انسان می شود.
,احترام متقابل و رعایت ادب زوجین نسبت به یکدیگر و تلاش برای رسیدن به توافق و وحدت نظر، در نیل به اهداف و آرمان های زندگی مشترک کانون خانواده را به یک بستر صحیح تربیتی برای اعضای آن تبدیل می کند، پس روابط خود را مدیریت و در چارچوب اصول تعریف شده دین هدایت کنیم تا خانواده ای سالم و آکنده از شور و عشق و صفا داشته باشیم. بترسیم از آن روزی که خانواده ها و بالاخص زن و مرد دچار طلاق عاطفی و معنوی شوند یعنی به جای عاشقانه زندگی کردن بگویند؛ «باید بسوزیم و بسازیم».
,علی درستکار؛ دانشجوی دکتری عرفان و تصوف اسلامی
,
منابع :
,
۱)بیانات مقام معظم رهبری در تاریخ ۲۳/۷/۹۱ / به نقل از ماهنامه علمی فرهنگی داخلی فرهنگ جمعه /شماره ۱۲۷/تیرماه ۱۳۹۲/معاونت فرهنگی شورای سیاستگذاری ائمه جمعه
,۲)سایت هاتف به آدرس www.۲۰۱۰۲۰۱۰.ir / سخنان حضرت آیت اله بهجت (ره(
,۳)کتاب خانواده در پرتو قرآن و حدیث / نوشته علی عالمی /نوبت چاپ دوم ۱۳۹۰/ ناشر : خدادادی
,۴)ماهنامه اطلاع رسانی ، پژوهشی ، آموزشی مبلّغان /شماره ۱۰۴/ خرداد ـ تیر ۱۳۸۷)ه.ش) / معاونت تبلیغ و آموزش های کاربردی حوزه علمیه قم
,۵)هفته نامه افق حوزه ـ ضمیمه هفته نامه (افق خانواده) / شماره ۸۶ /۴/۲/۹۲
,۶)ماهنامه اطلاع رسانی ، پژوهشی ، آموزشی مبلّغان /شماره ۱۰۴/ خرداد ـ تیر ۱۳۸۷ (ه.ش) / معاونت تبلیغ و آموزش های کاربردی حوزه علمیه قم
,۷)نظام حقوق زن در اسلام شهید مرتضی مطهری / مجموعه آثار ج ۱۹ / انتشارات صدرا
,۸)کافی / ج ۵ / ص۳۳۲
,۹)وسائل الشیعه / ج ۲۰/ ص ۱۵
,۱۰)میزان الحکمه /ج۳ / محمدی ری شهری (مجموعه ۱۴ جلدی) پژوهشکده علوم و معارف حدیث / ویرایش دوم / انتشارات دارالحدیث
,انتهای پیام/
,
ارسال دیدگاه