مقاله وارده/ پویا مطیع نوع پرور
عـلم بهتر است یا محـیط زیـست؟
فناوری های بسیاری هستند که نهایتا به ضرر محیط زیست تمام میشوند ولی در مقابل تکنولوژی هایی نیز هر روز ارایه میشوند که نه تنها دوستدار محیط زیست هستند بلکه کارایی و بازار پسندی بیشتری نیز از محصولات قبلی دارند.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ زیتون در مقالهای به قلم پویا مطیع نوع پرور نوشت:
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, زیتون,زمانی که به تمدن بشری و رابطه آن با محیط زیست نگاه میکنیم ساده ترین و دم دست ترین نتیجه گیری این است که پیشرفت دانش بشری و افزایش تکنولوژی باعث شده تا محیط زیست ما دچار بیماری گردد. در این مقاله سعی شده است تا با نگاهی منتقدانه و واقع گرایانه به موضوع ارتباط تکنولوزی و محیط زیست نظری بیاندازیم.
,در مقاله ی پیشین [1]به طور مختصر از تاریخ فعالیت های محیط زیست گرایانه سخن رفت. مشاهده گردید که همزمان با پیدایش تمدن، محیط زیست نیز جزو موضوعات بشر محسوب میشده ولی اهمیت مسائل زیست محیطی از زمانی برای انسان به دغدغه تبدیل میشود مه بحث سلامت جسمی و روانی ما در میان باشد. از همین رو شاید بتوان گفت که بعد از انقلاب صنعتی اروپا، مسائل زیست محیطی جنبه قابل توجه تری به خود گرفته اند. این زمان مصادف است با شروع رشد تصاعدی فناوری و جهش علمی بشر که امروز نیز ادامه داشته است و شاید بتوان پیشرفت فناوری در تمام جنبه ها را به نوعی با قانون مور [2]همپوشان دانست که بیان می کند تعداد ترانزیستورهای روی یک تراشه با مساحت ثابت هر دو سال، به طور تقریبی دو برابر میشود که معیاری برای رشد فناوری به حساب می آید.
, [1], [2],اما سوال اینجاست که آیا همراه با رشد فناوری محیط زیست بیشتر و بیشتر دچار آسیب شده است؟ برای پاسخ به این سوال مشکل فناوری را از جنبه های مختلفی که ممکن است بر محیط زیست تاثیر گذاشته باشد بررسی میکنیم. هر فناوری میتواند به طور مستقیم یا غیر مستقیم بر محیط زیست تاثیر گذار باشد. برای مثال پیشرفت علوم مکانیک، الکترونیک، زیست شناسی و شیمی به طور مستقیم به سختی با محیط زیست ارتباط دارند ولی تاثیری که پیشرفت در این زمینه ها بر علوم کاربردی دیگری مثل کشاورزی و صنعت دارند به طور مستقیم قابل لمس است. به دلیل گسترگی علوم در زمینه های مختلف به خصوص علوم پایه بررسی تاثیر غیر مستقیم آنها بر محیط زیست امری محال به نظر میرسد که به تحقیقات بسیار گسترده ای نیاز دارد بنابر این به تکنولوژی هایی که مستقیما با نیت محیط زیست ارایه شده اند پرداخته می شود.
,این فناوری ها در دو گروه زیان آور برای محیط زیست و مفید برای محیط زیست قابل معرفی هستند با این حال نمیتوان به سادگی وجود یک تکنولوژی را له یا علیه محیط زیست دانست. برای مثال در علوم کشاورزی در نگاه اول تولید سموم مغایر با اهداف محیط زیست گرایانه به حساب میآیند؛ زیرا از طرفی با از بین بردن گیاهان وحشی باعث کاهش تنوع زیستی در مزرعه میشوند و از طرف دیگر ممکن است آلودگی های ثانویه مثل آلودگی آبهای زیر زمینی و سطحی را به همراه داشته باشند. اما این امر فقط یک جنبه از تاثیر استفاده از سموم کشاورزی است. با افزایش تکنولوژی های مختلف و ادغام این فناوری ها در علومی همچون زیست فناوری (بیوتکنولوژی) گیاهان مقاوم به علف کش و مقاوم به آفت تولید می شوند که در همراهی با روش های زراعی پیشرفته همچون روشهای کشاورزی پایدار نه تنها استفاده از سموم آسیبی به محیط زیست نمیزند بلکه به نوعی با افزایش میزان تولید محصول از افزودن بر سطح زیر کشت کاسته و فضای بیشتری در اختیار گیاهان بومی و وحشی قرار میدهد. بر همین اساس نمیتوان با یک حکم کلی وجود یک فناوری را به زیان محیط زیست دانست.
,شاید بتوان برای خلاص شدن از این سلسله دوار فایده/ضرر تکنولوزی راه حلی کلی ارایه داد. به طور کلی اجازه دهید فناوری هایی را که باعث میشوند استفاده از منابع طبیعی تجدید ناپذیر افزایش یابند حکم به مضر بودن بدهیم و فناوری هایی را که باعث میشوند استفاده از منابع و انرژی های تجدید ناپذیر کاهش یابد حکم به مفید بودن برای محیط زیست بدهیم. با این حساب خودروهای بنزینی و گازوئیلی به زیان محیط زیست هستند ولی خودروهای هیبرید و برقی فناوری دوستدار محیط زیست به حساب خواهند آمد. گویا در این مسیر پیشرفت فناوری به سود محیط زیست می باشد زیرا هدف اکثر شرکتهای فناور محور تولید محصولاتی است که مصرف انرزی کمتری داشته باشند. برای نمونه، لامپهای حبابی جای خود را به لامپهای کم مصرف داده اند و آنها نیز کم کم جای خود را به لامپهای LED خواهند داد. این جریال به نفع محیط زیست خواهد بود. منتها فناوری فقط به دست تولید کنندگان هدایت نمیشود بلکه مسیر حرکت فناوری را مصرف کنندگان تعیین میکنند. اگر مصرف کننده محصولی را نپسندد هرگز در بازار موفق نخواهد بود (حتی اگر مصرف انرزی صفر داشته باشد). پس آگاهی مردم و تمایل آنها برای استفاده از محصولاتی که دوستدار محیط زیست هستند در اولویت قرار دارد و برای هدایت سلیقه عمومی به سمت اخلاق زیست محیطی نیاز به آموزش و فرهنگ سازی مداوم است. یک راه ساده برای این فرهنگ سازی، استفاده از علایم و برچسبهایی است که تولید کنندگان میتوانند بر روی بسته بندی محصولات خود استفاده کنند. پیشنهاد میشود تا سازمان محیط زیست صنایع و تولیدات مختلف را از نظر دوستدار محیط زیست بودن امتیاز دهی کند تا تولید کنندگان بتوانند به اختیار و با مجوز این سازمان برچسبهایی تحت عنوان "دوستدار محیط زیست" را بر روی محصولات خود قرار دهند (برچسبهای مشابهی برای میزان مصرف انرژی را در لوازم خانگی مشاهده کرده اید).
, LED,بر همین اساس فناوری[3] هایی را که به هر نوعی به سود محیط زیست هستند را به عنوان فناوری های سبز یا فناوری های پاک میشناسیم. فناوری های مربوط به فتوولتانیک (انرژی خورشیدی)، برق آبی و بیورآکتورها جزو چنین تکنولوژیهایی هستند. خلاصه ی تکنولوزی هایی که امروزه سرمایه گذاری های قابل ملاحظه ای بر روی آنها انجام میگیرد در زیر آمده است:
, [3],انرژی تجدید پذیر – انسان برای سال های طولانی از چوب، خورشید، آب و ... به عنوان منابع تولید انرژی استفاده میکرده و امروزه این منابع به عنوان منابع تجدید پذیر به حساب می آیند. فناوری ها امروزی تر اجازه میدهند تا از باد و گرمای درون زمین نیز انرزی تولید کنیم.
,تخلیص آب – ایده ای که به ما میگوید آب باید زلال و بدون آلودگی و کثیفی باشد باعث شده تا فناوری هایی برای پاکسازی و خالص سازی آب ایجاد کنیم و هر عاملی که در مقابل این ایده قرار داشته باشد میتواند به عنوان عامل آلوده کننده محیط زیست شناخته شود.
,تصفیه هوا – گیاهان بزرگ ترین تصفیه کننده های هوا هستند و با حذف دی اکسید کربن اکسیزن را وارد جو زمین میکنند. هر فناوری که بتواند در این کار گیاهان را یاری رساند یک تکنولوژی سبز است.
,حذف فاضلاب – اصولا، حذف فاضلاب شبیه تخلیص آب است با این تفاوت که نیاز به مراحل گندزدایی بیشتری دارد.
,پاکسازی محیط زیست - تمام روش هایی که به حذف آلاینده های محیط زیست کمک کند می تواند جزو فناوری های دوستدار محیط زیست باشد. حذف آلاینده ها می تواند شامل حذف مواد شیمیایی، بیولوژیکی یا زباله ها باشد.
,مدیریت زباله های جامد – این فناوری ها شامل روشهای تخلیص، جمع آوری، بازیافت و ... باشد که معمولا توسط منابع دولتی تامین میشود.
,فناوری های مبتنی بر پیشبینی [4]- در این گروه از فناوری ها و محصولات، از پیش بینی های گوناگون مثل پیش بینی وضع هوا، پیش بینی امکان حمله آفتهای کشاورزی، پیش بینی جزر و مد دریا و ... استفاده میکنند تا با استفاده از داده های حاصل مانع آسیب رسیدن به محیط زیست و انسان شوند.
, [4],حفاظت انرژی – در فناوری های مبتنی بر حفاظت انرزی سعی بر این است که از لوازم و تجهیزاتی استفاده شود که انرژی کمتری مصرف میکنند. برای مثال خانه هایی که بر اساس حداقل انرزی مصرفی طراحی شده اند، خودروهایی که با برق حرکت میکنند و ...
,با توجه به مسائل زیست محیطی امروز در جهان، فناوریهای نوظهور میتوانند تسکین دهندهی بیماری های محیط زیست و کره ی زمین زیبای ما باشند. این فناوری ها درصدد هستند تا فکری به حال تولید انرژی، منابع اولیه، کمبود آب، تغییرات آب و هوایی، جنگل زدایی و ... بکنند تا انسان بتواند در جهانی اسلم و پایدار زندگی کند. با توجه به این نکته که تا سال 2025 تعداد انسانهایی که برای قطرات ارزشمند آب تلاش خواهند کرد به 9/2 میلیارد نفر خواهد رسید و تا سال 2030 نیاز به انرژی در سطح جهان 60 درصد بیشتر خواهد شد (طبق اطلاعیه های سازمان ملل) وجود چنین فناوری هایی همراه با آموزش و فرهنگ سازی ضروری می باشد. در همین راستا نگاهی گذرا به 10 تکنولوژی تاثیر گذار (که برخی از آنها قدیمی هستند ولی میتوانند برای آینده ای روشن بسیار امیدوار کننده باشند) در زمینه محیط زیست خواهیم داشت. محققان با تلاش برای بهبود این فناوری ها کره زمین را به سمت تعادل و دوستی با انسان پیش میبرند:
,1. تولید نفت از زباله های کربنی – به کمک این فناوری می توان از محتویات داخل معده احشام تا تایر اتومبیل را به نفت تبدیل کرد. در این فرایند که تحت عنوان ترمو-دپلیمریزاسیون شناخته می شود از گرما و فشار برای تبدیل مواد کربن دار به نفت استفاده کرد که شبیه همان اتفاقات است که در طبیعت هنگام تولید نفت رخ میدهد. منتها این فرایند به طور طبیعی میلیون ها سال طول میکشد در حالی که به کمک این فناوری میتوان در مدت کوتاهی از یک تن لاشه حیوانات 600 پوند سوخت به دست اورد.
,2. نمکزدایی اب دریا – طبق گزارش سازمان ملل، کمبود اب آشامیدنی زندگی میلیون ها نفر را در میانه قرن حاضر به خطر خواهد انداخت. نمکزدایی [5] از آب دریا که شامل حذف نمک و سایر مواد معدنی محلول در آب هستند یکی از راه های فایق آمدن به این مشکل است. مشکل پیش روی این فناوری هزینه بالا و مصرف انرژی زیاد است. با این حال تکنولوژی هایی مثل فیلترهای جدید می توانند هزینه نمک زدایی از آب دریا را کاهش دهند.
, [5],3. نیروی هیدروژن – استفاده از سلول های سوخت هیدروژنی به عنوان جایگزینی پاک برای سوخت های موجود معرفی میشوند. در این فناوری، آب و هیدروژن با هم ترکیب شده و آب تولید میشود و نتیجه ی آن تولید الکتریسیته است. مشکل این فرایند در تهیه هیدروژن میباشد. می توان برای تولید هیدروژن آب یا الکل را فراوری کرد که نیازمند استفاده از منابع انرژی دیگر می باشد که حسن پاک بودن این فرایند را زایل میکند. برخی شرکت های سازنده باتری ل تاپ و سازندگان خودرو در حال تحقیق برای تولید سلول های سوختی هیدروژنی هستند که کارایی مناسبی داشته باشند. شاید روزی به جای بنزین در ماشین آب بریزیم. آبی که از نمک زدایی دریا حاصل شده باشد!
,4. انرژی خورشیدی – می توان انرزی ذخیره شده در فتون های نور را به برق تبدیل کرد. ایده ای که مدتهاست به طور موفقیت آمیز توسط شرکت های تولید انرزی در جهان اجرا می شود. دو فناوری مرسوم برای جمع آوری انرژی خورشید [6]امل سلول های خورشیدی و کالکتورهای گرمایی خورشیدی هستند. اما دانشمندان در تلاشند تا روش هایی با بازدهی بیشتر را ارایه دهند. مشکل این فناوری در واقع مربوط به خود فناوری نیست بلکه در تمایل دولتمردان برای در اولویت قرار دادن این منبع عظیم انرژی برای تولید برق است.
, [6],5. انرژی گرمایی اقیانوس[7] - بزرگ ترین جاذب انرژی گرمایی خورشید میلیارها سال است که در کره زمین وجود دارد. بر اساس گزارش سازمان انرژی آمریکا میزان جذب انرژی اقیانوس از خورشید در هر روز برابر با میزان انرژی موجود در 250 میلیارد بشکه نفت است. این در حالی است که میزان مصرف انرژی در امریکا سالانه 5/7 میلیارد بشکه نفت است. فناوری تحت عنوان OTEC انرژی ذخیره شده در آب اقیانوس را با استفاده از انقال گرمای بین زمین و اقیانوس به برق تبدیل میکند. تفاوت دمایی اقیانوس و خشکی باعث به حرکت در آمدن توربین ها شده و ژنراتورها را به کار می اندازد. دلیل عدم استفاده از این فناوری کارایی ناکافی آن است ولی دانشمندان تلاش میکنند تا با افزایش کارایی این روش درمانی برای مسئله انرزی در جهان پیدا کنند.
, [7], OTEC,6. مهار امواج و جزر و مد – بیش از 70 درصد سطح کره زمین را اقیانوس ها پوشانده اند. امواج آب دارای انرژی پتانسیل بسیار زیادی هستند که میتوان این انرژی را مستقیما برای به حرکت در آوردن توربین ها مورد استفاده قرار داد. مشکل این روش امکان مهار امواج است. فقط برخی امواج دارای انرژی مکانیکی مناسب برای به حرکت در آوردن توربین ها هستند. راه حل این مشکل یافتن روشی است که بتوان انرژی را ذخیره کرد و بعدا مورد استفاده قرار داد.رودخانه شرقی نیویورک هم اکنون به عنوان یکی از بهترین محل های آزمایشی برای قرار دادن شش توربین موجی است که میتوانند برق بیش از 1500 خانه را تامین کنند.
,7. کشت گیاه در بام – این فناوری چندان هم جدید نیست. باغهای معلق بابل که یکی از عجایب هفتگانه جهان هستند از این فناوری بهره میبردند. باغهایی که در پشت بام احداث میشوند می توانند به جذب گرما، کاهش دی اکسید کربن، جذب نیروی توفان و کاهش انرزی مورد نیاز برای تهویه هوا در تابستان کمک میکنند. اگر این فناوری در سطح گستره استفاده شود میتواند اثر "جزیره گرمایی" را که در مراکز شهری اتفاق می افتد را کاهش دهد که به نوبه ی خود باعث کاهش تمرکز آلودگی در شهر میشود. از سوی دیگر این باغها محلی برای زندیگی پرندگان و پروانه ها تامین میکنند که برای حفظ تنوع طبیعی کمک میکند.
,8. فناوری های زیستی – فناوری های بسیار متنوع و پیچیده ای که به طور طبیعی یا دستکاری شده به وجود آمده اند می توانند به پاکسازی آلودگی های موجود در طبیعت کمک کنند. زیست پالایی[8] یکی از این روش های زیستی است که در آن از میکروبها و گیاهان برای حذف آلودگی ها یاری میگیرند. برای مثال برای حذف نیترات موجود در آبهای آلوده از میکروبها و گیاهانی که میتوانند از نیترات به عنوان منبع غذایی استفاده کنند بهره میبرند. به همین صورت برای حذف آرسنیک از خاک نیز از موجودات زنده استفاده میکنند. یکی از معروف ترین گیاهان مورد مطالعه برای حذف الودگی آرسنیک آرابیدوپسیس است که طی فرایندی به نام گیاه پالایی [9]آلودگی ها را حذف میکند. استفاده از این فناوری در جهان به طور موفقیت آمیز چندین بار اجرا شده و نتایج بسیار خوبی در پی داشته است. در همین راستا سعی میشود تا از گیاهان بومی استفاده شود زیرا علاوه بر خذف آلودگی محاسن دیگری نیز دارند از آن جمله انکه پس از حذف آلودگی نیازی به حذف گیاهان و استفاده از علف کش یا آفت کش خاصی نیست و به آبیاری هم نیازی ندارند. بیوتکنولوژیست ها به کمک روش های مهندسی ژنتیک در تلاش هستند تا توانایی حذف آلودگی های پیچیده ای همچون آلودگی های مفتی را نیز به برخی میکروب ها بدهند!
, [8], [9],9. دفن آلاینده های گازی – دی اکسید کربن یکی از گازهای گلخانه ای مهم است که تاثیر زیادی بر گرم شدن هوای زمین دارد. بر اساس گزارش سازمان انرژی آمریکا، تا سال 2030 میزان انتشار گاز دی اکسید کربن به 8000 میلیون تن متریک خواهد رسید. به عقیده بسیاری از صاحب نظران، امکان کنترل این حجم از آلودگی در اتمسفر وجود ندارد و باید راهی برای حذف آن پیدا کرد. یکی از روش های پیشنهادی برای خلاصی از شر دی اکسید کربن، تزریق آن به درون زمین است. بر این اساس، دی اکسید کربن را قبل از انتشار در اتمسفر به کمک تجهیزات مخصوصی وارد چاه های نفت تهی، منابع آب زیر زمینی شور یا درون صخره ها می کنند. ولی دانشمندان از عملی بودن این فناوری اطمینان ندارند و هنوز نیاز به تحقیقات بیشتری دارد. علاوه بر این یک راه حل موقتی است. برای همین پیشنهاد دیگری برای حل این مشکل دارند و آن استفاده از واکش های شیمایی گچساز است که در طبیعت برای صخره های گچی اتفاق می افتد. در این فرایند دی اکسید کربن به نوعی به کمک واکنش های شیمیایی به سنگ گچ تبدیل میشود. شاید در آینده هزینه اجرای چنین روش هایی به قدری کاهش یابد که امکان عملی سازی آن ها فراهم آید.
,10. کاغذ بی کاغذ – روزی را تصور کنید که یک روزنامه در دست دارید و اخبار را مطالعه میکنید. فردا نیازی به خرید روزنامه جدید نیست و خبرها بر روی همان روزنامه نقش میبندند. تکنولوژی مانیتورهای منعطف میتواند این رویا را به واقعیت تبدیل کند. در این صورت هیچ درختی برای تولید کاغذ بریده نخواهد شد. در این فناوری، میکروکپسولهایی که حاوی مرکب الکترونیکی هستند درون صفحات شبه – کاغذی جای داده می شوند و بر اساس برنامه یا دستوری که به صورت بی سیم به آن داده می شود مرکب الکترونیکی بر روی کاغذ جریان پیدا میکند. اگر به یاد بیاورید که سالانه چند میلیارد نسخه روزنامه و کتاب در جهان فروخته میشود به ارزش بالای این فناوری پی خواهید برد.
,با توجه به تاریخ بزرگ زیاد خواهی های انسان، ما هرگز دست از تولید فناوری های جدید بر نخواهیم داشت. ولی این امر لزوما به مفهوم دشمنی با کره زمین نیست زیرا کسانی هستند که با قدم گذاشتن در مسیر علمِ پاک، جهان را سبز تر میخواهند. فناوری های بسیاری هستند که نهایتا به ضرر محیط زیست تمام میشوند ولی در مقابل تکنولوژی هایی نیز هر روز ارایه میشوند که نه تنها دوستدار محیط زیست هستند بلکه کارایی و بازار پسندی بیشتری نیز از محصولات قبلی دارند. ما به عنوان مستاجران کره زمین موظف هستیم تا در سلامت خود و محیط زیستمان بکوشیم و در این راستا باید در تمام جنبه های زندگی خود افکاری سبز داشته باشیم. از خرید روزانه گرفته تا مصرف انرژی ما باید کنترل شده باشد و بهترین و سالم ترین انتخاب ها را برای سلامت خود، فرزندان و تمام جهان داشته باشیم. به عنوان والدین، ما مسئول و پای ریزی عشق برای فرزندانمان هستیم.فرزندانمان از ما فقط خوراک و پوشاک نمیخواهند، انها به کره ی زمین، اتمسفر، طبیعت و. .. هم نیاز دارند. آنها به سوخت، انرژی و غذای سالم نیاز دارند تا نه تنها خودشان تعالی یابند بلکه فرزندان آن ها و فرزندان فرزندان آن ها نیز به مسیری روشن و آینده ای شکوفا قدم بردارند و در آن سالم و مرفه باشند.
,[1] http://www.zeytunnews.com/News/19234
[2] Moore's law
[3] envirotech
[4] Egain forecasting
[5] Desalination
,
[1] http://www.zeytunnews.com/News/19234
[1] http://www.zeytunnews.com/News/19234
, [, 1], 1],[2] Moore's law
[2] Moore's law
, [, 2], 2],[3] envirotech
[3] envirotech
, [3, ], ],[4] Egain forecasting
[4] Egain forecasting
, [, 4], 4],[5] Desalination
[5] Desalination
, [, 5], 5],
,
,
,
,
]
ارسال دیدگاه