بهارگاه و بهارچرانی؛ سنتی کهن در هندوستان کوچک ایران/ اینجا گنجینه‌ای از آیین‌های اصیل نوروزی را به تماشا بنشینید

در استان کهن، زیبا و ناشناخته سیستان و بلوچستان سیستان و بلوچستان نیز از که دو قوم سیستانی و بلوچ تشکیل شده، هر کدام از اقوام آیین های خاص خود را دارند که این آداب و رسوم را می توان این روزها در برپایی جشن سال مشاهده کرد.

به واسطه همین آیین های متفاوت و قومیت های گوناگون است که از این سرزمین اساطیری به عنوان هندوستان کوچک یاد می شود کع در این میان مردم بلوچستان نیز همانند سایر نقاط کشور در ایام نوروز به جشن، پایکوبی و برپایی آیین­ های ویژه می پردازند، آن ها بهار را فصل تحول و دگرگونی روح انسان و طبیعت می دانند.

آیینی به جا مانده از ایران باستان
 
محمد علی ابراهیمی، پژوهشگر میراث فرهنگی در گفت و گو با خبرنگار ما بیان کرد: بلوچستان از دو منطقه وسیع تشکیل شده است که با وجود داشتن مشترکات زیاد در برخی موارد تفاوت هایی در فرهنگ عامه، زبان و گویش محلی، آداب و رسوم، موسیقی و حتی مسکن عشایری، آب و هوا و پوشش گیاهی دارند.
 
به گفته وی، این دو منطقه یعنی سرحد و مکران در بلوچستان ایران و پاکستان و افغانستان متناسب با محیط طبیعی و جغرافیایی از تنوع فراوان آب و هوا برخوردارند. "سرحد" شامل زاهدان، خاش و میرجاوه و "مکران" شامل شهرستان های سراوان، سیب وسوران، مهرستان، ایرانشهر، دلگان، نیکشهر، سرباز، چابهار و کنارک و... است.
 
این کارشناس اضافه کرد: یکی از آیین ها و مراسم به جا مانده از ایران باستان جشن عید نوروز است که در بین همه اقوام ایرانی به عنوان سنت کهن ملی و باستانی با اندک تفاوت هایی رواج دارد. بلوچ ها نیز همچون سایر اقوام بهار طبیعت و شکوفایی غنچه های بهاری را گرامی می دارند و در این ایام علاوه بر جشن، سرور و شادی و برپایی مراسم عید نوروز و عید طبیعت، آداب و رسوم ویژه و خاصی را خجسته برگزار می کنند.
 

بهارگاه و آماده شدن برای تحول
 
وی تصریح کرد: بهار را در اصطلاح محلی و به زبان بلوچی بهارگاه می­ گویند، در این فصل که گیاهان طبیعت از خواب زمستانی بیدار می­ شوند و شروع رویش گل­ ها و گیاهان است، مردم نیز خود را برای تحول تکراری هر ساله آماده می­ کنند.  
 
ابراهیمی ادامه داد: در این قسمت از خاک سرزمین ما که بلوچستان نام دارد و قدمت تاریخی آن به هزاران سال قبل می­رسد، در زمان هخامنش گدروزیا- گرویس نام داشت و ایالت چهار و نیم پادشاهی ماد بوده است که قوم این سرزمین را بلوچ می­گویند و از اصیل ترین اقوام آریایی هستند که در این قسمت از وطن سکونت کرده اند.
 
وی با بیان این که شغل اصلی این قوم بیشتر کشاورزی و دامداری است، گفت: کسانی که در دامنه رودها و شهرها زندگی می­کنند به کشاورزی و برخی در دشت­ها و کوه ها زندگی می­کنند و به دامداری مشغول هستند، در کتب مختلف تاریخی و سفرنامه­های زبانی از این قوم یاد شده، در شاهنامامه فردوسی هم اسنادی در مورد رشادت قوم بلوچ و کوچ است. 

بهترین فصل زندگی قوم بلوچ
 
این پژوهشگر افزود: قوم بلوچ دارای فرهنگی خاص است که از نیاکان و پدران به ارث رسیده، لباس و زیورآلات زنان و برخی از مراسم این استان هنوز با دیگر نقاط تفاوت دارد، بهار و بهارگاه در این قوم جایگاه خاصی دارد و آن را بهترین فصل زندگی خود می­دانند، این مراسم پس از اتمام فصل پاییز و خاتمه در چله بزرگ و کوچک فصل زمستان و نزدیک به عید نوروز شروع می­شود.
 
وی اضافه کرد: پس از اتمام فصل سرما، آخر زمستان درختان شکوفه می­زنند و زمین که در این فصل با ریزش آب باران نیرو بخش شده است، در بهار مورد بهربرداری دامداران قرار می­گیرد و کوه ها و تپه­ها پر از گل و علف می شوند و منظره ای خاص به وجود می­آورد.
 
به گفته ابراهیمی، در بهارگاه  دام ها چاق و چله می­ شوند، چراکه از مواد غذایی زیادی می توانند بهره مند شوند. دامداران در این فصل از شهرها کوچ و در دامنه کوها و دشت ها چادر برپا می کنند و دام و طیور خود را به صحرا می­برند. شیر، روغن و لبنیات در بهار فراوان است.

استقرار عشایر بلوچ در مناطق بهارگاهی
 
وی با بیان این که در اقوام دیگر در دو فصل سال ییلاق و قشلاق صورت می­گیرد، ادامه داد: در بلوچستان فقط در بهار ییلاق انجام می شود و این فصل بهارگاه است که حدود یک ماه طول می­کشد، در بهار بوته ای به نام بهار می ­روید که شبیه به بوته گندم است و ارتفاع آن به ۱۵۰ تا ۱۶۰ سانتی متر می ­رسد، بسیار مفید بوده و بهترین علفی است که مورد تغذیه دام ها قرار می­ گیرد، این بوته اگر زیاد باشد توسط دامداران جمع آوری و برای زمستان ذخیره می­ شود.
 
 این کارشناس مردم شناسی گفت: عشایر بلوچ نیز در مناطق بهارگاهی خود مستقر می­ شوند و در این ایام غذاهای محلی مخصوص بهار تهیه و از میهمانان نوروزی با این غذاها پذیرایی می­کنند. مردم بلوچ در طول تاریخ هر آنچه نیاز داشتند، با استفاده از امکانات موجود و آنچه در طبیعت خود بلوچستان یافت می­شده است، تهیه می­کردند.
 
وی با بیان این که بهترین فصل برای دامداران این استان بهار گاه و بهار است که دامدارن از آن به خوبی بهر برداری می کنند، اضافه کرد: اکثر مراسم مربوط به نوروز و بهار در سرحد مرتبط با چراگاه، دام و محصولات دامی از جمله شیر، کره، روغن حیوانی، کشک نوروزی و پشم گوسفندان و چرای دام است.
 
به گفته ابراهیمی، گوسفند نژاد بلوچی در سراسر کشور خصوصا بخش شرقی کشور پراکنده بوده و پرجمعیت ترین گوسفند کشور است که 10 درصد جمعیت گوسفندی کشور را شکل می دهد، دارای صفت برجسته ای از جمله تولید پشم مرغوب که مناسب برای قالی بافی بوده و توان مقاومت بالا در برابر تنش های گرمایی و کمبودات مواد غذایی و همچنین با مساعدشدن محیط دوقلوزایی دارد.
 

چیدن پشم گوسفندان و آراستن و رنگ کردن آن
 
وی اضافه کرد: یکی از  مراسم ویژه و مخصوص عید نوروز و جشن بهار در منطقه سرحد چیدن پشم گوسفندان و آراستن و رنگ کردن پشم و شاخ است، به این ترتیب که پس از شستن گوسفندان و چیدن پشم آنها، روی دو طرف شکم و دنبه گوسفندان مقداری از پشم دام را به صورت گل نوعی ازگیاهان دارویی منطقه سرحد، درآورده و با استفاده از حنا یاپوست انار رنگ می کنند.
 
این پژوهشگر میراث فرهنگی افزود: در این مراسم شاخ گوسفندان را نیز با حنارنگ می کنند و در روز اول بهار همه گوسفندانی را که این گونه آراسته اند، با بستن زنگوله در گردن و پای به چراگاه می برند و بهارچرانی را جشن می گیرند، در ایام قدیم هر طایفه منطقه جغرافیایی خاص خود را داشته و چراگاه دام هر یک از طوایف مشخص است.
 
وی ادامه داد: برای اینکه در ایام نوروز و بهار نیز دام های هر طایفه از یکدیگر تمایز داشته باشند و تعداد دام نیز که به عنوان یکی از عوامل برتری هرطایفه از  طایفه دیگر بوده مشخص شود، صدای زنگوله و نوع گل رنگ شده روی پشم گوسفندان مربوط به هر طایفه با طایفه دیگر تفاوت داشته است.

نوید جشن بهارچرانی و تحویل سال نو
 
ابراهیمی تصریح کرد: چنانچه رهگذری از نزدیک آن چراگاه عبور می کرد با شنیدن صدای دسته جمعی زنگوله های همه گوسفندان متوجه آمدن فصل بهار و روز اول آن و جشن عید نوروز می شد، زیرا در این روز جشن بهارچرانی برپا بود و هر طایفه تعداد گوسفند و وسعت چراگاه خودرا به نمایش می گذاشت.
 
وی افزود: با دیدن صحنه زیبای گوسفندان در چراگاه که همه یکدست آراسته و پشم آنها چیده شده و دوطرف شکم آنها گل های پشمی خاص که نماد هر طایفه است و با حنا رنگ شده، چشم هر بیننده ای را مجذوب خود می کند و پیام می دهد که این تعداد گوسفندان و این چراگاه متعلق به آن طایفه بوده و امروز نیز جشن بهار چرانی و تحویل سال و نوکین روچ عید یا عید نوروزاست.
 
 انتهای پیام/