گزارش دانا از «جنگ نفتکشها»؛
ضربهای که آمریکا را در آشپزخانه شهروندانش هدف گرفت
آمریکا با دور جدید حمله به نفتکشهای ایرانی این روزها پیامد این رویارویی را علاوه بر میدان نظامی، در جیب شهروندان آمریکایی و اروپایی پاسخ می دهد. قیمت نفت برنت از مرز ۱۱۰ دلار عبور کرده، قیمت گازوئیل در آمریکا برای نخستین بار در تاریخ از ۶ دلار در هر گالن فراتر رفته و ذخایر گاز اروپا به پایینترین سطح ۱۵ سال گذشته رسیده است.
به گزارش خبرنگار اقتصادی شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ تا پیش از هفتههای اخیر، آتش جنگ بیشتر بر سر پایگاههای نظامی، تأسیسات هستهای و زیرساختهای دفاعی شعله میکشید. اما اکنون هدف، ناوگان تجاری و صادراتی است؛ همان رگهایی که نفت را به بازارهای جهانی میرساند. فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) اعلام کرده علیه نفتکشهای کاویز، چارمینار، هورایزن ۱ و ریسکو در خلیج عمان و نفتکش دریا در نزدیکی خارک عملیات انجام داده است. ایران نیز در پاسخی کوبنده، پایگاه آمریکایی العزرق در اردن را هدف موشکی قرار داد، دو ناوشکن آمریکایی و هشت نفتکش متخلف را مورد اصابت قرار داد و ده فروند کشتی متخلف را که با حمایت ارتش آمریکا قصد عبور از منطقه ممنوعه تنگه هرمز را داشتند، زیر ضرب برد. همچنین نیروی دریایی سپاه یک فروند شناور بدونسرنشین آمریکایی از نوع «سیلدرون» را در ورودی تنگه هرمز منهدم کرد و تأکید کرد: «تنگه هرمز مسدود و تحت کنترل هوشمند و اشراف اطلاعاتی ما بوده و هرگونه حضور خصمانه در این تنگه راهبردی مورد هدف قرار میگیرد».
تفاوت با جنگ نفتکشهای دهه ۶۰
در آن دوران، عراق و متحدانش با هدف قرار دادن کشتیهای نفتی ایران تلاش کردند رگ صادراتی کشور را ببندند. اما آنچه امروز شاهدش هستیم، درگیری مستقیم میان ارتش ایالات متحده بهعنوان بزرگترین قدرت نظامی جهان با ایران بر سر کنترل یکی از حساسترین گذرگاههای انرژی این کره خاکی است؛ رویاروییای که تمام جهان را متأثر کرده است.
آمریکا در موضع انفعال
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در موضعی انفعالی و واکنشی گفته است: «اگر ایران حمله به ناوها و نفتکشها را ادامه دهد، ما هم نفتکشهای آنها را هدف قرار خواهیم داد.» همچنین دنی سیترینوویتز، پژوهشگر مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل، هشدار داده است که «هیچ راهحل نظامی برای مسئله تنگه هرمز وجود ندارد» و هر تلاش برای تحمیل چنین راهحلی، دو طرف را به سمت تشدید تنشی میبرد که کنترلش دشوارتر خواهد شد.
قیمت نفت؛ از مرز ۱۰۰ دلار تا سقف ۱۲۰ دلار
قیمت نفت برنت، معیار جهانی قیمتگذاری، طی ۲۴ ساعت گذشته از ۱۰۰ دلار به مرز ۱۱۰ دلار رسید و در مقطعی تا سطح ۱۰۹ دلار و ۹۷ سنت در هر بشکه صعود کرد که بالاترین سطح از اوایل ماه مه تاکنون بوده است. هر بشکه نفت اوپک نیز بیش از ۱۱۲ دلار معامله میشود.
بانک گلدمن ساکس پیشبینی قیمت نفت برنت برای دسامبر ۲۰۲۶ را ۵ دلار افزایش داده و به ۸۵ دلار رسانده است. میانگین سال ۲۰۲۷ نیز از ۷۵ دلار به ۸۰ دلار ارتقا یافته است. این بانک هشدار داده که در سناریوی تشدید تنشها، قیمت برنت میتواند حتی تا ۱۲۰ دلار در هر بشکه بالا برود، بهویژه اگر تولید نفت خلیج فارس همچنان بهطور محسوس پایینتر از سطح پیش از جنگ باقی بماند.
بحران پالایشگاهها
مشکل اصلی اما فقط گران بودن نفت خام نیست. سه مرکز بزرگ پالایش جهان یعنی خاورمیانه، روسیه و چین، به دلیل جنگ و تحریمهای صادراتی از چرخه عادی فعالیت خارج شدهاند و پالایشگاههای ساحل خلیج مکزیک آمریکا با حداکثر ظرفیت کار میکنند تا این خلأ را جبران کنند.
🇺🇸 آمریکا؛ جنگی که به جیب شهروندانش رسید
در حالی که آمریکا خود را برنده میدان نظامی میداند، در کنترل نرخهای انرژی و تورم سرگردان مانده است. بر اساس برآورد مؤسسه واتسون دانشگاه براون، مصرفکنندگان آمریکایی از آغاز جنگ تاکنون تنها بابت بنزین و گازوئیل ۱۰۰ میلیارد و ۹۰۰ میلیون دلار بیشتر پرداخت کردهاند؛ رقمی معادل ۷۷۰ دلار برای هر خانوار آمریکایی. مصرفکنندگان تگزاس بهتنهایی حدود ۱۱ میلیارد دلار هزینه اضافی گازوئیل پرداخت کردهاند و کالیفرنیا و فلوریدا با حدود ۸ میلیارد دلار و ۵ میلیارد دلار در رتبههای بعدی قرار دارند.
رکوردشکنی تاریخی گازوئیل
قیمت گازوئیل در آمریکا برای نخستین بار در تاریخ از مرز ۶ دلار در هر گالن (۳.۷ لیتر) عبور کرد. این رقم در مقایسه با میانگین ۳.۷۱ دلاری یک سال پیش، افزایشی حدود ۶۰ درصدی را نشان میدهد. در ایالت کالیفرنیا، قیمت گازوئیل حتی به ۷ دلار و ۸۳ سنت رسیده است. گازوئیل سوخت کامیون، قطار، تراکتور و کشتی است؛ یعنی همان چیزی که کالا را از کارخانه به فروشگاه میرساند. کارشناسان هشدار دادهاند که پاییز امسال گرانترین فصل تاریخ برای بنزین و بهویژه گازوئیل خواهد بود و همین موضوع، تورم را به تمام بخشهای اقتصاد آمریکا تزریق میکند.
تورم سرسخت
شاخص قیمت تولیدکننده آمریکا در ماه اوت ۵.۴ درصد رشد سالانه داشته که نسبت به رشد ۴.۸ درصدی ماه جولای، شتاب گرفته است. هزینههای انرژی ۴.۲ درصد در ماه افزایش یافته که عمدتاً ناشی از جهش ۲۴.۱ درصدی قیمت گازوئیل بوده است. پیشبینی میشود گزارش شاخص قیمت مصرفکننده رشد سالانه تورم را ۳.۴ درصد نشان دهد؛ رقمی که همچنان بسیار بالاتر از هدف ۲ درصدی بانک مرکزی آمریکاست و فدرالرزرو را به سوی افزایش دوباره نرخ بهره سوق میدهد.
دونالد ترامپ که در انتخابات ۲۰۲۴ وعده «انرژی ارزان» داده بود، اکنون در موقعیتی دشوار قرار دارد. او شب دوشنبه در شبکه اجتماعی خود نوشت قیمت نفت بهمحض «پیروزی» در جنگ با ایران بهشدت کاهش خواهد یافت؛ جملهای که ماههاست تکرار میشود اما واقعیت بازار انرژی هر روز آن را دورتر مینمایاند.
🇪🇺 اروپا؛ زمستانی که سردتر از همیشه خواهد بود
اگر آمریکا از سوختش میسوزد، اروپا تحت فشار شدید گاز قرار دارد. قیمت گاز طبیعی در اروپا به بالاترین سطح سه سال گذشته رسیده و شاخص TTF هلند برای نخستین بار از ابتدای ۲۰۲۳ از مرز ۸۰ یورو در هر مگاواتساعت عبور کرد. قیمت گاز در بریتانیا نسبت به سپتامبر گذشته ۱۲۵ درصد افزایش یافته، در حالی که نفت برنت در همین بازه زمانی حدود ۵۰ درصد گرانتر شده است.
ذخایر در پایینترین سطح تاریخی
ذخایر گاز اروپا هماکنون در پایینترین سطح ۱۵ سال گذشته قرار دارد. تا ۸ سپتامبر، تنها ۶۷.۱ درصد از ظرفیت ذخایر گاز اتحادیه اروپا پر شده بود که ۱۶.۴۱ درصد پایینتر از میانگین پنجساله است. ذخایر گاز آلمان در ابتدای سپتامبر تنها ۵۳ درصد پر بود که ضعیفترین سطح در ۱۵ سال گذشته محسوب میشود.
مثلث فشار بر بریتانیا
بازارهای سهام در واکنش به عبور نفت از مرز ۱۰۰ دلار افت کردند و بازده اوراق قرضه دولتی افزایش یافت. هزینه استقراض بلندمدت بریتانیا به سطوحی رسیده که دهههاست تجربه نشده بود. تنگنای مالی، تنگنای بودجهای و تنگنای انرژی، اضلاع مثلث فشاری هستند که همزمان روی دولت بریتانیا سنگینی میکنند.
ایران؛ برگهای برندهای که هنوز رو نشدهاند
با وجود تمام اظهارات و نظراتی که هدفشان ضعیف جلوه دادن موقعیت تنگه هرمز است، این آبراه همچنان مهمترین برگ برنده ایران در این معادله باقی مانده است. بر اساس برآوردهای اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA)، جریان نفت و مایعات نفتی از تنگه هرمز در سهماهه دوم ۲۰۲۶ بهطور میانگین تنها ۴.۹ میلیون بشکه در روز بوده است؛ در حالی که این رقم در سهماهه پایانی ۲۰۲۵ حدود ۲۱.۶ میلیون بشکه در روز بود. این کاهش چشمگیر، عمق تأثیرگذاری ایران بر بازار انرژی جهانی را نشان میدهد.
سیستم عوارض هوشمند
سپاه پاسداران یک سیستم «عوارض» (toll-booth) عملیاتی در تنگه هرمز مستقر کرده است که به ایران امکان میدهد بر کشتیهای عبوری نظارت کامل داشته باشد. دبیر شورای عالی امنیت ملی نیز از تصمیم ایران برای اعلام یک منطقه محدود خارج از تنگه هرمز خبر داده و گفته هر کشتیای که وارد این منطقه شود، در فهرست تحریمی ایران قرار میگیرد.
نرخ بیمه حملونقل؛ رکورد ۱۹۰۰ درصدی
تشدید جنگ نفتکشها، نرخ بیمه ریسک جنگ را بهشدت افزایش داده است. حق بیمه عبور از تنگه هرمز از ۰.۲۵ درصد ارزش بدنه کشتی به حدود ۵ درصد رسیده که رشدی نزدیک به ۱۹۰۰ درصد را نشان میدهد. برای یک نفتکش ۱۰۰ میلیون دلاری، این یعنی هزینه بیمه هر سفر حدود ۵ میلیون دلار. این افزایش سرسامآور هزینه، خود بهتنهایی یک فشار اقتصادی سنگین بر شرکتهای کشتیرانی و در نهایت بر مصرفکنندگان جهانی وارد میکند.
سیاست خردمندانه
بهرهگیری دقیق و حسابشده از این اهرم است، بهگونهای که فشار بر طرف مقابل افزایش یابد، بیآنکه دامنه درگیری از کنترل خارج شود و هزینههای داخلی از تابآوری اقتصاد کشور فراتر رود. ایران نشان داده که کاملاً توانایی این را دارد که هزینه جنگ اقتصادی را متقابل کند و یک طرف منفعل در این جنگ نیست.
جنگی که هیچکس نمیتواند از پیامدهایش فرار کند
به گزارش راه دانا؛ جنگ نفتکشها فصل تازهای از رویارویی ایران و آمریکاست که نشان میدهد بسیاری از برگهای تعیینکننده در سرنوشت جنگ هنوز رو نشدهاند. فصلی که بر خلاف نبردهای زمینی و هوایی، اثرش را مستقیم بر آشپزخانه و باک بنزین هر خانواده، از نیویورک تا لندن تا توکیو میگذارد. عبور بهای نفت برنت از مرز ۱۰۰ دلار، افزایش سرسامآور نرخ گازوئیل در آمریکا، کمبود گاز در اروپا و فشار بر بودجه دولتهای غربی، همگی نشانههایی از یک واقعیت ساده است: زمانی که جنگ در گلوگاه انرژی جهان تشدید میشود، هیچ کشوری، حتی قدرتمندترین اقتصاد، نمیتواند خودش را از پیامدهایش کنار بکشد.
نکته کلیدی برای واشنگتن: جنگی که با هدف «خفگی اقتصادی» ایران آغاز شد، اکنون به سیلیای بر صورت غرب تبدیل شده است. شهروندان آمریکایی و اروپایی تاوان ماجراجویی نظامی دولتهایشان را با گرانی سوخت، تورم فزاینده و زمستانی سرد و گران میپردازند. ایران با تکیه بر موقعیت استراتژیک خود در تنگه هرمز، نهتنها در برابر فشارها ایستاده، بلکه معادلات اقتصادی جهانی را به نفع خود تغییر داده است.
ارسال دیدگاه