معدن مس قلعه زری در خراسان جنوبی

کانسار مس رگه ای قلعه زری از ذخایر قابل توجه مس در ایران می باشد که به علت عیار بالای مس از اهمیت خاصی برخوردار است.

[

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا به نقل از نسل آگاه ،کانسار مس رگه ای قلعه زری از ذخایر قابل توجه مس در ایران می باشد که به علت عیار بالای مس از اهمیت خاصی برخوردار است. ذخیره مزبور از ادوار گذشته در منطقه قلعه زری شناخته شده و آثار حفاری های قدیم (کارهای معدنکاری قدیمی یا کارهای شدادی) در امتداد رگه های پرعیار آن قابل مشاهده می باشد.

کانسار مس قلعه زری بصورت رگه های نسبتا ضخیم از کانه های مس می باشد و کانه اصلی مس ، کالکوپیریت بوده و علاوه بر آن کانی های پیرت ، هماتیت ، بورنیت ، آزوریت ، مالاکیت ، لیمونیت ، کالکوزیت و گریزوکلا نیز قابل مشاهده هستند.
ساختار کانسار به صورت رگه ای است که در امتداد شکستگیهای موجود در منطقه شکل گرفته اند و با توجه به این نوع ساختار تشکیل کانسار با سنگ درون گیر بصورت ناگهانی می باشد، سنگ های در بر گیرنده کانسار توفهای آندزیتی با سن ائوسن- الیگوسن و توده های گسترده معدن نیزازنوع آندزیت بازالتی هستند.
فرآیند تشکیل کانسار را ماگماتیسم گرمابی می دانند که موجب جایگزینی کانه های مس در درزه و شکاف ها شده است و دگرسانی موجود در منطقه نسبتا محدود بوده و نوع سیلیسی را درون شکستگی ها و نوع کلریت و اپیدوت را در سرتاسر ناحیه مشاهده می کنیم.

موقعیت جغرافیایی و آب و هوایی منطقه

معدن مس قلعه زری، در فاصله 180کیلومتری جنوب شهرستان بیرجند وحاشیه شمالی کویر لوت قرار دارد. مختصات جغرافیایی معدن عبارتند از ""43،"49 ،31 عرض جغرافیایی و ""15 ،"55 ،58 طول جغرافیایی می باشد.برای رفتن به معدن مس قلعه زری ازمرکزاستان بیرجند، ابتدا به شهرستان خوسف در 35 کیلومتری جنوب بیرجند رفته و از آنجا به سمت شرق منحرف شده وسپس در محل دوراهی ماژان به سمت حنوب ( پس از گذشتن از روستاهای همند،سرچاه عماری،کریم آباد،علی آباد زارعین،صمد آباد،بصیران) به معدن مس قلعه زری می رویم. لازم به ذکر است که کل مسیر از بیرجند تا معدن آسفالته می باشد.
محدوده کانسار،منطقه ای کویری وبیابانی درحاشیه کویر بزرگ لوت است که دارای آب و هوای گرم و خشک مناطق کویری با تابستان های گرم و خشک و زمستان های معتدل است.دمای هوا در زمستان ها به 10- و درتابستان ها به بیش از 40درجه سانتیگراد می رسد.دراین محدوده هیچ رودخانه ای که دارای آب دایمی باشد وجود ندارد.
ارتفاع محل معدن از سطح دریا 1450 متر است. بلندترین نقطه ناحیه با ارتفاع 2898 مترقله شاه کوه وپست ترین نقطه آن 1209 مترازسطح دریا دربخش های شرقی شاه کوه می باشد.

ویژگیهای انسانی،معیشتی وامکانات زیربنایی

مجتمع مسکونی کارکنان معدن که توسط خود شرکت بنا نهاده شده است و در حال حاضر به روستای قلعه زری معروف است.درمجاورت معدن قرارداشته ونزدیکترین مرکزجمعیتی به محدوده کانساراست که با داشتن بیش از 450 واحد مسکونی وحدود 3000 نفرجمعیت بزرگترین مجموعه انسانی در منطقه می باشد. اهالی قلعه زری که اغلب ازروستاهای اطراف کانساربه این منطقه کوچ کرده اند ازکارکنان معدن می باشند شغل اکثرساکنین روستاهای مجاوردراین منطقه دامداری وکشاورزی و درمقیاس کوچک قالیبافی می باشد.
این مجموعه ازامکانات رفاهی و خدماتی نظیرمهمانسرا،حمام عمومی،خانه بهداشت کار،بهداری، پارک، سالن ورزشی سرپوشیده، پست بانک و مخابرات، امکانات برق شبکه سراسری، تصفیه خانه آب، شرکت تعاونی،مدرسه ابتدائی،مدرسه راهنمای،سرویس ایاب و ذهاب برخوردار می باشد و فضای سبزحدود7هکتاری چشم اندازو نمای بسیارزیبایی به محیط داده است.

تاریخچه فعالیت کانسار و معدن

تاریخچه معدنکاری مس در ایران با توجه به اطلاعاتی که در کتاب کاپر (1999) ارائه شده است به هزاره نهم قبل از میلاد برمی‏ گردد به طوریکه تا این تاریخ آثاری از مس در گوشه و کنار ایران به دست آمده است با این وجود اطلاعاتی که در کتاب ما ایرانیان درباره این فلز به چشم می خورد قدمت آن در حدود 4000 الی 6000 سال پیش عنوان شده است.
وجود سرباره های ذوب قدیمی وکارهای شدادی بصورت حفره ها و ترانشه های درامتداد رگه نشان دهنده رونق معدن کاری دراین کانساردرادوار گذشته مربوط به بیش از1000سال پیش می باشد.

روش استخراج معدن

با توجه به اینکه کانسار مس قلعه زری بصورت رگه ای با شیب تقریبا قائم می باشد استخراج آن بصورت زیر زمینی و از دسته روش های خود نگهدار و روش انباره ای می باشد. گشایش اصلی معدن توسط چاه و در یک مورد بصورت گزنگ (چاه مایل) می باشد، تهویه چاه های معدن به کمک هواکش های قوی و بصورت مکشی می باشد.

فرآیندفرآوری مس درکارخانه فرآوری مجتمع مس قلعه زری

کارخانه کانه آرایی معدن مس قلعه زری به منظور تغلیظ سنگ معدن مس در سال 1354 احداث گردیده و ظرفیت اسمی کارخانه 450 تن در روز می باشد.

مراحل اصلی تغلیظ در کارخانه کانه آرایی معدن مس قلعه زری شامل سه قسمت عمده به صورت زیر می باشد.:

خردایش و دانه بندی

در این قسمت از دو عدد سنگ شکن فکی اولیه و سنگ شکن فکی ثانویه و یک دستگاه سنگ شکن مخروطی و تعدادی سرند ارتعاشی استفاده می شود. در این مرحله سنگ آورده شده از چاه ها که حداکثر 80 سانتی متر ابعاد دارد تا ابعاد زیر 25 میلی متر خرد می گردد. قابل ذکر است که عمل خردایش به دلیل ظرفیت بالای 80 تن درساعت،فقط دریک شیفت کاری انجام وخوراک روزانه را در 2 سیلوی خاک ورودی کارخانه ذخیره می کند.

· آسیاب کنی و دانه بندی

در این مرحله از دو دستگاه آسیاب میله ای و گلوله ای و یک کلاسیفایر مارپیچی و یک دستگاه هیدوسیکلون استفاده می گردد و ذرات سنگ تا ابعاد زیر 150 میکرون خرد می گردد. لازم به ذکر است که مرحله آسیاب کنی به روش ترمی باشد.

· تغلیظ (فلوتاسیون)

در این مرحله به کمک مواد شیمیایی همچون کف ساز (MIBC) و زانتات (امیل گزانتات پتاسیم) در سلول های فلوتاسیون عمل جدایش ذرات مس از مواد باطله صورت می پذیرد. ذرات مس جدا شده وارد تیکنر شده و از آنجا به کمک فیلتر آبگیری شده و محصول نهایی مس در انبار کنسانتره دپو می گردد.

پس از انجام سه مرحله فوق محصول نهایی معدن که کنسانتره مس می باشد برای فروش به مجتمع مس سرچشمه ارسال می گردد و مراحل ذوب و پالایش در آن مجتمع صورت می پذیرد.

باتشکراز::::مهندس سربیشگی مقدم ،مهندس برزا, مهندس غلامی و یاری کارشناسان محترم.